បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការផ្តោតលើតែការទទួលខុសត្រូវរបស់បុគ្គល (Individual responsibility) ក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅ ដែលមិនទាន់ឆ្លើយតបគ្រប់គ្រាន់ទៅនឹងបញ្ហាសុខភាពរ៉ាំរ៉ៃដែលបណ្តាលមកពីកត្តាបរិស្ថាន សង្គម និងលក្ខខណ្ឌនៃការរស់នៅ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញនូវប្រវត្តិ និងការវិវត្តនៃគោលនយោបាយសុខភាពសាធារណៈ ដោយវិភាគលើការផ្លាស់ប្តូរពីការព្យាបាលជំងឺទៅកាន់ការបង្ការ និងការលើកកម្ពស់សុខភាព។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Medical/Biomedical Approach (Resource Development) វិធីសាស្ត្រជីវវេជ្ជសាស្ត្រ ឬ ការអភិវឌ្ឍធនធាន |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការព្យាបាលជំងឺឆ្លង (Infectious diseases) និងជំងឺស្រួចស្រាវ ព្រមទាំងជួយកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធមន្ទីរពេទ្យ។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់ (High cost) ហើយមិនបានដោះស្រាយបញ្ហាឫសគល់នៃជំងឺរ៉ាំរ៉ៃដែលបណ្តាលមកពីទម្លាប់នៃការរស់នៅនោះទេ។ | បង្កើតបានធនធានវេជ្ជសាស្ត្រច្រើន ប៉ុន្តែបង្កឱ្យមានបញ្ហាការចំណាយលើសលប់ និងវិសមភាពសុខភាព។ |
| Individual Health Education (Self-Care) ការអប់រំសុខភាពបុគ្គល ឬ ការថែទាំខ្លួនឯង |
ជួយផ្តល់អំណាចដល់បុគ្គល (Empowerment) ក្នុងការគ្រប់គ្រងសុខភាពខ្លួនឯង និងមានតម្លៃថោកក្នុងការអនុវត្តជាមូលដ្ឋាន។ | អាចក្លាយជាការស្តីបន្ទោសជនរងគ្រោះ (Victim-blaming) ដោយមើលរំលងកត្តាសង្គម និងបរិស្ថានដែលរារាំងដល់ការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយា។ | ទទួលបានជោគជ័យចំពោះបុគ្គលដែលមានការអប់រំ និងជីវភាពធូរធារ ប៉ុន្តែមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រជាជនទូទៅ។ |
| Community-Based Health Promotion (Ecological Approach) ការលើកកម្ពស់សុខភាពផ្អែកលើសហគមន៍ ឬ វិធីសាស្ត្រអេកូឡូស៊ី |
រួមបញ្ចូលការអប់រំជាមួយនឹងការគាំទ្រផ្នែកបរិស្ថាននិងសង្គម (Environmental and social supports) ដែលជួយជំរុញការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅបានយូរអង្វែង។ | មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការរៀបចំផែនការ (Complex planning) ព្រោះទាមទារការចូលរួមពីពហុវិស័យ និងការសម្រេចចិត្តរួមគ្នានៅកម្រិតមូលដ្ឋាន។ | ត្រូវបានចាត់ទុកជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ និងអនាគត ក្នុងការកាត់បន្ថយជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីតួលេខនៃការចំណាយជាក់លាក់ក៏ដោយ ក៏វាបានបង្ហាញពីតម្រូវការក្នុងការបង្វែរធនធានពីការព្យាបាលវេជ្ជសាស្ត្រ ទៅកាន់ការវិនិយោគលើកម្មវិធីសហគមន៍ និងការគាំទ្រពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។
ការវិភាគនៅក្នុងឯកសារនេះ ភាគច្រើនផ្តោតលើការវិវត្តនៃគោលនយោបាយសុខភាពនៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក កាណាដា និងអឺរ៉ុប)។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកនិពន្ធបានបញ្ជាក់ថាគោលការណ៍ទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ដូចគ្នាសម្រាប់ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដែលកំពុងប្រឈមនឹងកំណើននៃជំងឺមិនឆ្លង (NCDs) ដូចជាកម្ពុជាជាដើម។
យុទ្ធសាស្ត្រលើកកម្ពស់សុខភាពដែលផ្តោតលើសហគមន៍នេះ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងបរិបទនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅពីការពឹងផ្អែកលើមន្ទីរពេទ្យតែមួយមុខ ទៅរកការចូលរួមយ៉ាងសកម្មពីសហគមន៍ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយបន្ទុកប្រព័ន្ធសុខាភិបាល និងបង្កើនសុខុមាលភាពប្រជាជនប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Health Promotion | វាមិនត្រឹមតែជាការផ្តល់ចំណេះដឹងផ្នែកសុខភាពប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែគឺជាការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការរៀបចំបរិស្ថាន សង្គម និងគោលនយោបាយ ដើម្បីគាំទ្រនិងបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ប្រជាជនក្នុងការជ្រើសរើសទម្លាប់រស់នៅដែលនាំឱ្យមានសុខភាពល្អ។ | ដូចជាការមិនត្រឹមតែប្រាប់គេឱ្យចេះហែលទឹកទេ តែថែមទាំងសាងសង់អាងហែលទឹកដែលមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ពួកគេទៀតផង។ |
| Health Education | ជាដំណើរការនៃការផ្តល់ព័ត៌មាន និងលើកទឹកចិត្តឱ្យបុគ្គលចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងការសម្រេចចិត្តកំណត់គោលដៅ និងផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់រស់នៅរបស់ពួកគេដោយស្ម័គ្រចិត្ត ដើម្បីការពារជំងឺផ្សេងៗ។ | ដូចជាការបង្រៀនកសិករពីរបៀបប្រើប្រាស់ជីធម្មជាតិ ដើម្បីឱ្យពួកគេយល់ពីអត្ថប្រយោជន៍ និងសម្រេចចិត្តឈប់ប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីដោយខ្លួនឯង។ |
| Epidemiological revolution | ជាការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងធំធេងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តសុខភាពសាធារណៈ ដែលមូលហេតុចម្បងនៃការស្លាប់បានប្តូរពីជំងឺឆ្លង (ដូចជាអាសន្នរោគ និងរបេង) ទៅជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ (ដូចជាជំងឺបេះដូង និងមហារីក) ដោយសារការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរសត្រូវពីការប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពបរទេស (មេរោគឆ្លង) មកជាការប្រយុទ្ធជាមួយបញ្ហាផ្ទៃក្នុងប្រទេស (ទម្លាប់រស់នៅប្រចាំថ្ងៃខុសឆ្គង)។ |
| Primary prevention | ជាវិធានការទប់ស្កាត់ជំងឺមិនឱ្យកើតឡើងតាំងពីដំបូង តាមរយៈការកែប្រែកត្តាហានិភ័យនានា ដូចជាការតមអាហារប្រៃ ការហាត់ប្រាណ និងការមិនជក់បារី ជាជាងរង់ចាំដល់ឈឺទើបទៅព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ។ | ដូចជាការសាងសង់ទំនប់ការពារទឹកជំនន់មុនរដូវវស្សា ជាជាងរង់ចាំទឹកលិចផ្ទះទើបនាំគ្នាបូមទឹកចេញ។ |
| Cost containment | ជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការគ្រប់គ្រង និងទប់ស្កាត់ការកើនឡើងនូវការចំណាយលើសលប់នៅក្នុងប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាព តាមរយៈការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សេវាពេទ្យដែលមិនចាំបាច់ និងការជំរុញឱ្យមានការថែទាំសុខភាព និងការបង្ការទុកជាមុន។ | ដូចជាការឧស្សាហ៍ផ្លាស់ប្តូរប្រេងម៉ាស៊ីនឡានដើម្បីកុំឱ្យម៉ាស៊ីនខូចធ្ងន់ ដែលជួយសន្សំលុយជាងការរង់ចាំដល់ឡានខូចទាំងស្រុងទើបយកទៅជាង។ |
| Victim-blaming | ជាទស្សនៈដែលទម្លាក់កំហុសទៅលើបុគ្គលថាមានជំងឺដោយសារតែជម្រើសមិនល្អរបស់ពួកគេ (ដូចជាការញ៉ាំផ្អែមច្រើន ឬមិនហាត់ប្រាណ) ដោយមិនបានគិតដល់កត្តាសង្គម ឬភាពខ្វះខាតក្នុងបរិស្ថានដែលជំរុញឱ្យពួកគេប្រព្រឹត្តអាកប្បកិរិយាបែបនោះ។ | ដូចជាការបន្ទោសអ្នកជិះម៉ូតូដែលជួបគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ទាំងដែលផ្លូវនោះងងឹតនិងមានសភាពខូចខាតខ្លាំងដែលរដ្ឋមិនទាន់ជួសជុល។ |
| Self-care | ជាចលនាសង្គម និងការអប់រំដែលជំរុញឱ្យបុគ្គលចេះស្វែងយល់ ទទួលខុសត្រូវក្នុងការថែរក្សាសុខភាព និងព្យាបាលអាការៈជំងឺស្រាលៗដោយខ្លួនឯង ដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើគ្រូពេទ្យ ឬស្ថាប័នសុខាភិបាលគ្រប់ពេលវេលា។ | ដូចជាការចេះប៉ះកង់ដែលធ្លាយដោយខ្លួនឯង ជាជាងរង់ចាំអូសកង់យកទៅឱ្យជាងកង់ធ្វើគ្រប់រឿង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
