បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងរកប្រភពកោសិកា និងកំហាប់អង់ស៊ីមដែលស័ក្តិសមបំផុត សម្រាប់ការបំបែក និងបណ្តុះប្រូតូប្លាស (Protoplasts) របស់ពូជស្រូវក្រអូប KDML 105 (Oryza sativa L.) ដើម្បិប្រើប្រាស់ក្នុងការបង្កាត់ពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបំបែកប្រូតូប្លាសពីប្រភពកោសិកាចំនួន ៣ ផ្សេងៗគ្នា ដោយប្រើប្រាស់សូលុយស្យុងអង់ស៊ីមក្នុងកំហាប់ និងរយៈពេលបន្ទុំខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Protoplast isolation from 5-day-old seedling leaves ការបំបែកប្រូតូប្លាសពីស្លឹកសំណាបអាយុ ៥ថ្ងៃ |
ផ្តល់ទិន្នផលប្រូតូប្លាសខ្ពស់បំផុត និងប្រើប្រាស់អង់ស៊ីមកំហាប់ទាប (Cellulase 2%, Pectolyase 0.1%) បើធៀបនឹងប្រភពផ្សេង។ | អត្រារស់រានមានជីវិតរបស់កោសិកាមានត្រឹមតែ ៥០-៦០% ហើយកោសិកាមិនអាចបំបែកខ្លួនដើម្បីបង្កើតជាកាលុសបាន។ | ទិន្នផលប្រូតូប្លាសខ្ពស់បំផុត ៩.១៤ x ១០^៦ ក្នុងមួយក្រាមនៃទម្ងន់ស្រស់ (ប្រើរយៈពេលបន្ទុំ ៣ម៉ោង)។ |
| Protoplast isolation from cell suspension ការបំបែកប្រូតូប្លាសពីកោសិកាព្យួរ (Cell suspension) |
កោសិកាប្រូតូប្លាសដែលទទួលបានមានអត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់ជាងគេបំផុតរហូតដល់ ៨០-៩០%។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់អង់ស៊ីមកំហាប់ខ្ពស់ (Cellulase 4%, Pectolyase 0.2%) និងផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងស្លឹកសំណាប។ | ទិន្នផលប្រូតូប្លាស ២.៩៦ x ១០^៦ ក្នុងមួយក្រាម (អត្រារស់រាន ៨០-៩០%)។ |
| Protoplast isolation from embryo-derived calli ការបំបែកប្រូតូប្លាសពីកាលុស (Embryo-derived calli) |
ជាប្រភពកោសិកាដែលអាចផ្តល់ទិន្នផលប្រូតូប្លាសបានល្អគួរសម ប្រសិនបើប្រើប្រាស់អង់ស៊ីមបានត្រឹមត្រូវ។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការបណ្តុះកាលុសជាមុន និងត្រូវការអង់ស៊ីមកំហាប់ខ្ពស់ដូចកោសិកាព្យួរដែរ។ | ទិន្នផលប្រូតូប្លាស ៣.១៩ x ១០^៦ ក្នុងមួយក្រាម (អត្រារស់រាន ៥០-៦០%)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមី/អង់ស៊ីមដែលមានតម្លៃថ្លៃសម្រាប់ការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជស្រូវក្រអូប KDML 105 តែមួយគត់។ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានពូជស្រូវក្រអូបស្រដៀងគ្នា (ដូចជា ផ្ការំដួល ផ្កាម្លិះ) ដែលអាចយកវិធីសាស្ត្រនេះមកសាកល្បង ដើម្បីកែលម្អពូជនៅថ្ងៃអនាគត។
ទោះបីជាការបណ្តុះកោសិកាមិនទាន់ទទួលបានជោគជ័យពេញលេញ (មិនបំបែកខ្លួន) ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្របំបែកប្រូតូប្លាសនេះពិតជាមានប្រយោជន៍ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងពីកំហាប់អង់ស៊ីម និងប្រភពកោសិកាដែលស័ក្តិសម គឺជាជំហានដំបូងដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការអភិវឌ្ឍបច្ចេកទេសកែលម្អពូជស្រូវ Oryza sativa L. តាមរយៈបច្ចេកវិទ្យាប្រូតូប្លាស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Protoplast (ប្រូតូប្លាស) | កោសិការុក្ខជាតិ ផ្សិត ឬបាក់តេរី ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់អង់ស៊ីមដើម្បីរំលាយ និងបកយកជញ្ជាំងកោសិកា (Cell wall) ដ៏រឹងរបស់វាចេញ ដោយបន្សល់ទុកតែភ្នាសកោសិកាស្តើង និងស៊ីតូប្លាសខាងក្នុង។ គេច្រើនប្រើវាសម្រាប់បង្កាត់ពូជឆ្លងកាត់អំបូរ (Somatic hybridization) ឬបញ្ចូលហ្សែនថ្មីៗចូលទៅក្នុងរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាស៊ុតដែលត្រូវគេបកសំបកក្រៅដ៏រឹងចេញ ដោយនៅសល់តែភ្នាសស្តើងរុំព័ទ្ធស៊ុតសនិងក្រហមខាងក្នុងយ៉ាងផុយស្រួយ។ |
| Callus / Calli (កាលុស) | បណ្តុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់ធ្វើបរិណាម (Undifferentiated cells) មានន័យថាវាមិនទាន់ក្លាយជាស្លឹក ដើម ឬឫសនៅឡើយទេ។ វាដុះលូតលាស់ចេញពីជាលិកាដើមនៅពេលដាក់បណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតដែលមានអរម៉ូនលូតលាស់ ហើយគេអាចជម្រុញវាឱ្យលូតលាស់ទៅជាដើមរុក្ខជាតិថ្មីទាំងមូលបាន។ | ដូចជាដុំសាច់ខ្ចីដែលទើបតែដុះចេញមកពេលយើងមានរបួស ហើយសាច់ខ្ចីនេះអាចប្រែរូបរាងទៅជាសរីរាង្គផ្សេងៗរបស់រុក្ខជាតិនៅពេលបន្ទាប់។ |
| Cell suspension (កោសិកាព្យួរ ឬបណ្តុំកោសិកាអណ្តែត) | បច្ចេកទេសបណ្តុះកោសិកា ឬកាលុស (Callus) នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានទឹក (Liquid medium) ដែលត្រូវបានក្រឡុកជាប្រចាំ។ ការធ្វើបែបនេះជួយបំបែកកោសិកាឱ្យនៅដាច់ៗពីគ្នា និងអណ្តែតរាយប៉ាយក្នុងសូលុយស្យុង ដែលជួយឱ្យវាស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម អុកស៊ីសែន និងអង់ស៊ីមបានយ៉ាងស្មើល្អ។ | ដូចជាការយកដុំស្ករត្នោតទៅកូររំលាយក្នុងទឹក ដើម្បីឱ្យភាគល្អិតស្ករនីមួយៗអណ្តែត និងងាយរលាយចូលគ្នាជាជាងទុកជាដុំៗ។ |
| Cellulase Onozuka RS (អង់ស៊ីមសែលុយឡាស អូណូហ្ស៊ូកា អេស) | ជាប្រភេទអង់ស៊ីមពាណិជ្ជកម្មម្យ៉ាងដែលចម្រាញ់ចេញពីផ្សិត (Trichoderma viride) ប្រើសម្រាប់បំបែក ឬរំលាយសារធាតុសែលុយឡូស (Cellulose) ដែលជាសមាសធាតុគ្រឹះដ៏រឹងមាំរបស់ជញ្ជាំងកោសិការុក្ខជាតិ ក្នុងគោលបំណងទាញយកប្រូតូប្លាសចេញមកក្រៅ។ | ដូចជាកន្ត្រៃគីមីពិសេសមួយដែលចូលទៅកាត់ផ្តាច់តែសំបកក្រៅដ៏រឹងរបស់រុក្ខជាតិ ដោយមិនធ្វើឲ្យខូចខាតដល់គ្រឿងក្នុងរបស់វា។ |
| Macerozyme R10 (អង់ស៊ីមម៉ាសេរ៉ូហ្ស៊ីម អ័រ១០) | ជាល្បាយអង់ស៊ីម (រួមមាន Pectinase ច្រើន) ដែលមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរំលាយស្រទាប់ Middle lamella ដែលជាសារធាតុស្អិតសម្រាប់ភ្ជាប់កោសិការុក្ខជាតិមួយទៅកោសិកាមួយទៀត ដើម្បីបំបែកជាលិកាឱ្យទៅជាកោសិកាទោលៗងាយស្រួលនឹងទាញយកប្រូតូប្លាស។ | ដូចជាទឹកថ្នាំរំលាយស៊ីម៉ង់ត៍ដែលភ្ជាប់ដុំឥដ្ឋចូលគ្នា ដើម្បីរុះរើជញ្ជាំងយកដុំឥដ្ឋនីមួយៗចេញមកក្រៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នាអញ្ចឹង។ |
| Hemacytometer (ឧបករណ៍រាប់កោសិកា ហេម៉ាស៊ីតូម៉ែត្រ) | ជាបន្ទះកញ្ចក់ពិសេសម្យ៉ាងដែលផ្ទៃរបស់វាមានគូសក្រឡាចត្រង្គខ្នាតតូចបំផុត (មីក្រូម៉ែត្រ)។ គេប្រើវាសម្រាប់ដាក់រអិលនៅក្រោមមីក្រូទស្សន៍ ដើម្បីរាប់ចំនួនកោសិកា (ដូចជាប្រូតូប្លាស ឬកោសិកាឈាម) ក្នុងមួយឯកតាមាឌសូលុយស្យុង ដើម្បីគណនារកកំហាប់កោសិកាសរុប។ | ដូចជាក្រដាសដែលគេគូសក្រឡាការ៉េតូចៗ ដើម្បីងាយស្រួលរាប់ចំនួនគ្រាប់អង្ករដែលរាយប៉ាយលើនោះ រួចយកទៅគុណនឹងទំហំសរុបដើម្បីដឹងចំនួនអង្ករទាំងអស់។ |
| Viability test / Evans blue (ការធ្វើតេស្តអត្រារស់រាន / ថ្នាំពណ៌អេវ៉ានប្ល៊ូ) | ការវាយតម្លៃរកភាគរយនៃកោសិកាដែលនៅរស់រានមានជីវិតក្រោយពេលរំលាយជញ្ជាំងរួច។ លោកអ្នកប្រើថ្នាំពណ៌ Evans blue ដែលជាថ្នាំពណ៌ជ្រាបចូលតែក្នុងកោសិកាដែលងាប់ (ដោយសារភ្នាសកោសិកាវាធ្លាយ) ធ្វើឱ្យកោសិកាងាប់ប្រែជាពណ៌ខៀវ ចំណែកកោសិការស់មានភ្នាសការពារជាប់ល្អ វានឹងមិនប្រែពណ៌នោះទេ។ | ដូចជាការយកទឹកថ្នាំទៅលាបលើប៉េងប៉ោង ប្រសិនបើប៉េងប៉ោងធ្លាយ (ងាប់) ទើបទឹកថ្នាំអាចហូរចូលទៅប្រឡាក់ខាងក្នុងបាន ចំណែកប៉េងប៉ោងល្អ (រស់) ទឹកថ្នាំមិនអាចចូលបានឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
