បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហាប្រឈមផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ និងក្រមសីលធម៌ ដែលកើតចេញពីបច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែនថ្មីៗ ដូចជា CRISPR-Cas9 ទៅលើកោសិកាបង្កកំណើត និងអំប្រ៊ីយ៉ុងរបស់មនុស្សក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ គណៈកម្មាធិការការងារបានធ្វើការវាយតម្លៃលើស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៃបច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែន ច្បាប់ពាក់ព័ន្ធ និងទិដ្ឋភាពក្រមសីលធម៌ ដើម្បីកំណត់ពីសូចនាករវេជ្ជសាស្ត្រ និងផ្តល់ជាអនុសាសន៍គោលនយោបាយ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបានរកឃើញថា បច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែនថ្មីៗដូចជា CRISPR-Cas9 មានសក្តានុពលខ្ពស់ ប៉ុន្តែនៅមិនទាន់មានសុវត្ថិភាព និងប្រសិទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការប្រើប្រាស់ក្នុងការព្យាបាលគ្លីនិកលើអំប្រ៊ីយ៉ុងមនុស្សឡើយ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ការស្រាវជ្រាវជាមូលដ្ឋាននិងបុរេគ្លីនិក គឺមានភាពចាំបាច់បំផុតដើម្បីស្វែងយល់ពីយន្តការលូតលាស់នៃអំប្រ៊ីយ៉ុង និងកោសិកាបង្កកំណើត។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ហានិភ័យនៃការប្រើប្រាស់គ្លីនិក (Risks in clinical use) | ការកែសម្រួលហ្សែនលើអំប្រ៊ីយ៉ុងនៅមានបញ្ហាប្រឈមធំៗ ដូចជាការកែប្រែមិនបានពេញលេញលើកោសិកាទាំងអស់ (mosaics) និងផលប៉ះពាល់ការកែប្រែខុសគោលដៅ (off-target effects) ដែលមិនអាចធានាសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការកកើតជាទារកបានឡើយ។ | យោងតាមការសិក្សារបស់ចិនលើអំប្រ៊ីយ៉ុង (triploid embryos) ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ បង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពទាបក្នុងការកែប្រែហ្សែនគោលដៅ និងមានការកែប្រែដែលមិនចង់បានជាច្រើន (Liang et al., 2015)។ |
| ភាពចាំបាច់នៃការស្រាវជ្រាវជាមូលដ្ឋាន (Need for basic research) | ទោះបីជាការកែប្រែហ្សែនដើម្បីបង្កើតកូនត្រូវបានហាមឃាត់ ការស្រាវជ្រាវនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (in vitro) លើកោសិកាបង្កកំណើត និងអំប្រ៊ីយ៉ុងដែលមិនយកទៅផ្សាំក្នុងស្បូន គឺមានសារៈសំខាន់ដើម្បីយល់ពីជំងឺតំណពូជ និងការលូតលាស់ដំបូងរបស់មនុស្ស។ | ស្ថាប័នវិទ្យាសាស្ត្រធំៗរួមមាន National Academies of Science របស់អាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស និងចិន សុទ្ធតែបានសង្កត់ធ្ងន់លើតម្រូវការបន្ទាន់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវជាមូលដ្ឋាន និងបុរេគ្លីនិក (ធ្នូ ២០១៥)។ |
| បម្រាមផ្លូវច្បាប់បច្ចុប្បន្ន (Current legal prohibitions) | ច្បាប់អន្តរជាតិ និងច្បាប់របស់ប្រទេសបារាំងបច្ចុប្បន្ន ហាមឃាត់យ៉ាងតឹងរ៉ឹងនូវរាល់ការអន្តរាគមន៍ណាដែលមានគោលបំណងកែប្រែលក្ខណៈហ្សែនដែលអាចបន្តពូជដល់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ (transgenerational consequences)។ | មាត្រា ១៦-៤ នៃក្រមរដ្ឋប្បវេណីបារាំង (Civil Code) និងអនុសញ្ញាអូវីដូ (Oviedo convention) មាត្រា ១៣ បានបញ្ជាក់ច្បាស់ពីការហាមឃាត់នេះចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៤។ |
បណ្ឌិតសភាវេជ្ជសាស្ត្រជាតិបារាំងបានផ្តល់អនុសាសន៍សំខាន់ៗដើម្បីថ្លឹងថ្លែងរវាងវឌ្ឍនភាពវិទ្យាសាស្ត្រ និងការការពារក្រមសីលធម៌សង្គម៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | រក្សាបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់បច្ចុប្បន្ន ដែលហាមឃាត់រាល់ការកែប្រែ DNA ណាមួយ ដែលនាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនរបស់កូនចៅជំនាន់ក្រោយ (បម្រាមលើការអនុវត្តគ្លីនិក)។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងសាកលវិទ្យាល័យ (Research Institutions) | អភិវឌ្ឍ និងជំរុញការស្រាវជ្រាវដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែន គោលដៅរួមទាំងការសិក្សាលើកោសិកាបង្កកំណើត និងអំប្រ៊ីយ៉ុងមនុស្ស ក្រោមគោលការណ៍វេជ្ជសាស្ត្រត្រឹមត្រូវ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកតាក់តែងច្បាប់ (Lawmakers) | ធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យមានការបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុងកែប្រែហ្សែន (transgenic embryos) សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ ក្នុងលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹងដែលមិនត្រូវបញ្ចុះអំប្រ៊ីយ៉ុងទាំងនោះទៅក្នុងស្បូន។ | មធ្យម (Medium) |
| គណៈកម្មាធិការក្រមសីលធម៌ (Ethical Committees) | រៀបចំការពិភាក្សាពហុជំនាញលើសំណួរក្រមសីលធម៌ សង្គម និងបច្ចេកវិទ្យា ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរំលោភបំពានបច្ចេកវិទ្យាទៅក្នុងការអនុវត្តប្រភេទ eugenics (ការជ្រើសរើសពូជសាសន៍)។ | មធ្យម (Medium) |
ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាមិនទាន់មានការស្រាវជ្រាវកម្រិតខ្ពស់ផ្នែកកែសម្រួលហ្សែនអំប្រ៊ីយ៉ុងក៏ដោយ របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងការរៀបចំក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ និងជីវសីលធម៌ (Bioethics) ទុកជាមុន។ ខណៈពេលដែលបច្ចេកវិទ្យាវេជ្ជសាស្ត្រកំពុងហូរចូល កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវមានវិធានការការពារការអនុវត្តដែលគ្មានក្រមសីលធម៌ និងការកេងប្រវ័ញ្ចផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រលើស្ត្រី និងទារក។
កម្ពុជាគួរតែយកគំរូតាមការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់អន្តរជាតិ ដោយបង្កើតរបាំងផ្លូវច្បាប់ការពារការកែសម្រួលហ្សែនមនុស្សសម្រាប់ការបង្កកំណើត ខណៈដែលបើកទូលាយចំពោះការស្រាវជ្រាវហ្សែនដើម្បីព្យាបាលជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ (Somatic gene therapy) ដែលមានអត្ថប្រយោជន៍ផ្ទាល់សម្រាប់អ្នកជំងឺ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| CRISPR-Cas9 | បច្ចេកវិទ្យាកាត់តហ្សែនដ៏មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ដែលប្រើប្រាស់ប្រូតេអ៊ីន Cas9 ភ្ជាប់ជាមួយ RNA ដើម្បីស្វែងរក និងកាត់សរសៃ DNA នៅទីតាំងគោលដៅជាក់លាក់ណាមួយក្នុងគោលបំណងកែប្រែ ឬលុបបំបាត់ហ្សែនដែលមានបញ្ហា។ | ដូចជាកន្ត្រៃម៉ូលេគុលដ៏ឆ្លាតវៃដែលអាចស្វែងរក និងកាត់កែសម្រួលអក្សរដែលខុស នៅក្នុងសៀវភៅផែនទីហ្សែន (DNA) របស់កោសិកា។ |
| Germline cells | កោសិកាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការបន្តពូជ (មេជីវិតឈ្មោល មេជីវិតញី និងកោសិកាដើមរបស់វា) ដែលរាល់ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនណាមួយនៅក្នុងកោសិកាទាំងនេះ នឹងត្រូវបានចម្លង និងបន្តពូជទៅដល់កូនចៅជំនាន់ក្រោយៗទៀត។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិ ដែលបើសិនជាយើងកែប្រែហ្សែននៃគ្រាប់ពូជនោះ ដើមឈើ និងផ្លែផ្កាជំនាន់ក្រោយៗទាំងអស់នឹងមានលក្ខណៈប្រែប្រួលជារៀងរហូត។ |
| Somatic gene therapy | ការព្យាបាលតាមរយៈការកែប្រែហ្សែននៅក្នុងកោសិការាងកាយរបស់អ្នកជំងឺ (ដូចជាកោសិកាឈាម សាច់ដុំ ឬសួត) ដើម្បីព្យាបាលជំងឺ ដោយការកែប្រែនេះមានប្រសិទ្ធភាពត្រឹមតែលើសាមីខ្លួន និងមិនបន្តទៅកូនចៅជំនាន់ក្រោយឡើយ។ | ដូចជាការជួសជុលដំបូលផ្ទះដែលលេចធ្លាយ ដោយវាមិនមានឥទ្ធិពលផ្លាស់ប្តូរដល់ប្លង់មេនៃផ្ទះ ដែលត្រូវយកទៅសាងសង់នៅកន្លែងផ្សេងនាពេលអនាគតនោះទេ។ |
| Preimplantation Genetic Diagnosis (PGD) | នីតិវិធីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យដើម្បីពិនិត្យរកភាពមិនប្រក្រតីនៃហ្សែនលើអំប្រ៊ីយ៉ុង ដែលបានបង្កកំណើតក្នុងកែវ (IVF) មុនពេលសម្រេចចិត្តបញ្ចូលវាទៅក្នុងស្បូនម្តាយ ដើម្បីជ្រើសរើសតែអំប្រ៊ីយ៉ុងដែលគ្មានជំងឺតំណពូជធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាការត្រួតពិនិត្យគុណភាពយ៉ាងម៉ត់ចត់លើទំនិញពីរោងចក្រ មុននឹងសម្រេចចិត្តទិញយកមកប្រើប្រាស់ ដើម្បីចៀសវាងប៉ះចំទំនិញខូចខាត។ |
| Off-target effects | ហានិភ័យនៃការកាត់ ឬកែប្រែហ្សែនដោយចៃដន្យនៅទីតាំងផ្សេងក្រៅពីទីតាំងគោលដៅ នៅពេលប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាកែសម្រួលហ្សែន ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការបំប្លែងហ្សែនមិនប្រក្រតី ឬបង្កជាជំងឺថ្មីៗ (ដូចជាមហារីក)។ | ដូចជាអ្នកបាញ់កាំភ្លើងស៊ីប ដែលមានចេតនាបាញ់ផ្ទាំងស៊ីប តែបែរជាបាញ់ខុសគោលដៅទៅត្រូវរបស់របរផ្សេងដោយអចេតនា ដែលបង្កឱ្យមានការខូចខាតក្រៅផែនការ។ |
| Eugenics | ទស្សនៈ ឬការអនុវត្តដែលព្យាយាមកែលម្អគុណភាពហ្សែនរបស់មនុស្សជាតិ តាមរយៈការជ្រើសរើស និងបង្ខំឱ្យបញ្ចេញតែលក្ខណៈពិសេសណាមួយ ដែលជាទូទៅត្រូវបានចាត់ទុកថាជារឿងគ្មានក្រមសីលធម៌ និងជាការរើសអើងពូជសាសន៍យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាការរើសអើងដោយជ្រើសរើសទុកតែអ្នកដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិល្អឥតខ្ចោះ (ឆ្លាត ស្អាត កម្ពស់ខ្ពស់) និងទាត់ចោលអ្នកដែលមានហ្សែនខ្សោយជាង ដែលជាទង្វើរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។ |
| Zygote | កោសិកាដំបូងបង្អស់ និងមានតែមួយគត់ ដែលកកើតឡើងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីមេជីវិតឈ្មោលរលាយចូលគ្នាជាមួយមេជីវិតញី មុនពេលវាចាប់ផ្តើមបំបែកខ្លួនទៅជាកោសិកាជាច្រើនដើម្បីបង្កើតជាអំប្រ៊ីយ៉ុង។ | ដូចជាឥដ្ឋដំបូងគេបង្អស់ដែលត្រូវបានដាក់ចុះ ដើម្បីចាប់ផ្តើមសាងសង់អគារទាំងមូល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
