បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស្វែងយល់ពីបាតុភូតសេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងការគ្រប់គ្រង ដែលជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរអត្តសញ្ញាណ និងការបន្ស៊ាំខ្លួនរបស់ក្រុមជនជាតិដើមភាគតិចញ៉ាគូរ (Nyahkur) នៅក្នុងភូមិ Wangkamphaeng ខេត្ត Chaiyaphum ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៣៧ ដល់ ២០១៤។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យ (Qualitative Research) ដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីសហគមន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Participant and Non-participant Observation ការសង្កេតបែបមានការចូលរួម និងគ្មានការចូលរួម |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃ អន្តរកម្មសង្គម និងវប្បធម៌ដែលមិនបានរៀបចំទុកជាមុន។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការចុះមូលដ្ឋាន ហើយលទ្ធផលអាចមានភាពលម្អៀងទៅតាមការយល់ឃើញរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវផ្ទាល់។ | ទទួលបានទិន្នន័យលម្អិតពីពិធីសែនព្រេន ការប្រើប្រាស់ភាសា និងជីវភាពសេដ្ឋកិច្ចប្រចាំថ្ងៃរបស់សហគមន៍។ |
| Key-informant Interview ការសម្ភាសន៍អ្នកផ្តល់ព័ត៌មានគន្លឹះ |
ទទួលបានព័ត៌មានស៊ីជម្រៅពីបុគ្គលដែលមានបទពិសោធន៍រស់នៅយូរ និងយល់ដឹងពីប្រវត្តិសហគមន៍ច្បាស់លាស់។ | ព័ត៌មានពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការចងចាំរបស់អ្នកផ្តល់បទសម្ភាសន៍ ដែលអាចមានភាពភាន់ច្រឡំអំពីកាលបរិច្ឆេទឬព្រឹត្តិការណ៍។ | ចងក្រងបាននូវប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការតាំងទីលំនៅ តំណពូជ និងការផ្លាស់ប្តូរអត្តសញ្ញាណឆ្លងកាត់ច្រើនជំនាន់។ |
| Focus Group Discussion ការពិភាក្សាក្រុម |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យរួមគ្នា និងទាញយកទស្សនៈចម្រុះពីសមាជិកសហគមន៍ជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ | ត្រូវការការសម្របសម្រួលដ៏ប៉ិនប្រសប់ ដើម្បីបញ្ចៀសកុំឱ្យមានការត្រួតត្រាគំនិតដោយបុគ្គលមានអំណាចណាមួយក្នុងក្រុម។ | បានផ្ទៀងផ្ទាត់និងបញ្ជាក់ពីភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការបន្ស៊ាំខ្លួនផ្នែកសង្គម-វប្បធម៌។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ដោយសារការស្រាវជ្រាវនេះជាប្រភេទការស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យ (Qualitative Research) ធនធានចម្បងដែលត្រូវការគឺពេលវេលា ជំនាញទំនាក់ទំនង និងចំណេះដឹងផ្នែកនរវិទ្យា ជាងការប្រើប្រាស់ផ្នែករឹង (Hardware)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែកកម្រិតភូមិមួយប៉ុណ្ណោះ (ភូមិ Wangkamphaeng ក្នុងខេត្ត Chaiyaphum) លើប្រជាជនជនជាតិដើមភាគតិច Nyahkur ដែលរងសម្ពាធពីវប្បធម៌ឡាវនិងថៃ។ បរិបទនៃការសិក្សានេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងកម្ពុជា ដែលសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចកំពុងប្រឈមនឹងការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ និងរបៀបរស់នៅក្រោមសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី និងវប្បធម៌កណ្តាល។
ទោះបីជាការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃក៏ដោយ ក៏វិធីសាស្ត្រ និងក្របខ័ណ្ឌទ្រឹស្តីនេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវផ្នែកនរវិទ្យាសង្គមនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់ជាគំរូដ៏ល្អមួយ សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវ និងអ្នកធ្វើគោលនយោបាយនៅកម្ពុជា ដើម្បីស្វែងយល់ពីរបៀបជួយគាំទ្រឱ្យសហគមន៍ជនជាតិភាគតិចអាចអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចបាន ដោយមិនបាត់បង់អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ethnic Identity | ការកំណត់ការយល់ដឹង និងការបង្ហាញពីភាពជារបស់ខ្លួនទៅនឹងក្រុមជនជាតិណាមួយ តាមរយៈភាសា វប្បធម៌ ការស្លៀកពាក់ និងប្រវត្តិសាស្ត្ររួម។ វាមិនមែនត្រឹមតែរូបរាងកាយពីកំណើតទេ តែវាជារបៀបដែលមនុស្សម្នាក់ប្រាប់សង្គមថាតើខ្លួនជាអ្នកណា។ | ដូចជាស្លាកសញ្ញា ឬឯកសណ្ឋានដែលយើងពាក់ក្នុងចិត្ត ដើម្បីប្រាប់អ្នកដទៃថាយើងមកពីក្រុមគ្រួសារ ឬសហគមន៍ណា។ |
| Social Adaptation | ដំណើរការដែលមនុស្ស ឬសហគមន៍ផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ របៀបរស់នៅ ឬវប្បធម៌របស់ខ្លួនបន្តិចម្តងៗ ដើម្បីអាចរស់រានមានជីវិត និងចុះសម្រុងនៅក្នុងបរិស្ថានសេដ្ឋកិច្ច ឬសង្គមដែលកំពុងប្រែប្រួលជុំវិញខ្លួន។ | ដូចជាសត្វចចកដែលប្តូរពណ៌រោមទៅតាមរដូវកាល ដើម្បីអាចលាក់ខ្លួន និងរស់រានមានជីវិតក្នុងព្រៃព្រិលបាន។ |
| Shifting Cultivation | ប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រពៃណីរបស់ជនជាតិដើម ដែលកសិករកាប់ឆ្ការព្រៃដាំដំណាំមួយរយៈ រួចបោះបង់ដីនោះចោលឱ្យព្រៃដុះឡើងវិញ ដើម្បីឲ្យដីងើបជាតិជីវជាតិឡើងវិញសិន ទើបត្រឡប់មកដាំម្តងទៀតនៅប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយ។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរគ្រែគេងក្នុងផ្ទះរាល់២ខែម្តង ដើម្បីទុកពេលឲ្យពូកមួយទៀតបានហាលថ្ងៃសម្លាប់មេរោគមុននឹងយកមកគេងវិញ។ |
| Plural Society | សង្គមមួយដែលមានក្រុមមនុស្សមកពីប្រវត្តិសាស្ត្រ ជំនឿ ភាសា និងវប្បធម៌ចម្រុះគ្នា (ដូចជា ថៃ ឡាវ និងញ៉ាគូរ) រស់នៅលាយឡំគ្នាក្នុងតំបន់តែមួយ ដោយមានការពឹងពាក់ និងប្រាស្រ័យទាក់ទងគ្នាខាងសេដ្ឋកិច្ចតែរក្សាអត្តសញ្ញាណរៀងខ្លួន។ | ដូចជាចានសម្លកកូរ ដែលមានបន្លែច្រើនមុខរស់ជាតិខុសៗគ្នា តែនៅរួមគ្នាក្នុងចានតែមួយបង្កើតបានជារសជាតិសម្លមួយ។ |
| Cultural Commercialization | ការយកប្រពៃណី ទំនៀមទម្លាប់ ឬសិល្បៈប្រចាំសហគមន៍ មកកែច្នៃធ្វើជាទំនិញ ឬសេវាកម្ម (ដូចជាការរៀបចំភូមិសម្រាប់ទេសចរណ៍) ដើម្បីលក់យកប្រាក់ចំណេញ ដែលពេលខ្លះធ្វើឱ្យបាត់បង់អត្ថន័យពិតនៃវប្បធម៌នោះ។ | ដូចជាការយកសម្លៀកបំពាក់ដែលជីដូនធ្លាប់ពាក់ទៅវត្តយ៉ាងពិសិដ្ឋ មកកាត់ជារ៉ូបសម័យលក់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរគ្រាន់តែដើម្បីបានលុយ។ |
| Ethnic Boundary | ខ្សែបន្ទាត់សង្គម ឬគម្លាតអារម្មណ៍ដែលក្រុមជនជាតិណាមួយបង្កើតឡើង (តាមរយៈភាសា ការស្លៀកពាក់ ការហូបចុក) ដើម្បីញែកក្រុមរបស់ខ្លួន (យើង) ចេញពីក្រុមអ្នកដទៃ (គេ) ទោះបីជារស់នៅក្បែរគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជារបងមើលមិនឃើញ ដែលខណ្ឌចែកចម្ការពីរ ដោយប្រើត្រឹមតែប្រភេទដំណាំខុសគ្នាដើម្បីសម្គាល់។ |
| Bi-culture Education | ប្រព័ន្ធអប់រំដែលបង្រៀនសិស្សឲ្យស្គាល់ និងឲ្យតម្លៃវប្បធម៌ទាំងពីរស្របគ្នា គឺវប្បធម៌ជាតិ (ចំណេះដឹងទូទៅ និងភាសាផ្លូវការ) និងវប្បធម៌ជនជាតិដើមភាគតិចរបស់ពួកគេ ដើម្បីឲ្យពួកគេមានចំណេះដឹងទាន់សម័យ តែមិនបាត់បង់អត្តសញ្ញាណដើម។ | ដូចជាការបង្រៀនក្មេងឲ្យចេះហែលទឹកសមុទ្រធំទូលាយផង (ចំណេះដឹងជាតិ) និងចេះជិះទូកតាមព្រែកតូចៗក្នុងភូមិផង (វប្បធម៌ដើម)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
