បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺរោគសញ្ញាបន្តពូជនិងផ្លូវដង្ហើមជ្រូក (PRRS) បង្កឡើងដោយវីរុសពីរប្រភេទគឺអឺរ៉ុបនិងអាមេរិក ដែលបណ្តាលឱ្យមានការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ឧស្សាហកម្មចិញ្ចឹមជ្រូក ទាមទារឱ្យមានឧបករណ៍ធ្វើតេស្តរោគវិនិច្ឆ័យដែលមានភាពសុក្រឹតនិងមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអភិវឌ្ឍវិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តដោយប្រើប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ (ELISA) សម្រាប់ការរកមើលអង្គបដិប្រាណក្នុងសេរ៉ូមប្រឆាំងនឹងវីរុសទាំងពីរប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ ដោយប្រើប្រាស់ប្រូតេអ៊ីនផ្សំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| USEU PRRS ELISA (Developed Kit) ការធ្វើតេស្តអង់ស៊ីមភ្ជាប់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ (ELISA) ដែលបានអភិវឌ្ឍថ្មីដោយប្រើប្រូតេអ៊ីនផ្សំ USEU-rN |
ចំណាយតិច អាចរកឃើញអង្គបដិប្រាណប្រឆាំងនឹងវីរុសទាំងប្រភេទអឺរ៉ុបនិងអាមេរិកក្នុងពេលតែមួយ ងាយស្រួលប្រើ និងស័ក្តិសមសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ទាមទារដំណើរការបន្សុតប្រូតេអ៊ីនដោយផ្នែកសិន ហើយអាចមានភាពជាក់លាក់ទាបជាងឧបករណ៍ពាណិជ្ជកម្មបន្តិចនៅពេលប្រៀបធៀបក្នុងលក្ខខណ្ឌខ្លះ។ | សម្រេចបានភាពប្រែប្រួល (Sensitivity) ៩៧,៥% និងភាពជាក់លាក់ (Specificity) ១០០% នៅតម្លៃកាត់ផ្តាច់ ០,៤ និងមានកម្រិតយល់ព្រម (Kappa value) ០,៧៩១៦ បើធៀបនឹង IDEXX។ |
| IDEXX® HerdCheck PRRS ELISA ឧបករណ៍ធ្វើតេស្តពាណិជ្ជកម្មស្តង់ដារ IDEXX® ELISA |
មានស្តង់ដារគុណភាពខ្ពស់ ផ្តល់លទ្ធផលដែលអាចទុកចិត្តបាន និងត្រូវបានទទួលស្គាល់និងប្រើប្រាស់ជាសកលសម្រាប់ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ។ | មានតម្លៃថ្លៃ ដែលធ្វើឱ្យមានការលំបាកនិងចំណាយថវិកាច្រើនក្នុងការប្រើប្រាស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ ឬពិនិត្យហ្វូងសត្វទ្រង់ទ្រាយធំ។ | ត្រូវបានប្រើជាឧបករណ៍គោល ដោយមានភាពប្រែប្រួល ៩១,៦៧% និងភាពជាក់លាក់ ៧៨,១៣% បើធៀបនឹង IPMA ព្រមទាំងផ្តល់កម្រិតសហសម្ព័ន្ធ ៨២,៦៩% ជាមួយ USEU ELISA។ |
| IPMA (Immunoperoxidase Monolayer Assay) ការធ្វើតេស្តដោយប្រើប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ IPMA |
ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារមួយដែលអាចតាមដានការឆ្លើយតបនៃអង្គបដិប្រាណប្រឆាំងនឹងវីរុសបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ កម្លាំងពលកម្មច្រើន ស្មុគស្មាញ និងពិបាកអនុវត្តក្នុងកម្រិតមន្ទីរពិសោធន៍ធម្មតា ឬនៅទីវាល។ | ត្រូវបានប្រើជាឧបករណ៍គោលរង ដោយបង្ហាញភាពប្រែប្រួល ៩៣,៧៥% និងភាពជាក់លាក់ ៧២,៣៧% បើប្រៀបធៀបជាមួយឧបករណ៍ IDEXX®។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអភិវឌ្ឍឧបករណ៍នេះទាមទារសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតមធ្យម ប៉ុន្តែវាផ្តល់នូវជម្រើសដែលអាចកាត់បន្ថយចំណាយបានច្រើន (cost-effective) ជាងឧបករណ៍ពាណិជ្ជកម្មសម្រាប់ការធ្វើតេស្តទ្រង់ទ្រាយធំ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់សំណាកសេរ៉ូមជ្រូកពីប្រទេសថៃ (សំណាកវិជ្ជមានពីការផ្ទុះឡើងក្នុងស្រុក) និងប្រទេសដាណឺម៉ាក (សំណាកអវិជ្ជមាន)។ នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារការផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្មសត្វជ្រូកតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃមានសកម្មភាពញឹកញាប់ និងមានលក្ខខណ្ឌអេកូឡូស៊ីស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យវីរុសប្រភេទនេះងាយនឹងឆ្លងរាលដាលចូលមកក្នុងស្រុកដូចគ្នា។
បច្ចេកវិទ្យានេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការគាំទ្រដល់វិស័យសុខភាពសត្វ និងការចិញ្ចឹមជ្រូក។
ជារួម ការផលិតឧបករណ៍តេស្តនេះដោយខ្លួនឯង ឬការរៀបចំបច្ចេកទេសស្រដៀងគ្នានេះនៅកម្ពុជា នឹងពង្រឹងភាពម្ចាស់ការលើការរាវរកជំងឺឆ្លងសត្វ និងជួយការពារសេដ្ឋកិច្ចកសិករក្នុងស្រុកប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Enzyme-linked immunosorbent assay (ELISA) (ការធ្វើតេស្តអង់ស៊ីមភ្ជាប់ប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ) | គឺជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់អង់ស៊ីម និងអង្គបដិប្រាណ (Antibodies) ដើម្បីស្វែងរក និងវាស់ស្ទង់បរិមាណសារធាតុណាមួយ (ដូចជាប្រូតេអ៊ីនវីរុស ឬអង្គបដិប្រាណប្រឆាំងវីរុស) នៅក្នុងសំណាកឈាម ឬសេរ៉ូមសត្វ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់មេដែកពិសេសមួយដែលអាចឆក់ទាញយកតែដែកគោលចេញពីគំនរខ្សាច់ រួចបញ្ចេញពន្លឺដើម្បីឱ្យយើងដឹងថាមានដែកគោលចំនួនប៉ុន្មាន។ |
| Fusion nucleocapsid protein (ប្រូតេអ៊ីននុយក្លេអូកាប់ស៊ីតរួមបញ្ចូលគ្នា) | ជាប្រូតេអ៊ីនសិប្បនិម្មិតដែលបង្កើតឡើងដោយការផ្សំ (ភ្ជាប់) ហ្សែនដែលផលិតប្រូតេអ៊ីនស្រទាប់ការពាររបស់វីរុសពីរប្រភេទផ្សេងគ្នា (វីរុស PRRSV អឺរ៉ុប និងអាមេរិក) ទៅជាប្រូតេអ៊ីនតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលយកទៅធ្វើតេស្តរកវីរុសទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការបូកបញ្ចូលរូបថតមុខសញ្ញាចោរពីរនាក់ផ្សេងគ្នាទៅជារូបភាពតែមួយសន្លឹក ដើម្បីឱ្យប៉ូលីសងាយស្រួលចំណាំនិងតាមចាប់ពួកគេទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Checkerboard titration (ការធ្វើទីត្រាស្វ័យគុណរាងក្ដារអុក) | ជាវិធីសាស្ត្រសាកល្បងនៅក្នុងការធ្វើតេស្ត ELISA ដើម្បីស្វែងរកកម្រិតរលាយ (Dilution) ដ៏ល្អបំផុតនៃអង់ទីហ្សែន និងសេរ៉ូម ដោយដាក់ពួកវាឆ្លាស់គ្នាក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នានៅលើបន្ទះតេស្តដែលមានក្រឡាដូចក្ដារអុក ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលរលកសញ្ញាច្បាស់បំផុត។ | ដូចជាការសាកល្បងលាយកម្រិតស្ករ និងកម្រិតកាហ្វេក្នុងបរិមាណផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនកែវ ដើម្បីស្វែងរករូបមន្តកាហ្វេមួយដែលឆ្ងាញ់និងមានតុល្យភាពបំផុត។ |
| Cut-off value (តម្លៃកាត់ផ្តាច់) | គឺជាចំណុចព្រំដែន ឬតម្លៃទិន្នន័យគោលដែលគេកំណត់ឡើងតាមរយៈកម្មវិធីស្ថិតិ (ដូចជា ROC curve) ដើម្បីបែងចែកឱ្យដាច់ស្រឡះថាតើសំណាកមួយមានផ្ទុកមេរោគ (វិជ្ជមាន) ឬគ្មានមេរោគ (អវិជ្ជមាន)។ | ដូចជាការកំណត់ពិន្ទុប្រឡងជាប់គឺ ៥០ពិន្ទុ បើបាន ៥០ ឡើងទៅគឺជាប់ (វិជ្ជមាន) បើក្រោម ៥០ គឺធ្លាក់ (អវិជ្ជមាន)។ |
| Kappa (κ) value (តម្លៃកាប៉ា) | ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់កម្រិតនៃការយល់ព្រម ឬភាពស្របគ្នា (Agreement) រវាងឧបករណ៍ធ្វើតេស្តពីរផ្សេងគ្នា ដើម្បីបញ្ជាក់ថាឧបករណ៍ថ្មីពិតជាអាចផ្តល់លទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងឧបករណ៍ស្តង់ដារដែរឬទេ។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបចម្លើយរបស់សិស្សពីរនាក់លើវិញ្ញាសាតែមួយ បើចម្លើយពួកគេដូចគ្នាស្ទើរតែទាំងអស់ នោះបញ្ជាក់ថាពួកគេទាំងពីរមានកម្រិតយល់ដឹងស្របគ្នាខ្ពស់បំផុត។ |
| Recombinant protein expressed in Escherichia coli (ប្រូតេអ៊ីនតំណពូជដែលបញ្ចេញក្នុងបាក់តេរី E. coli) | ជាដំណើរការដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របញ្ចូលហ្សែនគោលដៅរបស់វីរុសទៅក្នុងបាក់តេរី Escherichia coli ដើម្បីបញ្ជាឱ្យបាក់តេរីនោះផលិតប្រូតេអ៊ីនរបស់វីរុសក្នុងបរិមាណច្រើន សម្រាប់យកមកប្រើប្រាស់ជាអង់ទីហ្សែនក្នុងឧបករណ៍ធ្វើតេស្ត។ | ដូចជាការយកប្លង់រចនាផ្ទះ (ហ្សែនវីរុស) ទៅឱ្យរោងចក្រ (បាក់តេរី) ដើម្បីឱ្យរោងចក្រនោះផលិតគ្រឿងបន្លាស់ផ្ទះ (ប្រូតេអ៊ីន) ឱ្យយើងក្នុងបរិមាណច្រើននិងលឿន។ |
| Reverse transcription-polymerase chain reaction (RT-PCR) (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាសដោយចម្លងបញ្ច្រាស) | ជាបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលដែលបំប្លែងសារធាតុសេនេទិចប្រភេទ RNA របស់វីរុសទៅជា DNA រួចធ្វើការចម្លងបន្តពង្រីកចំនួន DNA នោះឱ្យបានច្រើនលានដង ដើម្បីឱ្យគេអាចមើលឃើញនិងសិក្សាពីហ្សែនរបស់វាបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារដែលសរសេរដោយដៃ (RNA) ទៅជាឯកសារកុំព្យូទ័រ (DNA) រួចព្រីនចេញមកជាច្រើនម៉ឺនច្បាប់ ដើម្បីងាយស្រួលអាននិងយកទៅប្រើប្រាស់បន្ត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
