បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃផលប៉ះពាល់ និងការពុលនៃថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់និងបញ្ចុះកម្ដៅទូទៅដូចជាអាស្ពីរីន (Aspirin) ដោយស្វែងរកសមាសធាតុថ្មីដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងមានផលរំខាន ឬការពុលតិចតួច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការសំយោគដេរីវេនៃអាស៊ីតចំនួនបួនប្រភេទ រួចវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពរបស់វាតាមរយៈការធ្វើតេស្តក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍លើសត្វកណ្តុរ (Mice and Rats)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| HASBA and AASBA (Compounds 1 & 2) ដេរីវេ HASBA និង AASBA (សមាសធាតុទី១ និងទី២) |
មានប្រសិទ្ធភាពបំបាត់ការឈឺចាប់ និងបញ្ចុះកម្ដៅបានល្អប្រហាក់ប្រហែលនឹងថ្នាំ Paracetamol ព្រមទាំងមានសុវត្ថិភាពក្នុងកម្រិតដែលបានសាកល្បង។ | ប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងនឹងការរលាកនៅមានកម្រិតទាបជាងថ្នាំស្តង់ដារ Phenylbutazone (PBZ) ។ | AASBA បង្ហាញសកម្មភាពប្រឆាំងការរលាកខ្ពស់ជាងគេក្នុងចំណោមសមាសធាតុទាំង៤។ |
| AMASBA (Compound 3) ដេរីវេ AMASBA (សមាសធាតុទី៣) |
មានប្រសិទ្ធភាពបំបាត់ការឈឺចាប់ និងបញ្ចុះកម្ដៅខ្លាំងជាងគេបំផុត (ខ្លាំងជាង Paracetamol)។ | មានកម្រិតពុលធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ដោយសារបណ្ដុំអាសេតាមីដូ (-NHCOCH3) ដែលបណ្ដាលឱ្យសត្វស្លាប់។ | បណ្ដាលឱ្យសត្វកណ្តុរស្លាប់ ១០០% នៅកម្រិត ១០០ mg/kg ដែលតម្រូវឱ្យបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ក្នុងកម្រិតនេះ។ |
| AMSABA (Compound 4) ដេរីវេ AMSABA (សមាសធាតុទី៤) |
មិនមានផលប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិតសត្វដូច AMASBA ទេ បន្ទាប់ពីផ្លាស់ប្តូរបណ្ដុំអាស៊ីតទៅជាស៊ុលហ្វូណាមីដ (-SO2NH2)។ | មានប្រសិទ្ធភាពបំបាត់ការឈឺចាប់ និងប្រឆាំងការរលាកខ្សោយជាងគេបំផុតក្នុងចំណោមសមាសធាតុទាំង៤។ | ថយចុះទាំងកម្រិតពុល និងប្រសិទ្ធភាពព្យាបាល បើធៀបនឹងសមាសធាតុទី៣។ |
| Reference Drugs (Aspirin, Paracetamol, Phenylbutazone) ថ្នាំស្តង់ដារយោង (Aspirin, Paracetamol, PBZ) |
ជាឱសថដែលមានការទទួលស្គាល់ជាសកល មានសុវត្ថិភាពច្បាស់លាស់ និងងាយស្រួលធ្វើជាគោលសម្រាប់ប្រៀបធៀប។ | Aspirin អាចបណ្ដាលឱ្យមានផលរំខានដល់ក្រពះពោះវៀន ប្រព័ន្ធដកដង្ហើម និងការកកឈាម។ | ប្រើជាបន្ទាត់គោល (Baseline) ដើម្បីវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាព និងភាពពុលនៃសមាសធាតុថ្មី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍គីមីកម្រិតស្តង់ដារ និងកន្លែងថែរក្សាសត្វពិសោធន៍ (Animal House) ប្រកបដោយក្រមសីលធម៌។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា (Obafemi Awolowo University) ដោយប្រើប្រាស់ពូជសត្វកណ្តុរជាក់លាក់។ វាយ៉ាងពាក់ព័ន្ធនឹងកម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរជាប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលប្រឈមនឹងការគ្រប់គ្រងជំងឺគ្រុនក្ដៅ គ្រុនចាញ់ និងការរលាក ខណៈដែលការសិក្សាពីការពុលថ្នាំ (Toxicology) ជាចំណុចរសើបដែលត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន។
វិធីសាស្ត្រនៃការសំយោគ និងធ្វើតេស្តឱសថថ្មីៗនេះ មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការជំរុញវិស័យស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍ (R&D) នៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអភិវឌ្ឍន៍ឱសថបំបាត់ការឈឺចាប់ជំនាន់ថ្មី ទាមទារការវាយតម្លៃយ៉ាងម៉ត់ចត់លើតុល្យភាពរវាងប្រសិទ្ធភាព (Efficacy) និងការពុល (Toxicity) ដែលនេះជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Analgesic (ថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់) | ជាប្រភេទឱសថ ឬសារធាតុគីមីដែលមានតួនាទីកាត់បន្ថយ ឬបំបាត់ការឈឺចាប់ ដោយមិនធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺសន្លប់ ឬបាត់បង់ស្មារតីឡើយ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពបំបាត់ការឈឺចាប់តាមរយៈការធ្វើតេស្តលើសត្វកណ្តុរដោយប្រើកម្ដៅ និងអាស៊ីត។ | ប្រៀបដូចជាការកាត់ផ្តាច់ខ្សែភ្លើងសញ្ញាអាសន្ន ដើម្បីកុំឱ្យខួរក្បាលដឹងថាមានការឈឺចាប់នៅកន្លែងណាមួយនៃរាងកាយ។ |
| Antipyretic (ថ្នាំបញ្ចុះកម្ដៅ) | ជាសារធាតុដែលមានសមត្ថភាពបញ្ចុះសីតុណ្ហភាពរាងកាយដែលកំពុងឡើងក្ដៅ (គ្រុនក្ដៅ) ឱ្យមកនៅកម្រិតធម្មតាវិញ ដោយជះឥទ្ធិពលដល់មជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រងកម្ដៅក្នុងខួរក្បាល។ | ប្រៀបដូចជាឧបករណ៍បញ្ជាម៉ាស៊ីនត្រជាក់ (Remote) ដែលជួយទម្លាក់សីតុណ្ហភាពក្នុងបន្ទប់ដែលកំពុងតែក្ដៅខ្លាំងឱ្យត្រជាក់មកធម្មតាវិញ។ |
| Anti-inflammatory (ប្រឆាំងការរលាក) | ជាសកម្មភាពនៃឱសថក្នុងការទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មរលាក (ការហើម ក្រហម និងក្ដៅ) ដែលបង្កឡើងដោយការបញ្ចេញសារធាតុគីមីក្នុងរាងកាយនៅពេលមានរបួស ឬការបង្ករោគ។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកពន្លត់អគ្គិភ័យ ដែលបាញ់ទឹកពន្លត់ភ្លើង និងកាត់បន្ថយការខូចខាត (ការហើម និងក្ដៅ) នៅកន្លែងដែលមានបញ្ហា។ |
| Cytotoxicity (ការពុលដល់កោសិកា) | ជារង្វាស់នៃកម្រិតដែលសារធាតុគីមីមួយអាចសម្លាប់ ឬធ្វើឱ្យខូចខាតដល់កោសិការស់។ ក្នុងឯកសារនេះ គេធ្វើតេស្តមើលថាតើឱសថថ្មីនេះធ្វើឱ្យបែកកោសិកាឈាមក្រហមរបស់សត្វគោដែរឬទេ។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត បើថ្នាំនោះខ្លាំងពេក វាមិនត្រឹមតែសម្លាប់សត្វចង្រៃទេ តែវានឹងសម្លាប់រុក្ខជាតិល្អៗនៅក្នុងចម្ការនោះដែរ។ |
| Writhing response (ប្រតិកម្មរមួលខ្លួន) | ជារោគសញ្ញានៃការឈឺចាប់របស់សត្វកណ្តុរ (ការរមួលខ្លួន និងលាតសន្ធឹងជើងក្រោយ) បន្ទាប់ពីចាក់អាស៊ីតអាសេទិកចូលទៅក្នុងពោះ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពនៃថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់។ បើសត្វរមួលខ្លួនតិច មានន័យថាថ្នាំមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ប្រៀបដូចជាទម្រង់នៃការប្រកាច់ប្រកិនកោងខ្លួនរមួលចុះឡើងរបស់មនុស្ស នៅពេលដែលមានអាការៈឈឺរមួលពោះខ្លាំង។ |
| Oedema (ការហើម / ហើមទឹក) | ជាការប្រមូលផ្តុំនៃសារធាតុរាវនៅចន្លោះជាលិកា ដែលបណ្តាលឱ្យមានការហើមប៉ោង។ ក្នុងការពិសោធន៍នេះ គេចាក់សារធាតុ Carrageenan ចូលបាតជើងកណ្តុរដើម្បីបង្កឱ្យមានការហើម រួចតេស្តមើលថាតើឱសថអាចបញ្ចុះការហើមនេះបានកម្រិតណា។ | ប្រៀបដូចជាប៉េងប៉ោងដែលត្រូវគេចាក់ទឹកបញ្ចូល ធ្វើឱ្យវារីកប៉ោងធំខុសពីរូបរាងដើមធម្មតារបស់វា។ |
| Nociception (ដំណើរការដឹងពីការឈឺចាប់) | ជាដំណើរការនៃប្រព័ន្ធសរសៃប្រសាទដែលចាប់យក និងឆ្លើយតបទៅនឹងរំញោចដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ (ដូចជាកម្ដៅខ្លាំង ឬសារធាតុគីមីផ្សា) ដែលបង្កើតឱ្យមានជាអារម្មណ៍ឈឺចាប់បញ្ជូនទៅកាន់ខួរក្បាល។ | ប្រៀបដូចជាប្រព័ន្ធសេនស័រ (Sensor) សុវត្ថិភាព ដែលរោទ៍បញ្ជូនសញ្ញាប្រកាសអាសន្នទៅកាន់ម្ចាស់ផ្ទះ នៅពេលមានចោរចង់វាយទម្លាយទ្វារ។ |
| NSAID (ថ្នាំប្រឆាំងការរលាកមិនមែនស្តេរ៉ូអ៊ីត) | ពាក្យពេញហៅថា Non-steroidal anti-inflammatory drugs ជាក្រុមឱសថ (ដូចជា Aspirin ក្នុងអត្ថបទនេះ) ដែលជួយបំបាត់ការឈឺចាប់ បញ្ចុះកម្ដៅ និងប្រឆាំងការរលាក ដោយរារាំងអង់ស៊ីមដែលបង្កើតសារធាតុបង្ករោគ (Prostaglandins)។ | ប្រៀបដូចជាទាហានដែលចុះទៅបិទរោងចក្រផលិតអាវុធរបស់សត្រូវ ដើម្បីកុំឱ្យមានការប្រយុទ្ធគ្នា (ការរលាក) បន្តទៀតនៅក្នុងរាងកាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
