បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះពិនិត្យមើលស្ថានភាពចម្រុះនៃយេនឌ័រនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយគូសបញ្ជាក់ពីវឌ្ឍនភាពនៃសមភាពយេនឌ័រ ព្រមទាំងបញ្ហាប្រឈមដែលនៅសេសសល់ដូចជា អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ បន្ទុកការងារផ្ទះ និងវិសមភាពក្នុងទីផ្សារការងារ។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ របាយការណ៍នេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគឯកសារ របាយការណ៍ជាតិ ទិន្នន័យស្ថិតិ និងការស្រាវជ្រាវសង្គមវិទ្យា ដើម្បីវាយតម្លៃតួនាទីរបស់ស្ត្រីក្នុងវិស័យផ្សេងៗ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញថាទោះបីជាវៀតណាមមានអត្រាចូលរួមក្នុងកម្លាំងពលកម្មរបស់ស្ត្រីខ្ពស់ និងមានវឌ្ឍនភាពផ្នែកច្បាប់ក៏ដោយ ក៏ស្ត្រីនៅតែប្រឈមមុខនឹងវិសមភាពជាប្រព័ន្ធ។ បញ្ហាប្រឈមធំៗរួមមាន បន្ទុកនៃការងារថែទាំដែលមិនមានប្រាក់ឈ្នួល អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ភាពងាយរងគ្រោះក្នុងទីផ្សារការងារក្រៅប្រព័ន្ធ និងឧបសគ្គទ្វេដងសម្រាប់ស្ត្រីជនជាតិភាគតិចនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| បន្ទុកការងារថែទាំដែលមិនមានប្រាក់ឈ្នួល (Unpaid Care Work Burden) | ស្ត្រីវៀតណាមរ៉ាប់រងបន្ទុកការងារផ្ទះនិងការថែទាំគ្រួសារច្រើនជាងបុរសយ៉ាងខ្លាំង ដែលកត្តានេះបានរារាំងពួកគេពីការទទួលបានឱកាសអភិវឌ្ឍជំនាញ និងការចូលរួមក្នុងភាពជាអ្នកដឹកនាំ។ | ទិន្នន័យបង្ហាញថាស្ត្រីចំណាយពេលជាមធ្យម ២០,២ ម៉ោងក្នុងមួយសប្តាហ៍លើការងារផ្ទះ ធៀបនឹងបុរសដែលចំណាយត្រឹមតែ ១០,៧ ម៉ោង (ស្ត្រីធ្វើការងារផ្ទះច្រើនជាងបុរសដល់ទៅ ២,៥ ដង និងមានបុរសជិត ២០% ដែលមិនធ្វើការងារផ្ទះទាល់តែសោះ)។ |
| អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារផ្អែកលើយេនឌ័រ (Domestic and Gender-Based Violence) | អំពើហិង្សាលើស្ត្រីនៅតែជាបញ្ហាដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលជារឿយៗត្រូវបានបិទបាំងដោយសារវប្បធម៌រក្សាកិត្តិយសគ្រួសារ (Saving face) ខណៈដែលស្ត្រីភាគច្រើនរើសយកភាពស្ងៀមស្ងាត់ជាជាងការស្វែងរកជំនួយ។ | យោងតាមការស្ទង់មតិឆ្នាំ ២០១៩ ស្ត្រីប្រមាណ ៣១,៦% បានជួបប្រទះអំពើហិង្សាលើរាងកាយ ផ្លូវភេទ ផ្លូវចិត្ត ឬសេដ្ឋកិច្ចពីសំណាក់ស្វាមី/ដៃគូ ក្នុងរយៈពេល ១២ ខែចុងក្រោយ ហើយជិតពាក់កណ្តាល (៤៩,៦%) នៃជនរងគ្រោះមិនបានរាយការណ៍ឬប្រាប់នរណាម្នាក់ឡើយ។ |
| ភាពងាយរងគ្រោះនៃស្ត្រីក្នុងវិស័យក្រៅប្រព័ន្ធ (Vulnerability in Informal Sector) | ស្ត្រីមានអត្រាខ្ពស់ក្នុងការធ្វើការងារក្នុងទីផ្សារក្រៅប្រព័ន្ធ ដែលគ្មានស្ថិរភាព គ្មានកិច្ចសន្យាការងារ និងគ្មានការគាំពារសង្គម ជាពិសេសរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីវិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩។ | ៥៩,៦% នៃស្ត្រីក្នុងវិស័យការងារក្រៅប្រព័ន្ធត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាពលករងាយរងគ្រោះ (Vulnerable workers) (ធៀបនឹងបុរសដែលមានត្រឹម ៣១,៨%) ហើយរហូតដល់ ៩៧,៩% នៃពលករក្រៅប្រព័ន្ធមិនមានលក្ខខណ្ឌទទួលបានការធានារ៉ាប់រងសង្គមឡើយ។ |
| បញ្ហាប្រឈមរបស់ស្ត្រីជនជាតិភាគតិច (Challenges for Ethnic Minority Women) | ស្ត្រីជនជាតិភាគតិចប្រឈមនឹងការលំបាកត្រួតស៊ីគ្នាដោយសារភាពក្រីក្រ កង្វះការអប់រំ ទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណី និងអត្រារៀបការលឿន ដែលធ្វើឲ្យពួកគេពិបាកក្នុងការទទួលបានផលពីគោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍។ | ៩១,៥% នៃស្ត្រីជនជាតិភាគតិចមិនមានការបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ ហើយអាយុមធ្យមនៃការរៀបការលើកដំបូងរបស់ពួកគេគឺត្រឹមតែ ២០,៩ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍ជាយុទ្ធសាស្ត្រដើម្បីជំរុញសមភាពយេនឌ័រ និងកែលម្អស្ថានភាពស្ត្រីលើគ្រប់វិស័យដូចខាងក្រោម៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល (Government) | ត្រូវពង្រីកការគាំពារសង្គម និងស្តារជីវភាពរស់នៅសម្រាប់ពលករក្រៅប្រព័ន្ធ ជាពិសេសស្ត្រី ដោយបង្កើតឱកាសការងារ និងការបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈដែលអាចជួយពួកគេអន្តរកាលចូលទៅក្នុងទីផ្សារការងារផ្លូវការ។ | ខ្ពស់ (High) |
| អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងស្ថាប័នអនុវត្តច្បាប់ (Local Authorities and Law Enforcement) | ត្រូវកែលម្អនីតិវិធីនៃការឆ្លើយតបចំពោះអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ ផ្តល់ទីជម្រកសុវត្ថិភាព និងបណ្តុះបណ្តាលមន្ត្រីមូលដ្ឋានឱ្យមានចំណេះដឹងផ្នែកច្បាប់និងចិត្តសាស្ត្រ ដើម្បីជួយជនរងគ្រោះឱ្យបានទាន់ពេលវេលា។ | ខ្ពស់ (High) |
| អ្នកតាក់តែងគោលនយោបាយ (Policymakers) | រៀបចំកម្មវិធីជំនួយជាក់លាក់សម្រាប់ស្ត្រីជនជាតិភាគតិច ដោយផ្តោតលើការផ្តល់ទុនកម្ចី ការអប់រំ និងយុទ្ធនាការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់វប្បធម៌ដែលរើសអើង និងការរៀបការមុនវ័យ។ | មធ្យម (Medium) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | អនុវត្តគោលការណ៍ត្រឹមត្រូវដើម្បីលុបបំបាត់ការរើសអើងយេនឌ័រនៅកន្លែងធ្វើការ ផ្តល់ភាពបត់បែនដើម្បីជួយស្ត្រីរកាតុល្យភាពរវាងការងារនិងគ្រួសារ និងជំរុញស្ត្រីទៅកាន់តួនាទីជាអ្នកដឹកនាំ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម ផ្នត់គំនិតវប្បធម៌ (ការចាត់ទុកការងារផ្ទះជាតួនាទីស្ត្រី) និងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចស្រដៀងគ្នា។ បទពិសោធន៍របស់វៀតណាមក្នុងការតាក់តែងច្បាប់សមភាពយេនឌ័រ និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ទាំងនោះ គឺជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយ។
សរុបមក កម្ពុជាអាចប្រើប្រាស់របាយការណ៍នេះជាការឆ្លុះបញ្ចាំង (Mirroring) ដើម្បីកែលម្អយុទ្ធសាស្ត្រជាតិស្តីពីសមភាពយេនឌ័រ (ដូចជា នារីរតនៈ - Neary Rattanak) ដោយផ្តោតអាទិភាពលើការកាត់បន្ថយបន្ទុកការងារថែទាំ ការពង្រីកការគាំពារសង្គម និងការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតសង្គមដើម្បីលើកកម្ពស់អំណាចស្ត្រី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gender Mainstreaming | ការបញ្ចូលបញ្ហាយេនឌ័រទៅក្នុងគ្រប់ដំណាក់កាលនៃការបង្កើតគោលនយោបាយ និងការអនុវត្ត ដើម្បីធានាថាបុរសនិងស្ត្រីទទួលបានផលប្រយោជន៍ស្មើគ្នា ហើយមិនបង្កើតឲ្យមានវិសមភាពបន្ថែមទៀត។ | ដូចជាការយកវ៉ែនតាពណ៌យេនឌ័រមកពាក់ មុននឹងសម្រេចចិត្តធ្វើអ្វីមួយក្នុងរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីកុំឱ្យមានការរើសអើង។ |
| Informal Labor Market | វិស័យសេដ្ឋកិច្ចដែលមិនមានការចុះបញ្ជីផ្លូវច្បាប់ គ្មានកិច្ចសន្យាការងារ គ្មានធានារ៉ាប់រងសង្គម និងគ្មានការការពារតាមផ្លូវច្បាប់ការងារ ដែលធ្វើឱ្យពលករ (ជាពិសេសស្ត្រី) ងាយរងគ្រោះបំផុតនៅពេលមានវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច។ | ដូចជាអ្នកលក់ដូរតាមចិញ្ចើមផ្លូវ ឬអ្នករត់ម៉ូតូឌុប ដែលមិនមានកិច្ចសន្យាការងារ ឬប្រាក់សោធននិវត្តន៍សម្រាប់ពេលចាស់ជរា។ |
| Unpaid Care Work | ការងារផ្ទះនិងការថែទាំសមាជិកគ្រួសារ (ដូចជាកូនក្មេង ចាស់ជរា ឬអ្នកជំងឺ) ដែលមិនទទួលបានប្រាក់ឈ្នួល ដែលភាគច្រើនធ្លាក់ទៅលើស្ត្រី និងជះឥទ្ធិពលដល់ការចូលរួមក្នុងសេដ្ឋកិច្ចផ្លូវការរបស់ពួកគេ។ | ដូចជាការងារបោសជូតផ្ទះ ធ្វើម្ហូប និងមើលកូនរាល់ថ្ងៃ ដែលហត់នឿយពេញមួយថ្ងៃតែមិនទទួលបានប្រាក់ខែ។ |
| Gender-Based Violence (GBV) | អំពើហិង្សាដែលប្រព្រឹត្តឡើងទៅលើបុគ្គលណាម្នាក់ដោយផ្អែកលើអត្តសញ្ញាណយេនឌ័ររបស់ពួកគេ រួមមានការរំលោភបំពានផ្លូវកាយ ផ្លូវចិត្ត ផ្លូវភេទ និងសេដ្ឋកិច្ច ដែលច្រើនតែកើតចេញពីវិសមភាពអំណាច។ | ដូចជាការដែលប្តីវាយប្រពន្ធ ឬរឹតត្បិតលុយកាក់ដោយសារតែផ្នត់គំនិតថាប្រពន្ធត្រូវតែស្តាប់បង្គាប់ប្តីជាដាច់ខាត។ |
| Empowerment | ដំណើរការនៃការបង្កើនសមត្ថភាព ទំនុកចិត្ត និងសិទ្ធិអំណាចរបស់ស្ត្រី ក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្ត និងគ្រប់គ្រងធនធាន (ហិរញ្ញវត្ថុ ការអប់រំ) ដើម្បីជួយខ្លួនឯង គ្រួសារ និងសង្គម។ | ដូចជាការផ្តល់ចំណេះដឹងនិងទុនរកស៊ីដល់ស្ត្រី ដើម្បីឱ្យគាត់អាចឈរលើជើងឯងដោយភាពរឹងមាំ និងមានសិទ្ធិសម្រេចចិត្តក្នុងផ្ទះ។ |
| Double Burden | សម្ពាធទ្វេដងដែលស្ត្រីត្រូវរ៉ាប់រង គឺត្រូវធ្វើការងាររកប្រាក់ចំណូលនៅខាងក្រៅផ្ទះផង និងត្រូវទទួលបន្ទុកធ្វើការងារផ្ទះនិងថែទាំគ្រួសារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពេលត្រឡប់មកផ្ទះវិញផង។ | ដូចជាការរែកទម្ងន់ពីរក្នុងពេលតែមួយ គឺម្ខាងការងារនៅការិយាល័យ និងម្ខាងទៀតការងារផ្ទះដែលគ្មានអ្នកជួយ។ |
| CEDAW | កតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្តីពីការលុបបំបាត់រាល់ទម្រង់នៃការរើសអើងលើស្ត្រី (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women) ដែលតម្រូវឱ្យរដ្ឋសមាជិកកែទម្រង់ច្បាប់ក្នុងស្រុកដើម្បីការពារសិទ្ធិនារី។ | ដូចជាសៀវភៅច្បាប់កំពូលរបស់ពិភពលោក ដែលបង្គាប់ឱ្យគ្រប់ប្រទេសទាំងអស់ត្រូវរៀបចំច្បាប់ដើម្បីការពារសិទ្ធិស្ត្រី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
