បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យមើលការស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្ន ការអនុវត្តជាក់ស្តែង និងបញ្ហាប្រឈមនាពេលអនាគតនៃបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការសកលសម្រាប់អាហារ សុខភាព និងចីរភាពបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកនិពន្ធផ្តល់នូវការត្រួតពិនិត្យឯកសារស្រាវជ្រាវយ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយចាត់ថ្នាក់បច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រទៅជាវិទ្យាសាស្ត្រអនុវត្តន៍ចំនួនប្រាំផ្សេងគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Genetic Engineering & CRISPR/Cas9 វិស្វកម្មសេនេទិច និងបច្ចេកវិទ្យាកាត់តហ្សែន CRISPR/Cas9 |
មានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ក្នុងការកែប្រែហ្សែន អាចជួយបង្កើនទិន្នផល ភាពធន់នឹងជំងឺ និងបន្ថែមតម្លៃអាហារូបត្ថម្ភដល់ដំណាំ និងសត្វ។ | មានបញ្ហាប្រឈមទាក់ទងនឹងក្រមសីលធម៌ ច្បាប់ និងការយល់ព្រមពីសាធារណជន (បញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងផលិតផល GMO)។ | បង្កើតបានជាពូជរុក្ខជាតិមានគុណភាពខ្ពស់ (ដូចជា Golden Rice) និងសត្វដែលមានភាពធន់នឹងជំងឺ។ |
| Micro-propagation (Tissue Culture) ការបន្តពូជរុក្ខជាតិក្នុងបំពង់សាក (ការបណ្តុះជាលិកា) |
អាចបន្តពូជរុក្ខជាតិបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស ទទួលបានកូនរុក្ខជាតិដែលគ្មានមេរោគ និងអាចរក្សាបាននូវហ្សែនដើមរបស់ពូជ។ | ទាមទារបរិស្ថានគ្មានមេរោគកម្រិតខ្ពស់ និងឧបករណ៍ពិសោធន៍ឯកទេសដែលចំណាយដើមទុនច្រើន។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការបន្តពូជរុក្ខជាតិពាណិជ្ជកម្ម និងការអភិរក្សពូជសំខាន់ៗ។ |
| Bioremediation ការស្តារបរិស្ថានដោយប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណ |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ដោយប្រើអតិសុខុមប្រាណដើម្បីបំបែកសារធាតុពុល និងកាកសំណល់គីមី។ | ដំណើរការអាចទាមទារពេលវេលាយូរ ហើយប្រសិទ្ធភាពអាស្រ័យយ៉ាងខ្លាំងលើលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានជាក់ស្តែង។ | ជោគជ័យក្នុងការបំបែកសារធាតុពុលសរីរាង្គ លោហៈធ្ងន់ និងសំណល់ឧស្សាហកម្មនៅក្នុងដី និងទឹក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែជាទូទៅការស្រាវជ្រាវ និងការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រទាមទារការវិនិយោគធនធានកម្រិតខ្ពស់។
ឯកសារនេះជាការពិនិត្យឡើងវិញ (Review Article) លើការស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រទូទាំងសកលលោក ដោយមិនបានផ្តោតលើតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ឬទិន្នន័យស្ថិតិរបស់ប្រទេសណាមួយជាក់លាក់ឡើយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការទាញយកបច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះមកអនុវត្ត ទាមទារការសិក្សាសាកល្បងបន្ថែម ដើម្បីធានាថាវាស្របនឹងអាកាសធាតុ កសិកម្ម និងប្រព័ន្ធកេកូឡូស៊ីក្នុងស្រុក។
បច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រមានសក្តានុពលយ៉ាងធំធេង និងអាចយកមកអនុវត្តដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ទាំងកសិកម្ម សុខាភិបាល និងបរិស្ថាន។
ការវិនិយោគលើធនធានមនុស្ស មន្ទីរពិសោធន៍ និងបទប្បញ្ញត្តិច្បាប់ច្បាស់លាស់ គឺជាជំហានដ៏ចាំបាច់ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីបដិវត្តន៍បច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Micro-propagation (ការបន្តពូជខ្នាតតូច ឬ ការបណ្តុះជាលិកា) | ការបន្តពូជរុក្ខជាតិក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (in vitro) ដោយប្រើបំណែកតូចៗនៃរុក្ខជាតិ ដើម្បីបង្កើតកូនរុក្ខជាតិថ្មីជាច្រើនដែលមានហ្សែនដូចមេបាទាំងស្រុង និងគ្មានផ្ទុកមេរោគ។ | ដូចជាការយកមែកឈើមួយតូចទៅដាំក្នុងកែវពិសោធន៍ដែលមានជីវជាតិពេញលេញ ដើម្បីបំបែកជាកូនឈើរាប់ពាន់ដើមក្នុងពេលដ៏ខ្លី។ |
| Marker-assisted backcrossing (ការបង្កាត់កាត់ត្រឡប់ដោយមានជំនួយពីសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល) | បច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ ឬសត្វ ដោយប្រើប្រាស់សញ្ញាសម្គាល់ DNA ដើម្បីតាមដាន និងជ្រើសរើសយកតែហ្សែនដែលល្អ (ដូចជាហ្សែនធន់នឹងជំងឺ) បញ្ចូលទៅក្នុងពូជដើម ដែលធ្វើឲ្យដំណើរការបង្កាត់មានភាពសុក្រឹតនិងចំណាយពេលតិចជាងមុន។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ GPS ដើម្បីស្វែងរកទីតាំងគោលដៅបានយ៉ាងលឿន និងច្បាស់លាស់ ជាជាងការដើរស្វែងរកដោយការស្មាន។ |
| Recombinant DNA technology (បច្ចេកវិទ្យា DNA កូនកាត់) | បច្ចេកទេសកាត់ត និងផ្សំបញ្ចូលគ្នានូវម៉ូលេគុល DNA ពីប្រភពផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍ ពីរុក្ខជាតិ និងបាក់តេរី) ដើម្បីបង្កើតសែន (Gene) ថ្មីមួយដែលអាចផលិតប្រូតេអ៊ីន ឬបង្កើតលក្ខណៈពិសេសតាមការចង់បាន ដូចជាការផលិតអាំងស៊ុយលីន។ | ដូចជាការកាត់តវីដេអូប្លង់ផ្សេងៗគ្នាបញ្ចូលគ្នា ដើម្បីបង្កើតសាច់រឿងថ្មីមួយដ៏ល្អឥតខ្ចោះតាមការចង់បានរបស់អ្នកដឹកនាំរឿង។ |
| Cryopreservation (ការអភិរក្សក្នុងសីតុណ្ហភាពទាបបំផុត) | បច្ចេកទេសរក្សាកោសិកា ជាលិកា ឬមេជីវិត (ស្ពែម ឬស៊ុត) ឲ្យនៅរស់រានមានជីវិតបានយូរអង្វែងរាប់សិបឆ្នាំ ដោយបង្កកវានៅក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំងបំផុត (ជាទូទៅក្នុងអាសូតរាវ ក្រោមសូន្យអង្សារ)។ | ដូចជាការយកសាច់ស្រស់ទៅក្លាសេក្នុងទូទឹកកកកម្រិតអក្សរ U ដើម្បីរក្សាទុកកុំឲ្យស្អុយរលួយរាប់ឆ្នាំ ហើយនៅតែអាចយកមកប្រើប្រាស់វិញបានធម្មតា។ |
| Xenotransplantation (ការផ្សាំសរីរាង្គឆ្លងអម្បូរ) | ដំណើរការនៃការវះកាត់ប្តូរ កោសិកា ជាលិកា ឬសរីរាង្គមានជីវិត ពីសត្វមួយប្រភេទ (ឧទាហរណ៍ ជ្រូក) ទៅដាក់ក្នុងរាងកាយសត្វមួយប្រភេទទៀត ឬមនុស្ស ដើម្បីជំនួសសរីរាង្គដែលខូចខាត។ | ដូចជាការយកគ្រឿងបន្លាស់ម៉ូតូម៉ាកមួយ ទៅកែច្នៃបំពាក់ឲ្យម៉ូតូម៉ាកមួយទៀតដែលខូច ដើម្បីឲ្យវាអាចបន្តដំណើរការបានជារធម្មតា។ |
| Bioremediation (ការស្តារបរិស្ថានដោយជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណ (ដូចជាបាក់តេរី ឬផ្សិត) ដើម្បីបំបែក ស្រូបយក ឬកម្ចាត់សារធាតុពុល និងកាកសំណល់គ្រោះថ្នាក់ពីក្នុងដី និងទឹក ឲ្យក្លាយជាសារធាតុដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមត្រីក្រឹមក្នុងពាងទឹក ដើម្បីឲ្យវាស៊ីដង្កូវទឹកនិងសម្អាតទឹកតាមបែបធម្មជាតិអញ្ចឹងដែរ។ |
| Directed evolution (ការវិវត្តដោយមានការតម្រង់ទិស) | វិធីសាស្ត្រនៅក្នុងវិស្វកម្មប្រូតេអ៊ីនដែលធ្វើត្រាប់តាមការវិវត្តតាមធម្មជាតិ ប៉ុន្តែត្រូវបានពន្លឿននៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីបង្កើតអង់ស៊ីម ឬប្រូតេអ៊ីនដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិល្អប្រសើរ (ដូចជាធន់នឹងកម្តៅ ឬមានសកម្មភាពខ្លាំង) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម។ | ដូចជាការបង្ហាត់សត្វឆ្កែឆ្លងកាត់ជំនាន់ជាច្រើនតៗគ្នា ដោយជ្រើសរើសយកតែឆ្កែណាដែលរត់លឿនជាងគេ ដើម្បីបង្កើតបានពូជឆ្កែរត់ប្រណាំងដ៏ពូកែមួយ។ |
| Pharmacogenomics (ឱសថពន្ធុវិទ្យា) | ការសិក្សាពីរបៀបដែលហ្សែន (សេណូម) របស់បុគ្គលម្នាក់ៗមានប្រតិកម្មជាមួយថ្នាំពេទ្យ ដើម្បីជួយគ្រូពេទ្យរៀបចំកម្រិតថ្នាំ និងប្រភេទថ្នាំឲ្យត្រូវនឹងអ្នកជំងឺម្នាក់ៗប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់។ | ដូចជាការកាត់ខោអាវតាមរង្វាស់ដងខ្លួនមនុស្សម្នាក់ៗ (Tailor-made) ដើម្បីឲ្យស្លៀកទៅសមល្មម ជាជាងការទិញខោអាវកាត់ស្រាប់ដែលជួនកាលរលុងពេក ឬតឹងពេក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
