បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃកង្វះទិន្នន័យស្តីពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំជក់ក្នុងចំណោមយុវជននៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ ដោយបង្ហាញពីលទ្ធផលនៃការអង្កេតថ្នាំជក់យុវជនសកល (Global Youth Tobacco Survey - GYTS) ដើម្បីតាមដាន និងគ្រប់គ្រងជំងឺរាតត្បាតនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំជក់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអង្កេតតាមសាលារៀន (School-based survey) ដោយមានការរចនាសំណាកជាពីរដំណាក់កាល ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យតំណាងពីសិស្សអាយុ ១៣-១៥ ឆ្នាំ ក្នុងប្រទេសចំនួន ១២។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Global Youth Tobacco Survey (GYTS) ការអង្កេតថ្នាំជក់យុវជនសកល (GYTS) |
ចំណាយថវិកាតិច ប្រើប្រាស់ពេលវេលាខ្លី ត្រូវការបុគ្គលិកចុះមូលដ្ឋានតិចតួច និងផ្តល់ទិន្នន័យស្តង់ដារដែលអាចប្រៀបធៀបជាអន្តរជាតិបាន។ | ផ្តោតសំខាន់តែលើសិស្សក្នុងសាលា (អាយុ ១៣-១៥ ឆ្នាំ) ដែលអាចមើលរំលងក្រុមយុវជនដែលបានបោះបង់ការសិក្សា ព្រមទាំងពឹងផ្អែកលើការរាយការណ៍ដោយខ្លួនឯង។ | ទទួលបានអត្រាឆ្លើយតបសរុបខ្ពស់ (ពី ៦៥.៧% ដល់ ៩៦.៨%) និងផ្តល់ទិន្នន័យជាក់លាក់ពីអត្រាជក់បារីដែលមានចន្លោះពី ១០% ទៅ ៣៣%។ |
| Unstandardized National/Local Surveys ការអង្កេតថ្នាក់ជាតិ ឬក្នុងស្រុកដែលគ្មានស្តង់ដាររួម (វិធីសាស្ត្រមុនពេលមាន GYTS) |
អាចផ្តោតសំខាន់ និងកែសម្រួលសំណួរឱ្យស្របទៅតាមបញ្ហាជាក់លាក់នៅក្នុងប្រទេសនីមួយៗបានយ៉ាងទូលំទូលាយដោយគ្មានការរឹតត្បិត។ | មិនអាចយកទិន្នន័យទៅប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេសដទៃបាន និងខ្វះសូចនាករស្នូលសម្រាប់ការតាមដានការរីករាលដាលនៃថ្នាំជក់កម្រិតសកល។ | នាំឱ្យមានកង្វះខាតទិន្នន័យស្តង់ដារ ដែលជំរុញឱ្យអង្គការ WHO និង CDC បង្កើតគម្រោង GYTS នេះឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារបានបញ្ជាក់ថាការអង្កេតនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីឱ្យមានការចំណាយទាប ប្រើប្រាស់ពេលវេលាខ្លី និងទាមទារបុគ្គលិកចុះមូលដ្ឋានក្នុងចំនួនកំណត់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១២ ជុំវិញពិភពលោក (មិនមានកម្ពុជាទេ) ដោយផ្តោតលើសិស្សសាលាអាយុ ១៣ ទៅ ១៥ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យប្រភេទនេះអាចមានភាពលំអៀង ដោយសារតែអត្រាបោះបង់ការសិក្សារបស់យុវជននៅកម្រិតអនុវិទ្យាល័យនៅមានចំនួនគួរកត់សម្គាល់ ដែលអាចធ្វើឱ្យបាត់បង់ទិន្នន័យពិតប្រាកដពីក្រុមយុវជនក្រៅសាលាដែលអាចប្រឈមនឹងការជក់បារីខ្ពស់ជាង។
វិធីសាស្ត្រអង្កេតស្តង់ដារ GYTS នេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងប្រសើរសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការតាមដាននិន្នាការនៃការប្រើប្រាស់ថ្នាំជក់។
ការអនុវត្តប្រព័ន្ធតាមដាននេះនឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពស្ថាប័នថ្នាក់ជាតិរបស់កម្ពុជាក្នុងការរចនា អនុវត្ត និងវាយតម្លៃកម្មវិធីបង្ការការប្រើប្រាស់ថ្នាំជក់ចំគោលដៅយុវជនបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| surveillance system | ប្រព័ន្ធតាមដាននិងប្រមូលទិន្នន័យជាប្រចាំអំពីបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ (ដូចជាអត្រានៃការជក់បារី) ដើម្បីតាមដានការវិវត្ត វាយតម្លៃហានិភ័យ និងជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយរៀបចំកម្មវិធីទប់ស្កាត់ឱ្យបានទាន់ពេលវេលា។ | ដូចជាកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពដែលតាមដានសកម្មភាពជាប្រចាំ ដើម្បីដឹងថាមានរឿងអ្វីកើតឡើងនិងអាចចាត់វិធានការការពារបានមុន។ |
| two-stage cluster sample design | វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសអ្នកចូលរួមក្នុងការអង្កេតជាពីរដំណាក់កាល ដោយដំបូងជ្រើសរើសជាក្រុមធំៗ (ចង្កោម/សាលារៀន) រួចទើបជ្រើសរើសក្រុមតូចៗ (ថ្នាក់រៀន) ពីក្នុងក្រុមធំនោះដោយចៃដន្យ ដើម្បីចំណេញពេល និងថវិកាក្នុងការប្រមូលទិន្នន័យតំណាង។ | ដូចជាការចង់ភ្លក់ផ្លែឈើក្នុងចម្ការធំមួយ ដោយដំបូងយើងរើសដើមឈើមួយចំនួនសិន រួចទើបបេះផ្លែពីរបីផ្លែពីដើមទាំងនោះមកភ្លក់។ |
| probability of selection proportional to school enrolment size | គោលការណ៍ជ្រើសរើសសំណាកដែលផ្តល់ឱកាស (ប្រូបាប៊ីលីតេ) ដល់សាលារៀនធំៗដែលមានសិស្សច្រើន ឱ្យមានភាគរយត្រូវបានជ្រើសរើសចូលរួមក្នុងការអង្កេតខ្ពស់ជាងសាលារៀនតូចៗ ដើម្បីធានាភាពតំណាងពិតប្រាកដនៃចំនួនប្រជាជន។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតដែលអ្នកទិញសំបុត្រច្រើនសន្លឹកមានឱកាសឈ្នះរង្វាន់ខ្ពស់ជាងអ្នកទិញសំបុត្រតិចតួច។ |
| weighting factor | តម្លៃលេខដែលគេគុណបន្ថែមទៅលើទិន្នន័យរបស់អ្នកឆ្លើយសំណួរម្នាក់ៗ ដើម្បីកែតម្រូវភាពលម្អៀង (ដូចជាការប៉ះប៉ូវជំនួសអ្នកអវត្តមាន) ធ្វើឱ្យទិន្នន័យចុងក្រោយអាចឆ្លុះបញ្ចាំងពីចំនួនប្រជាជនសរុបបានយ៉ាងសុក្រឹត។ | ដូចជាការប្រើមេក្រូពង្រីកសំឡេងតំណាងសិស្សម្នាក់ ដើម្បីឱ្យលឺស្មើនឹងសំឡេងសិស្ស១០នាក់ដែលមិនបានមកចូលរួម។ |
| correlated data | ទិន្នន័យដែលប្រមូលបានពីក្រុមមនុស្សដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ឬរងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថានតែមួយ (ដូចជាសិស្សរៀនក្នុងថ្នាក់ជាមួយគ្នា) ដែលទាមទារការវិភាគស្ថិតិពិសេស ព្រោះចម្លើយរបស់ពួកគេអាចមានទំនាក់ទំនងគ្នា មិនឯករាជ្យទាំងស្រុងនោះទេ។ | ដូចជាបងប្អូនដែលធំដឹងក្តីក្នុងគ្រួសារតែមួយ ច្រើនតែមានចំណង់ចំណូលចិត្តម្ហូបអាហារស្រដៀងគ្នាជាងអ្នកដទៃ។ |
| 95% confidence intervals | ចន្លោះតម្លៃលេខនៅក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រស្ថិតិ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវមានភាពជឿជាក់ ៩៥% ថាលទ្ធផលពិតប្រាកដនៃប្រជាជនសរុបគឺពិតជាស្ថិតនៅក្នុងចន្លោះនោះ ទោះបីជាពួកគេមិនបានចុះទៅសួរមនុស្សគ្រប់គ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាការទាយកម្ពស់មិត្តភក្តិម្នាក់ដោយនិយាយថា «ខ្ញុំជឿជាក់ ៩៥% ថាគាត់មានកម្ពស់ចន្លោះពី ១.៦០ ទៅ ១.៧០ ម៉ែត្រ»។ |
| prevalence | អត្រាភាគរយនៃចំនួនមនុស្សសរុបនៅក្នុងសហគមន៍ណាមួយ ដែលកំពុងមានបញ្ហាសុខភាព ឬកំពុងធ្វើសកម្មភាពអ្វីមួយ (ដូចជាកំពុងជក់បារីបច្ចុប្បន្ន) នៅពេលវេលាជាក់លាក់ណាមួយ ដែលជួយវាស់វែងទំហំនៃបញ្ហា។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនសិស្សដែលពាក់វ៉ែនតាក្នុងថ្នាក់រៀនមួយ ដើម្បីដឹងថាមានប៉ុន្មានភាគរយនៃសិស្សសរុបដែលអន់ភ្នែក។ |
| Environmental tobacco smoke | ផ្សែងបារីបរិស្ថាន គឺផ្សែងដែលភាយចេញពីចុងបារីដែលកំពុងឆេះ រួមទាំងផ្សែងដែលអ្នកជក់ផ្លុំចេញមកក្រៅ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកនៅក្បែរនោះស្រូបចូល (ការជក់បារីដោយប្រយោល) និងប្រឈមនឹងជំងឺទោះបីជាពួកគេមិនចេះជក់ក៏ដោយ។ | ដូចជាការអង្គុយក្បែរអ្នកកំពុងអាំងសាច់ ដែលធ្វើឱ្យសម្លៀកបំពាក់យើងធុំក្លិន និងស្រូបផ្សែងចូលសួត ទោះបីយើងមិនមែនជាអ្នកអាំងក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
