បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីផលប៉ះពាល់នៃការបើកទ្វារទឹកសម្រាប់ស្រោចស្រពកសិកម្ម ដែលបណ្តាលឱ្យមានការរសាត់អណ្តែត និងការរីករាលដាលនៃខ្យង Oncomelania hupensis ដែលជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺ Schistosomiasis នៅខេត្តហ៊ូប៉ី ប្រទេសចិន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាបានធ្វើឡើងតាមរយៈការប្រមូលទិន្នន័យពីនាយកដ្ឋានអភិរក្សទឹកក្នុងស្រុក ព្រមទាំងការចុះពិនិត្យទីជម្រកខ្យងនៅតាមទ្វារទឹកចំនួន ៣៨១ កន្លែងនៅលើទំនប់ទន្លេសំខាន់ៗចំនួន ១៤ ពីឆ្នាំ ១៩៨០ ដល់ ១៩៨៧។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Quadrat Sampling for Snail Survey ការស្ទង់មតិទីជម្រកខ្យងតាមវិធីសាស្ត្រ Quadrat |
ផ្តល់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់អំពីដង់ស៊ីតេ ការចែកចាយ និងទំហំទីជម្រករបស់ខ្យងនៅតាមទ្វារទឹកនីមួយៗ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន ចំណាយពេលយូរក្នុងការចុះពិនិត្យផ្ទាល់ និងពិបាកអនុវត្តនៅពេលទឹកឡើង។ | រកឃើញថា ៥៩,៣% (២២៦/៣៨១) នៃទ្វារទឹកមានវត្តមានខ្យងរស់នៅទាំងខាងក្នុង ឬខាងក្រៅ។ |
| Focal Mollusciciding and Habitat Eradication ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ខ្យង និងការកម្ចាត់ទីជម្រកនៅទីតាំងគោលដៅ |
អាចកាត់បន្ថយចំនួនខ្យង និងបំផ្លាញទីជម្រករបស់វានៅតំបន់ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់បានដោយផ្ទាល់។ | វិធានការនេះមិនអាចទប់ស្កាត់ល្បឿននៃការរសាត់អណ្តែតរបស់ខ្យងតាមរយៈចរន្តទឹកស្រោចស្រពបានឡើយ។ | ទោះមានការកម្ចាត់ក៏ដោយ ផ្ទៃដីប្រឡាយមានខ្យងនៅតែមានការកើនឡើង ៥,០២ ដងពីឆ្នាំ ១៩៨០ ដល់ ១៩៨៧។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីតម្លៃជាសាច់ប្រាក់ទេ ប៉ុន្តែការសិក្សានេះទាមទារធនធានមនុស្សច្រើនសម្រាប់ការចុះអង្កេតផ្ទាល់ រយៈពេលយូរ និងកិច្ចសហការទិន្នន័យពីស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យពីខេត្ត Hubei ប្រទេសចិន ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុជាក់លាក់ជុំវិញទន្លេ Yangtze។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាយើងមិនមានជំងឺ Schistosomiasis ឆ្លងតាមខ្យងប្រភេទនេះ ប៉ុន្តែយើងមានជំងឺគ្រុនខ្យង (Schistosoma mekongi) ដែលឆ្លងតាមរយៈខ្យងទឹកសាប Neotricula aperta នៅតាមដងទន្លេមេគង្គ ដូច្នេះយន្តការនៃការរីករាលដាលភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺតាមប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រគឺអាចយកមកសិក្សាប្រៀបធៀបបានយ៉ាងល្អ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រកសិកម្មដែលមិនប៉ះពាល់ដល់សុខភាពសាធារណៈ។
ការបញ្ជ្រាបការវាយតម្លៃហានិភ័យសុខភាពទៅក្នុងការរចនា និងការគ្រប់គ្រងការបើក/បិទទ្វារទឹក គឺជាជំហានចាំបាច់ដើម្បីការពារការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺឆ្លងតាមទឹកនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Oncomelania hupensis (ខ្យងអុងកូមេឡានីយ៉ា ហ៊ូប៉េនស៊ីស) | ជាប្រភេទខ្យងទឹកសាបដែលដើរតួជាភ្នាក់ងារចម្លងបន្ត (intermediate host) នៃប៉ារ៉ាស៊ីត Schistosoma japonicum ដែលបង្កឱ្យមានជំងឺគ្រុនខ្យងនៅតំបន់អាស៊ី។ វារស់នៅតាមមាត់ទឹក ប្រឡាយ និងវាលភក់។ | វាប្រៀបដូចជាសត្វមូសខ្លាដែលផ្ទុកមេរោគគ្រុនឈាមអញ្ចឹងដែរ គ្រាន់តែនេះជាសត្វខ្យងដែលផ្ទុកដង្កូវប៉ារ៉ាស៊ីតនៅក្នុងទឹក។ |
| Sluicing (ការបើកទ្វារទឹក ឬការបង្ហូរទឹកតាមទ្វារទឹក) | ជាដំណើរការនៃការបើកទ្វារទឹក ឬសន្ទះទប់ទឹកដើម្បីបញ្ចេញទឹកពីទន្លេ ឬបឹងចូលទៅកាន់ប្រឡាយសម្រាប់ស្រោចស្រពដំណាំកសិកម្ម ដែលលំហូរទឹកនេះអាចទាញយកសត្វល្អិត ឬខ្យងចម្លងជំងឺមកជាមួយដោយអចេតនា។ | ដូចជាការបើកក្បាលរ៉ូប៊ីណេទឹក ដែលមិនត្រឹមតែបញ្ចេញទឹកទេ តែអាចនាំយកកាកសំណល់ ឬវត្ថុផ្សេងៗដែលនៅក្នុងទុយោមករួមគ្នាផងដែរ។ |
| Schistosomiasis (ជំងឺគ្រុនខ្យង) | ជាជំងឺឆ្លងដែលបង្កឡើងដោយដង្កូវប៉ារ៉ាស៊ីត (Schistosoma) ដែលទម្លុះចូលទៅក្នុងខ្លួនមនុស្សតាមរយៈស្បែក នៅពេលដែលមនុស្សចុះទៅងូត ឬធ្វើការក្នុងទឹកដែលមានផ្ទុកដង្កូវនេះ (ដែលបញ្ចេញពីខ្យង)។ | ស្រដៀងនឹងការដើរជាន់បន្លាក្នុងភក់អញ្ចឹងដែរ ប៉ុន្តែនេះជាដង្កូវតូចៗល្អិតៗដែលយើងមើលមិនឃើញ ទម្លុះស្បែកចូលទៅរស់នៅក្នុងខ្លួនយើង។ |
| Mollusciciding (ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ខ្យង) | ជាវិធានការគីមីមួយក្នុងចំណោមវិធានការគ្រប់គ្រងជំងឺ ដោយប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីបាញ់ ឬដាក់ចូលក្នុងប្រភពទឹក និងទីជម្រក ដើម្បីសម្លាប់ខ្យងដែលជាភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺ។ | ដូចជាការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ឬថ្នាំមូសនៅក្នុងផ្ទះ ដើម្បីកម្ចាត់ភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺអញ្ចឹងដែរ។ |
| Quadrat samples (ការយកសំណាកតាមទម្រង់ការ៉េ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបបរិស្ថានវិទ្យា ដោយប្រើក្របខណ្ឌរាងការ៉េ (ជាទូទៅមានទំហំកំណត់ជាក់លាក់) ដាក់លើដី ឬក្នុងទឹក ដើម្បីរាប់ចំនួនខ្យង ឬរុក្ខជាតិនៅក្នុងផ្ទៃនោះ ដែលជួយអ្នកស្រាវជ្រាវវាយតម្លៃដង់ស៊ីតេសរុបនៅក្នុងតំបន់ធំ។ | ដូចជាការកាត់នំខេកមួយចំណិតតូចមកភ្លក់ ដើម្បីដឹងពីរសជាតិនៃនំខេកទាំងមូលដោយមិនចាំបាច់ញ៉ាំទាំងអស់។ |
| Endemic areas (តំបន់អង់ដេមិច ឬតំបន់ផ្ទុះជំងឺប្រចាំស្រុក) | សំដៅលើតំបន់ភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ណាមួយ ដែលមានវត្តមានជំងឺ ឬភ្នាក់ងារចម្លងជំងឺ (ដូចជាខ្យងនេះ) កើតមានជាប្រចាំ និងរស់នៅជាអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនោះ។ | ដូចជាតំបន់ព្រៃភ្នំខ្លះនៅកម្ពុជាដែលគេដឹងថាមានជំងឺគ្រុនចាញ់កើតមានជាប្រចាំរាល់ឆ្នាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
