បញ្ហា (The Problem)៖ បទនិក្ខេបបទនេះសិក្សាអំពីការវិវត្តនៃជំនឿគោរពបូជាខ្មោចអារក្សរបស់ជនជាតិថៃយ៉ (Thai-Nyo) នៅស្រុក Tha Uthen ខេត្ត Nakhon Phanom និងឥទ្ធិពលនៃជំនឿនេះទៅលើការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីវប្បធម៌។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបគុណវិស័យ (Qualitative Research) ដោយផ្តោតលើការប្រមូលទិន្នន័យឯកសារ និងការចុះសិក្សាផ្ទាល់នៅសហគមន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Community-based Resource Management via Spirit Worship ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិដោយសហគមន៍តាមរយៈជំនឿខ្មោចអារក្ស |
ប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងនិងភូមិបញ្ញាអភិរក្សប្រកបដោយចីរភាព និងជួយពង្រឹងសាមគ្គីភាពក្នុងសហគមន៍។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ដោយសារប្រជាជនគោរពប្រតិបត្តិតាមដោយស្ម័គ្រចិត្ត។ | ងាយរងឥទ្ធិពលពីការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចទំនើប និងមិនមានអំណាចផ្លូវច្បាប់ជាផ្លូវការដើម្បីទប់ទល់នឹងអ្នកវិនិយោគខាងក្រៅ។ | បង្កើតបាននូវប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីវប្បធម៌ប្រកបដោយតុល្យភាព រក្សាបាននូវធនធានសម្រាប់ប្រើប្រាស់យូរអង្វែង និងកាត់បន្ថយជម្លោះក្នុងសហគមន៍។ |
| State-based Resource Management ការគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិដោយរដ្ឋាភិបាល |
មានរចនាសម្ព័ន្ធច្បាប់ច្បាស់លាស់ មានមន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់ និងគាំទ្រដោយទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រទំនើប។ | ជារឿយៗមើលរំលងបរិបទវប្បធម៌មូលដ្ឋាន ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានជម្លោះរវាងអាជ្ញាធរនិងប្រជាជនសហគមន៍ ព្រមទាំងងាយផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ក្រុមហ៊ុនឯកជនធំៗ។ | បង្កឱ្យមានភាពតានតឹងក្នុងការប្រើប្រាស់ដីធ្លីនិងធនធានធម្មជាតិ និងជួនកាលធ្វើឱ្យបាត់បង់អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ប្រពៃណីរបស់ជនជាតិដើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវតាមបែបនរវិទ្យានេះទាមទារពេលវេលាច្រើនសម្រាប់ការចុះមូលដ្ឋាន និងជំនាញក្នុងការកសាងទំនុកចិត្តជាមួយសហគមន៍ជាជាងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាទំនើប។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Tha Uthen ខេត្ត Nakhon Phanom ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើជនជាតិថៃយ៉ (Thai-Nyo) ដែលរស់នៅតាមដងទន្លេមេគង្គ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទវប្បធម៌តំបន់ទន្លេមេគង្គ ដែលមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិច និងសហគមន៍នេសាទតាមដងទន្លេមេគង្គក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
របកគំហើញពីការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ ជាពិសេសក្នុងការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិដោយភ្ជាប់ជាមួយជំនឿប្រពៃណី។
ជារួម ការយល់ដឹងពីប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីវប្បធម៌ជួយឱ្យកម្ពុជាអាចអភិវឌ្ឍសហគមន៍ប្រកបដោយបរិយាបន្ន ដោយរក្សាបានទាំងអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ និងធនធានធម្មជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cultural Ecology | ជាទ្រឹស្តីសិក្សាអំពីរបៀបដែលសង្គមមនុស្សសម្របខ្លួនទៅនឹងបរិស្ថានធម្មជាតិជុំវិញខ្លួន ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធវប្បធម៌ និងជំនឿ (ដូចជាការជឿលើអ្នកតាឬអារក្ស) ដើម្បីបង្កើតជាយន្តការក្នុងការរៀបចំ បែងចែក និងអភិរក្សធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាព។ | ដូចជាការយកច្បាប់សាសនាឬជំនឿ មកធ្វើជា 'មេព្រៃ' ឬ 'ឆ្មាំទន្លេ' ដើម្បីការពារកុំឱ្យមនុស្សកាប់ឈើឬចាប់ត្រីផ្តេសផ្តាស។ |
| Animism | ប្រព័ន្ធជំនឿព្រលឹងនិយម ដែលចាត់ទុកថារាល់វត្ថុក្នុងធម្មជាតិ ដូចជា ដើមឈើ ភ្នំ ទន្លេ និងសត្វ សុទ្ធតែមានព្រលឹង វិញ្ញាណ ឬម្ចាស់ថែរក្សា ដែលតម្រូវឱ្យមនុស្សគោរព សែនព្រេន និងសុំការអនុញ្ញាតមុននឹងប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការសុំការអនុញ្ញាតពីម្ចាស់ផ្ទះមុននឹងយើងចូលទៅបេះផ្លែឈើក្នុងសួនរបស់គាត់អញ្ចឹងដែរ។ |
| Oral History | ការចងក្រងប្រវត្តិសាស្ត្រតាមរយៈការប្រមូលទិន្នន័យពីការចងចាំ រឿងព្រេង ឬការនិទានតៗគ្នាពីចាស់ទុំក្នុងសហគមន៍ ជាជាងការពឹងផ្អែកតែលើឯកសារសរសេរផ្លូវការ ដែលជួយឱ្យយើងយល់ពីអតីតកាលតាមទស្សនៈរបស់អ្នកស្រុកផ្ទាល់។ | ដូចជាការស្ដាប់រឿងនិទានរបស់ជីដូនជីតាដើម្បីដឹងពីប្រវត្តិគ្រួសារ ឬភូមិស្រុករបស់យើង កាលពីជំនាន់មុនដែលអត់មានអ្នកសរសេរសៀវភៅទុក។ |
| Cultural Construct | ជាគំនិត ឬអត្ថន័យដែលសង្គមមួយបានបង្កើតឡើងរួមគ្នា និងឱ្យតម្លៃទៅលើវា ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងសហគមន៍ ទោះបីជារឿងនោះមិនមានរូបរាងពិតប្រាកដតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រក៏ដោយ (ឧទាហរណ៍ ការបង្កើតទស្សនៈ 'ព្រៃអ្នកតា' ដើម្បីហាមឃាត់ការចូលកាប់ឈើ)។ | ដូចជាការឯកភាពគ្នាក្នុងថ្នាក់រៀនថាកន្លែងអង្គុយនេះជារបស់ប្រធានថ្នាក់ ទោះបីជាវាមិនមានសរសេរឈ្មោះជាប់កៅអីក៏ដោយ។ |
| Cosmology | ការសិក្សាអំពីទស្សនទាន និងប្រព័ន្ធនៃការគិតរបស់ក្រុមមនុស្សណាមួយ ដែលពន្យល់ពីដើមកំណើតនៃពិភពលោក ឋានសួគ៌ ឋាននរក ចក្រវាល និងទីតាំងតួនាទីរបស់មនុស្សនៅក្នុងធម្មជាតិ។ | ដូចជាការគូរផែនទីនៃចក្រវាលក្នុងគំនិតរបស់មនុស្ស ដើម្បីដឹងថាយើងជានរណា ហើយពិភពលោកដំណើរការយ៉ាងម៉េច។ |
| Participant Observation | វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវចម្បងផ្នែកនរវិទ្យា ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវត្រូវទៅរស់នៅផ្ទាល់ជាមួយសហគមន៍ ចូលរួមធ្វើសកម្មភាពផ្សេងៗរួមគ្នា និងសង្កេតមើលពីរបៀបរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីយល់ឱ្យបានស៊ីជម្រៅពីវប្បធម៌របស់ពួកគេ។ | ដូចជាការចង់ដឹងថាសម្លម្ជូរប្រចាំភូមិឆ្ងាញ់ប៉ុណ្ណា គឺយើងត្រូវចូលបាយជាមួយអ្នកភូមិនិងភ្លក់ផ្ទាល់ខ្លួនឯង ជាជាងការគ្រាន់តែសួរតាមកម្រងសំណួរ។ |
| Popular Buddhism | ទម្រង់នៃព្រះពុទ្ធសាសនាដែលត្រូវបានអនុវត្តជាក់ស្តែងដោយប្រជាជនមូលដ្ឋាន ដែលច្រើនតែមានការលាយឡំ (Syncretism) បញ្ចូលគ្នាយ៉ាងស្អិតរមួតជាមួយនឹងជំនឿព្រហ្មញ្ញសាសនា និងការគោរពខ្មោចអារក្សអ្នកតា ជំនួសឱ្យការអនុវត្តតាមទ្រឹស្តីព្រះធម៌សុទ្ធសាធ។ | ដូចជាការយកគ្រឿងផ្សំពីមុខហូបបីមុខផ្សេងគ្នា មកចម្អិនចូលគ្នាក្លាយជាម្ហូបថ្មីមួយដែលមានរសជាតិត្រូវមាត់អ្នកស្រុក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
