បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយពីបញ្ហាសីលធម៌ ច្បាប់ និងវិទ្យាសាស្ត្រជុំវិញការធ្វើអន្តរាគមន៍កែប្រែហ្សែនលើប្រព័ន្ធកោសិកាបន្តពូជមនុស្ស (Human Germline) ជាពិសេសការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាទំនើបដូចជា CRISPR ជាដើម។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ក្រុមប្រឹក្សាសីលធម៌អាល្លឺម៉ង់បានធ្វើការវិភាគយ៉ាងស៊ីជម្រៅដោយផ្អែកលើគោលការណ៍សីលធម៌ចម្បងៗ និងរៀបចំជាគំរូដើមឈើនៃការសម្រេចចិត្ត (Decision Tree) សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអនុវត្ត។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថា ការធ្វើអន្តរាគមន៍លើប្រព័ន្ធកោសិកាបន្តពូជមនុស្ស (Human Germline Interventions) មិនគួរត្រូវបានហាមឃាត់ដាច់ខាតនោះទេ ព្រោះវាអាចជួយទប់ស្កាត់ជំងឺតំណពូជធ្ងន់ធ្ងរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បច្ចេកវិទ្យាបច្ចុប្បន្ននៅមិនទាន់មានសុវត្ថិភាពគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការអនុវត្តលើគ្លីនិកឡើយ ហើយទាមទារឱ្យមានការផ្អាកជាសកល (Global Moratorium) និងការវាយតម្លៃយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដោយផ្អែកលើសីលធម៌ជីវសាស្ត្រជាមូលដ្ឋាន។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ការបដិសេធលើការហាមឃាត់ដាច់ខាត (No Categorical Inviolability) | ការធ្វើអន្តរាគមន៍កែប្រែហ្សែនលើកោសិកាបន្តពូជមិនមែនជារឿងដែលត្រូវហាមឃាត់ដាច់ខាតនោះទេ ប្រសិនបើវាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីបញ្ចៀសជំងឺតំណពូជធ្ងន់ធ្ងរ (Monogenic hereditary disorders) និងជួយសង្គ្រោះជីវិត ដោយផ្អែកលើគោលការណ៍សីលធម៌ និងការគោរពសេចក្តីថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស។ | សេចក្តីសន្និដ្ឋានរួមទី១ (Overarching Conclusion 1) បញ្ជាក់ថា ការវិភាគសីលធម៌មិនគាំទ្រចំពោះភាពមិនអាចប៉ះពាល់បានដាច់ខាតនៃកោសិកាបន្តពូជមនុស្សឡើយ។ |
| កង្វះសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការសាកល្បងគ្លីនិក (Unreadiness for Clinical Trials) | បច្ចេកវិទ្យាកែប្រែហ្សែនដូចជា CRISPR នាពេលបច្ចុប្បន្ន នៅមានហានិភ័យខ្ពស់ រួមមានកំហុសក្រៅគោលដៅ (Off-target effects) និងភាពមិនស្មើគ្នានៃកោសិកា (Mosaicism) ដែលធ្វើឱ្យវាមិនទាន់អាចយកទៅអនុវត្តលើមនុស្សដោយសុវត្ថិភាពនៅឡើយ។ | កថាខណ្ឌទី១៦ ដល់ទី១៨ និងសេចក្តីសន្និដ្ឋានទី៣ សង្កត់ធ្ងន់ថាការអនុវត្តលើគ្លីនិកតម្រូវឱ្យមានការធានាថានឹងគ្មានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន ដែលបច្ចុប្បន្នមិនទាន់អាចធ្វើបាន។ |
| ការព្យាបាល ធៀបនឹង ការបង្កើនសមត្ថភាពហ្សែន (Therapeutic vs. Genetic Enhancement) | របាយការណ៍បែងចែកយ៉ាងច្បាស់រវាងការកែប្រែហ្សែនដើម្បីព្យាបាលជំងឺតំណពូជ និងការកែប្រែដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពរូបរាងកាយ ឬបញ្ញា (Enhancement) ដែលការបង្កើនសមត្ថភាពនេះអាចបង្កឱ្យមានវិសមភាពសង្គមធ្ងន់ធ្ងរ និងប្រឈមនឹងការរើសអើង។ | កថាខណ្ឌទី១១៣ ដល់ទី១២២ សង្កត់ធ្ងន់ពីបញ្ហាយុត្តិធម៌សង្គម និងការព្រួយបារម្ភថាសកម្មភាពនេះអាចនាំទៅរកការអនុវត្តបែបអឺហ្សេនីក (Eugenic practices) ដែលធ្វើឱ្យគម្លាតសង្គមកាន់តែឆ្ងាយ។ |
ក្រុមប្រឹក្សាសីលធម៌អាល្លឺម៉ង់បានដាក់ចេញនូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗដើម្បីគ្រប់គ្រងបច្ចេកវិទ្យាកែប្រែហ្សែនប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវខ្ពស់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| អង្គការសហប្រជាជាតិ និងរដ្ឋាភិបាល (UN and Governments) | ប្រកាសដាក់បទបញ្ជាផ្អាកជាអន្តរជាតិ (International Moratorium) លើការអនុវត្តគ្លីនិកនៃការកែប្រែហ្សែនប្រព័ន្ធកោសិកាបន្តពូជមនុស្ស រហូតដល់មានការស្របមតិគ្នាជាសកលលើសុវត្ថិភាព និងសីលធម៌។ | ខ្ពស់ (High) |
| អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO / International Agencies) | បង្កើតទីភ្នាក់ងារអន្តរជាតិ និងគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍ ដើម្បីកំណត់ស្តង់ដារវិទ្យាសាស្ត្រ សីលធម៌ពិភពលោក និងត្រួតពិនិត្យការស្រាវជ្រាវកែប្រែហ្សែននៅទូទាំងប្រទេស។ | ខ្ពស់ (High) |
| ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ (Research Institutions and Scientists) | ផ្តោតលើការស្រាវជ្រាវជាមូលដ្ឋាន និងមុនគ្លីនិក (Preclinical research) លើសត្វ ឬកោសិកាបណ្តុះ (Cell cultures) ដោយមិនអនុញ្ញាតឱ្យអនុវត្តលើអំប្រ៊ីយ៉ុងមនុស្សដើម្បីបង្កើតទារកជាដាច់ខាតនៅពេលនេះ។ | ខ្ពស់ (High) |
| រដ្ឋាភិបាល និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល (Governments and Civil Society) | រៀបចំ និងជំរុញឱ្យមានការពិភាក្សាជាសាធារណៈ (Public discourse) ឱ្យបានទូលំទូលាយអំពីផលវិបាកសីលធម៌ ច្បាប់ និងសង្គមនៃការកែប្រែហ្សែនមនុស្ស។ | មធ្យម (Medium) |
ទោះបីជាប្រទេសកម្ពុជាមិនទាន់មានបច្ចេកវិទ្យាកែប្រែហ្សែនកម្រិតខ្ពស់ក្តី របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់បំផុតក្នុងការជួយកម្ពុជាត្រៀមរៀបចំក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ និងគណៈកម្មាធិការសីលធម៌ជីវសាស្ត្រ (Bioethics) ជាមុន ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការលួចធ្វើការស្រាវជ្រាវខុសច្បាប់ ឬការកេងប្រវ័ញ្ចផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រមកលើប្រជាជនកម្ពុជា។
ការរៀបចំក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ផ្អែកលើស្តង់ដារសីលធម៌អន្តរជាតិនេះ នឹងជួយធានាសុវត្ថិភាពសុខភាពសាធារណៈនៅកម្ពុជា និងលើកកម្ពស់ទំនុកចិត្តពីសហគមន៍អន្តរជាតិក្នុងការសហការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រផ្សេងៗក្នុងប្រទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Human Germline | ប្រព័ន្ធកោសិកាបន្តពូជរបស់មនុស្ស (មេជីវិតឈ្មោល មេជីវិតញី និងអំប្រ៊ីយ៉ុងកម្រិតដំបូង) ដែលផ្ទុកព័ត៌មានសេនេទិច (ហ្សែន) សម្រាប់បញ្ជូនពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយទៀត។ ក្នុងបរិបទគោលនយោបាយ ការធ្វើអន្តរាគមន៍លើប្រព័ន្ធនេះមានន័យថា រាល់ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនណាមួយនឹងត្រូវបន្តទៅកូនចៅជំនាន់ក្រោយៗជារៀងរហូត ដែលទាមទារការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជដើមឈើ ដែលកាលណាអ្នកកែប្រែវា នោះដើមឈើនិងផ្លែផ្កាជំនាន់ក្រោយៗទាំងអស់នឹងប្រែប្រួលទៅតាមហ្នឹងជារៀងរហូតដែរ។ |
| Genome Editing | បច្ចេកវិទ្យាកែប្រែហ្សែន (ដូចជាបច្ចេកវិទ្យា CRISPR) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកាត់ បន្ថែម ឬផ្លាស់ប្តូរផ្នែកណាមួយនៃ DNA នៅក្នុងកោសិកា។ ក្នុងផ្នែកច្បាប់និងសីលធម៌ វាទាមទារការបង្កើតស្ថាប័នគ្រប់គ្រងហានិភ័យដើម្បីការពារកុំឱ្យមានកំហុសឆ្គង ឬការប្រើប្រាស់ខុសគោលដៅ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រដើម្បីស្វែងរកពាក្យខុសក្នុងអត្ថបទ រួចលុបវាចេញ និងសរសេរពាក្យត្រូវចូលទៅជំនួសវិញ។ |
| Monogenic hereditary disorders | ជំងឺតំណពូជធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្តាលមកពីការប្រែប្រួលខុសប្រក្រតីនៃហ្សែនតែមួយគត់ (ឧទាហរណ៍ ជំងឺ Cystic fibrosis)។ ការស្រាវជ្រាវកែប្រែហ្សែនផ្តោតសំខាន់លើការជៀសវាងជំងឺប្រភេទនេះដោយសារវាមានភាពច្បាស់លាស់ និងអាចមានហេតុផលសីលធម៌គ្រប់គ្រាន់ក្នុងការកែតម្រូវដើម្បីសង្គ្រោះជីវិត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនមួយដែលមិនដំណើរការដោយសារតែដាច់ខ្សែភ្លើងតែមួយសរសៃ បើគេរកឃើញនិងតភ្ជាប់វាវិញ ម៉ាស៊ីននឹងដំណើរការជាធម្មតា។ |
| Moratorium | ការប្រកាសផ្អាកជាផ្លូវការនូវសកម្មភាពណាមួយជាបណ្តោះអាសន្ន។ របាយការណ៍នេះទាមទារឱ្យមានការផ្អាកជាសកលលើការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាកែប្រែហ្សែនមនុស្សក្នុងការអនុវត្តលើគ្លីនិក រហូតដល់សហគមន៍អន្តរជាតិមានការស្របមតិគ្នាលើស្តង់ដារសុវត្ថិភាព និងច្បាប់។ | ដូចជាការចុចប៉ូតុង 'ផ្អាក' ក្នុងការដ្ឋានសាងសង់មួយ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យមើលសុវត្ថិភាពឱ្យបានច្បាស់លាស់សិន មុននឹងបន្តដំណើរការទៅមុខទៀត។ |
| Preimplantation genetic diagnosis (PGD) | ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យសេនេទិចមុនពេលបង្កកំណើត ដែលគ្រូពេទ្យពិនិត្យមើលអំប្រ៊ីយ៉ុង (បង្កកំណើតក្នុងកែវ) ដើម្បីស្វែងរកជំងឺតំណពូជ មុននឹងជ្រើសរើសអំប្រ៊ីយ៉ុងដែលគ្មានជំងឺដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងស្បូន។ វាជាជម្រើសគោលនយោបាយសុខាភិបាលមួយដែលមានសុវត្ថិភាពជាងការកែប្រែហ្សែនផ្ទាល់។ | ដូចជាការរើសយកផ្លែឈើដែលល្អឥតខ្ចោះចេញពីកន្ត្រក មុននឹងយកវាទៅដាំបន្ត ដោយមិនបាច់ប្រថុយទៅកែច្នៃផ្លែឈើដែលខូចនោះទេ។ |
| Genetic enhancement | ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាកែប្រែហ្សែន មិនមែនដើម្បីព្យាបាលជំងឺទេ ប៉ុន្តែដើម្បីបង្កើនសមត្ថភាពរូបរាងកាយ បញ្ញា ឬចរិតលក្ខណៈផ្សេងៗរបស់មនុស្សឱ្យលើសពីធម្មតា ដែលបង្កជាការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងអំពីវិសមភាពសង្គម និងតម្រូវឱ្យមានការហាមឃាត់ក្នុងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់។ | ដូចជាការកែច្នៃរថយន្តធម្មតាឱ្យទៅជារថយន្តប្រណាំងដ៏អស្ចារ្យ ដែលធ្វើឱ្យមនុស្សមានលុយទិញបច្ចេកវិទ្យានេះមានប្រៀបជាងអ្នកដទៃទូទៅ។ |
| Off-target effects | ផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានក្រៅគោលដៅ ពេលដែលឧបករណ៍កែប្រែហ្សែនបានទៅកាត់ ឬកែប្រែកន្លែងខុសនៅក្នុង DNA ដែលអាចបង្កឱ្យមានជំងឺថ្មី ឬជំងឺមហារីក។ នេះជាហានិភ័យបច្ចេកទេសធំបំផុតដែលរារាំងមិនទាន់មានការអនុញ្ញាតឱ្យអនុវត្តលើការព្យាបាលមនុស្សពិតប្រាកដ។ | ដូចជាការប្រើកន្ត្រៃកាត់ក្រដាសជារូបរាងមួយ ប៉ុន្តែច្រឡំដៃទៅកាត់ដាច់ក្រដាសកន្លែងផ្សេងដែលយើងមិនចង់កាត់។ |
| Mosaicism | ភាពមិនស្មើគ្នានៃកោសិកា គឺជាស្ថានភាពមួយដែលកោសិកាក្នុងរាងកាយមានទម្រង់ហ្សែនខុសៗគ្នា បន្ទាប់ពីឧបករណ៍កែប្រែហ្សែនសាយភាយមិនគ្រប់ជ្រុងជ្រោយពេញអំប្រ៊ីយ៉ុង ដែលធ្វើឱ្យការកែប្រែហ្សែនបរាជ័យ និងមិនអាចទាយទុកមុននូវផលវិបាកសុខភាព។ | ដូចជាការលាបពណ៌ជញ្ជាំងផ្ទះមិនបានសព្វល្អ ដែលធ្វើឱ្យកន្លែងខ្លះមានពណ៌ថ្មី និងកន្លែងខ្លះទៀតនៅសល់ពណ៌ចាស់អុចៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
