បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃហានិភ័យសុខភាពនិងការខូចខាតក្រូម៉ូសូម (Genotoxicity) ទៅលើកម្មកររោងចក្រដែលស្រូបយកសារធាតុរំលាយគីមី Trichloroethylene (TCE) កំឡុងពេលបំពេញការងារ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការប្រៀបធៀបរវាងកម្មករដែលប៉ះពាល់ផ្ទាល់នឹងសារធាតុគីមីចំនួន ៦៤ នាក់ និងក្រុមត្រួតពិនិត្យដែលមានសុខភាពល្អចំនួន ៦៣ នាក់ ដោយវាស់ស្ទង់កម្រិតសារធាតុពុលក្នុងរាងកាយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cytokinesis-block micronucleus (CBMN) assay ការធ្វើតេស្តមីក្រូណុយក្លេអ៊ែរដោយរារាំងការបំបែកកោសិកា |
ជាវិធីសាស្ត្រងាយស្រួល លឿន និងមានភាពរសើបខ្ពស់ (sensitive) ក្នុងការវាយតម្លៃហានិភ័យនៃការខូចខាតក្រូម៉ូសូមធៀបនឹងការវិភាគ metaphase ធម្មតា។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការវាស់ស្ទង់ស្ថិរភាពហ្សែនមនុស្ស (Genetic instability)។ | ទាមទារការបណ្តុះកោសិកា (cell culture) រយៈពេលយូររហូតដល់ ៧២ ម៉ោង និងត្រូវប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីមួយចំនួនដូចជា Cytochalasin B ដែលតម្រូវឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្ន។ | រកឃើញប្រេកង់មីក្រូណុយក្លេអ៊ែរខ្ពស់ចំពោះកម្មករដែលប៉ះពាល់នឹង TCE (៥,៥៣ ± ០,៧១ ក្នុង ១០០០ កោសិកា) ធៀបនឹងក្រុមត្រួតពិនិត្យ (៣,៦៥ ± ០,៣៤) ដែលបញ្ជាក់ពីកម្រិតគ្រោះថ្នាក់។ |
| Gas chromatography-electron capture detection (GC-ECD) ការវិភាគតាមរយៈម៉ាស៊ីន Gas Chromatography-Electron Capture Detection |
អាចវាស់ស្ទង់កម្រិតសារធាតុ Trichloroacetic acid (TCA) ក្នុងទឹកនោមបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយមានកម្រិតកំណត់រកឃើញ (Limit of detection) ទាបត្រឹម 0.139 mg/L។ | ទាមទារឧបករណ៍វិភាគកម្រិតខ្ពស់ដែលមានតម្លៃថ្លៃ ព្រមទាំងត្រូវការអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសច្បាស់លាស់ក្នុងការបញ្ជាម៉ាស៊ីន និងរៀបចំគំរូ។ | រកឃើញកម្រិតមធ្យមនៃសារធាតុ TCA ក្នុងទឹកនោមរបស់កម្មករដែលប៉ះពាល់គឺ ១៦,១០ mg/L ធៀបនឹងក្រុមត្រួតពិនិត្យដែលមិនប៉ះពាល់មានត្រឹម ៦,២១ mg/L។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍វិភាគគីមីកម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមីជីវសាស្ត្រសម្រាប់ការបណ្តុះកោសិកា និងការវិភាគទឹកនោមនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍វេជ្ជសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរោងចក្រផលិតនាឡិកាចំនួនបី ក្នុងទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើកម្មករចំនួន ១២៧ នាក់ប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះអាចមានការកម្រិតដោយសារវាផ្តោតតែលើឧស្សាហកម្មមួយប្រភេទ និងមានទំហំគំរូតូច។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព័ត៌មាននេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងដោយសារកម្ពុជាមានរោងចក្រឧស្សាហកម្មកាត់ដេរ និងផលិតកម្មផ្សេងៗជាច្រើនដែលតែងតែប្រើប្រាស់សារធាតុរំលាយគីមី (solvents) ស្រដៀងគ្នានេះ។
វិធីសាស្ត្រតាមដានជីវសាស្ត្រ (Biomonitoring) ទាំងនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃហានិភ័យសុខភាពកម្មករនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រ CBMN និងការវិភាគទឹកនោម នឹងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃជំងឺមហារីក និងកែលម្អសុវត្ថិភាពការងារនៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មដែលកំពុងរីកចម្រើននៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Trichloroethylene (TCE) (ទ្រីក្លរ៉ូអេទីឡែន) | ជាសារធាតុគីមីសរីរាង្គងាយហើរដែលគេនិយមប្រើប្រាស់ក្នុងឧស្សាហកម្មសម្រាប់លាងសម្អាតជាតិខ្លាញ់ ឬប្រេងលើលោហៈ (degreaser) ដែលការស្រូបយកចំហាយរបស់វាអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាព និងបំផ្លាញសេនេទិច (ហ្សែន)។ | ដូចជាសាប៊ូទឹកកាត់ខ្លាំងម្យ៉ាងដែលគេប្រើសម្រាប់លាងសម្អាតម៉ាស៊ីន ប៉ុន្តែវាបញ្ចេញចំហាយពុលដែលយើងអាចដកដង្ហើមចូលរាងកាយដោយមិនដឹងខ្លួន។ |
| Micronucleus (មីក្រូណុយក្លេអ៊ែរ) | ជាដុំណុយក្លេអ៊ែរតូចៗដែលកើតឡើងពីបំណែកក្រូម៉ូសូម ឬក្រូម៉ូសូមទាំងមូលដែលមិនបានចូលរួមជាមួយកោសិកាកូនក្នុងអំឡុងពេលកោសិកាបំបែកខ្លួន (mitosis)។ កំណើននៃការកកើតរបស់វា គឺជាសញ្ញាបញ្ជាក់ពីការខូចខាត DNA នៅក្នុងរាងកាយ។ | ដូចជាកម្ទេចកំទីឥដ្ឋដែលជ្រុះចេញពីប្លង់ផ្ទះពេលជាងកំពុងសាងសង់ ដែលការមានកម្ទេចកំទីច្រើនបង្ហាញថាដំណើរការសាងសង់នោះមានបញ្ហាឬរងការខូចខាត។ |
| Cytokinesis-block micronucleus (CBMN) assay (ការធ្វើតេស្តមីក្រូណុយក្លេអ៊ែរដោយរារាំងការបំបែកកោសិកា) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេប្រើសារធាតុគីមីមួយប្រភេទ (Cytochalasin B) ដើម្បីបញ្ឈប់កោសិកាមិនឱ្យបំបែកខ្លួនដាច់ពីគ្នា បន្ទាប់ពីវាបានបង្កើតណុយក្លេអ៊ែរពីររួចរាល់ ដើម្បីងាយស្រួលរាប់ចំនួនមីក្រូណុយក្លេអ៊ែរដែលខូចខាតនៅក្នុងកោសិកាតែមួយ។ | ដូចជាការចុចប៉ូតុង 'ផ្អាក' (Pause) វីដេអូនៅពេលដែលកោសិកាកំពុងបំបែកជាពីរ ដើម្បីឲ្យគ្រូពេទ្យមានពេលពិនិត្យមើលកំហុសឆ្គងនៅខាងក្នុងវាបានច្បាស់លាស់។ |
| Trichloroacetic acid (TCA) (អាស៊ីតទ្រីក្លរ៉ូអាសេទិក) | ជាសារធាតុបំប្លែងចេញ (metabolite) ដែលរាងកាយផលិតឡើងបន្ទាប់ពីបានស្រូបយកសារធាតុ Trichloroethylene ហើយវាត្រូវបានបញ្ចេញចោលតាមទឹកនោម ដែលគេអាចវាស់ស្ទង់វាដើម្បីដឹងពីកម្រិតនៃការប៉ះពាល់នឹងជាតិពុលនេះ។ | ដូចជាផ្សែងដែលចេញពីបំពង់ស៊ីម៉ាំងម៉ូតូ ដែលប្រាប់យើងថាម៉ូតូនោះបានឆេះសាំងអស់ប៉ុន្មានដោយមិនបាច់មើលធុងសាំង។ |
| Gas chromatography-electron capture detection (GC-ECD) (ការវិភាគដោយម៉ាស៊ីនក្រូម៉ាតូក្រាហ្វីឧស្ម័ន) | ជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ដែលប្រើសម្រាប់បំបែកនិងវាស់ស្ទង់បរិមាណសារធាតុគីមីសរីរាង្គ (VOCs) ដែលមានបរិមាណតិចតួចបំផុតក្នុងសំណាក (ដូចជា TCA ក្នុងទឹកនោម) ដោយប្រើបច្ចេកទេសចាប់យកអេឡិចត្រុង។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនច្រោះដ៏ឆ្លាតវៃដែលអាចរើសយកនិងរាប់គ្រាប់ខ្សាច់ពណ៌ក្រហម (សារធាតុពុល) ចេញពីគំនរខ្សាច់ពណ៌សរាប់លានគ្រាប់បានយ៉ាងសុក្រឹតបំផុត។ |
| Genotoxicity (ការពុលដល់ហ្សែន / ហ្សែនពុលវិទ្យា) | ជាសមត្ថភាពរបស់សារធាតុគីមី ឬភ្នាក់ងារណាមួយក្នុងការបំផ្លាញព័ត៌មានសេនេទិច (DNA ឬក្រូម៉ូសូម) នៅក្នុងកោសិកា ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានការប្រែប្រួលហ្សែន (Mutation) ឬបង្កជាជំងឺមហារីកនៅថ្ងៃអនាគត។ | ដូចជាមេរោគកុំព្យូទ័រ (Virus) ដែលចូលទៅស៊ី ឬកែប្រែកូដកម្មវិធីដើមរបស់កុំព្យូទ័រធ្វើឱ្យវាដំណើរការខុសប្រក្រតី។ |
| Lymphocytes (កោសិកាឡាំផូស៊ីត / កោសិកាឈាមស) | ជាប្រភេទកោសិកាឈាមសដែលដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់រាងកាយមនុស្ស។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេយកវាពីឈាមមកបណ្តុះដើម្បីពិនិត្យមើលការខូចខាតក្រូម៉ូសូម ព្រោះវាងាយរងគ្រោះដោយសារធាតុពុលក្នុងឈាម។ | ដូចជាកងទ័ពការពារប្រទេសដែលមាននៅក្នុងឈាមរបស់យើង ហើយគេយកទាហានទាំងនេះមកពិនិត្យមើលថាតើពួកគេមានរងរបួស (ខូច DNA) ពីសង្គ្រាមជាមួយសារធាតុគីមីឬអត់។ |
| Headspace technique (បច្ចេកទេសវិភាគចន្លោះឧស្ម័ន / ហេតស្ពេស) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំសំណាកសម្រាប់ម៉ាស៊ីន GC-ECD ដោយគេកម្តៅសំណាករាវ (ទឹកនោម) ក្នុងដបបិទជិតមួយ ហើយបូមយកតែឧស្ម័នដែលហើរឡើងនៅផ្នែកខាងលើ (headspace) ទៅវិភាគ ដើម្បីចៀសវាងការខូចម៉ាស៊ីនដោយសារធាតុរាវផ្ទាល់។ | ដូចជាការហិតក្លិនស៊ុបដែលហើរចេញពីឆ្នាំងដែលកំពុងពុះ ដើម្បីដឹងថាគេដាក់គ្រឿងផ្សំអ្វីខ្លះ ដោយមិនចាំបាច់ភ្លក់ទឹកស៊ុបផ្ទាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
