បញ្ហា (The Problem)៖ ភាពធំទូលាយនិងភាពចម្រុះនៃបាតុភូតសាសនានិងជំនឿនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមធ្វើឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវមានការលំបាក ដែលទាមទារឱ្យមានប្រព័ន្ធចាត់ថ្នាក់ច្បាស់លាស់មុនពេលធ្វើការសិក្សានរវិទ្យា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធបានចាត់ថ្នាក់បាតុភូតទាំងនេះជាក្រុមគុណភាពនិងបរិមាណ ដោយផ្អែកលើទស្សនៈនរវិទ្យានិងបរិបទជាក់ស្តែងនៃការអនុវត្តសាសនានៅវៀតណាម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Qualitative Classification ការចាត់ថ្នាក់វត្ថុសិក្សាផ្អែកលើគុណភាព (Qualitative Classification) |
អាចចាប់យកការអនុវត្តវប្បធម៌លម្អិតដូចជាបម្រាម វេទមន្ត ពិធីសាសនា និងការគោរពបូជាដូនតា។ ជួយឱ្យយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីជីវិតសាសនាប្រចាំថ្ងៃ និងនិមិត្តសញ្ញា។ | ប្រភេទខ្លះអាចត្រួតស៊ីគ្នា (ឧ. ពិធីសាសនានិងវេទមន្ត ឬបម្រាម) ដែលធ្វើឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវពិបាកក្នុងការកំណត់ព្រំដែនច្បាស់លាស់ដាច់ខាត។ | កំណត់បានក្រុមវត្ថុសិក្សាចំនួន ១០ ដែលចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅក្នុងវប្បធម៌ប្រជាប្រិយ និងការអនុវត្តប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Quantitative Classification ការចាត់ថ្នាក់វត្ថុសិក្សាផ្អែកលើបរិមាណ (Quantitative Classification) |
ល្អសម្រាប់ការចាត់ថ្នាក់ប្រព័ន្ធជំនឿកម្រិតខ្ពស់ (ពហុទេវនិយម ឯកទេវនិយម សព្វទេវនិយម)។ មានប្រយោជន៍សម្រាប់ការសិក្សាប្រៀបធៀបសាសនាខ្នាតធំ។ | អាចធ្វើឱ្យការអនុវត្តសាសនាចម្រុះមានភាពសាមញ្ញពេក ដែលនៅក្នុងពិភពជាក់ស្តែង មនុស្សគោរពទាំងព្រះតែមួយ និងព្រលឹងវិញ្ញាណជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ | ចាត់ថ្នាក់ប្រព័ន្ធជំនឿរួមជា ៣ រចនាសម្ព័ន្ធទ្រឹស្ដីធំៗ ដើម្បីងាយស្រួលយល់ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃលទ្ធិសាសនា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះគឺជាការស្រាវជ្រាវផ្អែកលើទ្រឹស្តី និងការវិភាគនរវិទ្យា ដែលមិនទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យា ឬផ្នែករឹងកម្រិតខ្ពស់ឡើយ ប៉ុន្តែទាមទារយ៉ាងខ្លាំងនូវចំណេះដឹងជំនាញ និងការចុះសិក្សាផ្ទាល់នៅមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះផ្តោតទាំងស្រុងលើប្រទេសវៀតណាម ដោយវិភាគលើសាសនាប្រជាប្រិយ ការគោរពបូជាដូនតា និងការរួមបញ្ចូលគ្នានៃសាសនានៅក្នុងសង្គមវៀតណាម។ ទោះបីជាផ្តោតលើប្រជាសាស្ត្រវៀតណាមក៏ដោយ កម្ពុជាក៏មានទិដ្ឋភាពសាសនាចម្រុះស្រដៀងគ្នាដែរ (ព្រះពុទ្ធសាសនាលាយឡំជាមួយជំនឿអ្នកតា ជំនឿជីវចល និងព្រាហ្មណ៍សាសនា) ដែលធ្វើឱ្យការចាត់ថ្នាក់នេះមានតម្លៃសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ទោះបីជាមានភាពខុសគ្នានៃការអនុវត្តវប្បធម៌ខ្លះៗក៏ដោយ។
ប្រព័ន្ធចំណាត់ថ្នាក់ទាំង ១៣ នេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនរវិទ្យា និងសង្គមវិទ្យានៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ក្របខ័ណ្ឌនេះផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំប្រព័ន្ធទិន្នន័យវប្បធម៌ និងការអនុវត្តសាសនាដ៏ស្មុគស្មាញរបស់ខ្លួនឱ្យមានលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ និងមានរចនាសម្ព័ន្ធច្បាស់លាស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Animism | ជាជំនឿដែលចាត់ទុកថារាល់វត្ថុទាំងអស់នៅក្នុងធម្មជាតិ (ដូចជា ដើមឈើ ភ្នំ ទន្លេ ដុំថ្ម និងសត្វ) សុទ្ធតែមានព្រលឹង ឬវិញ្ញាណសណ្ឋិតនៅ ដែលអាចជះឥទ្ធិពលល្អឬអាក្រក់ដល់មនុស្ស។ | ដូចជាការជឿថាដើមពោធិ៍ធំៗ ឬដុំថ្មចម្លែកៗមានអ្នកតា ឬបារមីថែរក្សា ហើយយកធូបទានទៅសែនព្រេនសុំសេចក្តីសុខអញ្ចឹងដែរ។ |
| Rite of passage | ជាពិធីសាសនាឬប្រពៃណីដែលធ្វើឡើងដើម្បីសម្គាល់ការផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាព ឬដំណាក់កាលជីវិតរបស់មនុស្សម្នាក់ ពីវ័យមួយទៅវ័យមួយទៀត (ឧទាហរណ៍៖ ពិធីកើត ពិធីពេញវ័យ ពិធីរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ និងពិធីបុណ្យសព)។ | ដូចជាពិធីកាត់សក់បួសនាគ ដែលបញ្ជាក់ថាបុរសម្នាក់បានផ្លាស់ប្តូរស្ថានភាពពីយុវជនធម្មតាទៅជាអ្នកបួស។ |
| Liminality | ជាស្ថានភាពអន្តរកាល ឬភាពស្រពិចស្រពិលក្នុងអំឡុងពេលប្រារព្ធពិធីឆ្លងវ័យ ដែលបុគ្គលនោះបានផ្តាច់ខ្លួនពីស្ថានភាពចាស់របស់ខ្លួន ប៉ុន្តែមិនទាន់បានឈានចូលទៅដល់ស្ថានភាពថ្មីពេញលេញនៅឡើយ។ | ដូចជាពេលសិស្សប្រលងជាប់បាក់ឌុបហើយ តែមិនទាន់ចូលរៀនមហាវិទ្យាល័យ គឺស្ថិតនៅចន្លោះកណ្តាលមិនមែនសិស្សវិទ្យាល័យ ហើយក៏មិនទាន់ជានិស្សិតពេញសិទ្ធិ។ |
| Fetishism | ជាទម្រង់នៃជំនឿសាសនាដែលមនុស្សគោរពបូជាទៅលើវត្ថុរូបីណាមួយ (ដូចជារូបចម្លាក់ គ្រឿងលម្អ ឬវត្ថុស័ក្តិសិទ្ធិ) ដោយជឿជាក់យ៉ាងមុតមាំថាវត្ថុនោះមានថាមពលអរូបី ឬអំណាចវេទមន្តពិសេសនៅក្នុងខ្លួនវាផ្ទាល់។ | ដូចជាការជឿនិងគោរពបូជាលើកថា ខ្សែចង្កេះ ឬយ័ន្ត ដោយជឿថាវត្ថុទាំងនោះអាចការពារគ្រោះថ្នាក់ ឬនាំលាភសំណាងបាន។ |
| Pantheism | ជាទស្សនៈវិជ្ជាឬជំនឿដែលចាត់ទុកថា ព្រះ ឬអាទិទេព គឺមានវត្តមាននៅក្នុងគ្រប់សព្វសារពើទាំងអស់នៃចក្រវាល ពោលគឺធម្មជាតិ ឬចក្រវាលទាំងមូលខ្លួនឯងផ្ទាល់គឺជាព្រះ។ | ដូចជាការគិតថា ធម្មជាតិ ខ្យល់ ទឹក ព្រៃឈើ និងចក្រវាលទាំងមូលបូកបញ្ចូលគ្នា គឺជាតួអង្គព្រះដ៏មានចេស្តា ដោយមិនជឿថាមានព្រះគង់នៅឋានសួគ៌ដាច់ដោយឡែកនោះទេ។ |
| Immolate | ជាពិធីបូជាយញ្ញដោយការសម្លាប់សត្វ ឬជួនកាលមនុស្ស (ក្នុងសង្គមបុរាណ) ដើម្បីយកឈាម ឬសាច់ទៅថ្វាយដល់ព្រះ អាទិទេព ឬវិញ្ញាណ ដើម្បីសុំសេចក្តីសុខ សុំទឹកភ្លៀង ឬសម្រេចបំណងអ្វីមួយ។ | ដូចជាទម្លាប់នៃការកាប់ជ្រូក កាប់មាន់ ឬកាប់ក្របី ដើម្បីយកទៅសែនថ្វាយអ្នកតានៅតាមភូមិស្រុក។ |
| Polytheism | ជាប្រព័ន្ធជំនឿ ឬសាសនាដែលមានការគោរពបូជាដល់ព្រះ ឬអាទិទេពច្រើនអង្គ ជំនួសឱ្យការគោរពព្រះតែមួយអង្គគត់។ | ដូចជាសាសនាព្រាហ្មណ៍ដែលមានការគោរពព្រះសិវៈ ព្រះវិស្ណុ និងព្រះព្រហ្ម ព្រមទាំងអាទិទេពរាប់ពាន់អង្គផ្សេងទៀតក្នុងពេលតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
