ប្រធានបទ (Topic)៖ ឯកសារនេះពន្យល់ពីគំនិតជាមូលដ្ឋាន ទម្រង់ទិន្នន័យ និងប្រភពនៃគំរូផ្ទៃដីឌីជីថល (DTM) ព្រមទាំងបង្ហាញពីភាពខុសគ្នារវាង DTM និងគំរូផ្ទៃខាងលើ (DSM) ក្នុងការតំណាងឱ្យទម្រង់ដីសម្រាប់វិទ្យាសាស្ត្រផែនដី។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ អត្ថបទនេះរៀបរាប់សង្ខេបពីវិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យ ទម្រង់គណិតវិទ្យា និងការប្រើប្រាស់គំរូកម្ពស់សកល (Global Elevation Models)។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
ជំពូកនេះផ្តល់នូវការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីគំរូផ្ទៃដីឌីជីថល (DTMs) ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងនិយមន័យ ទម្រង់រក្សាទុកទិន្នន័យ និងប្រភពនៃការប្រមូលទិន្នន័យ។ អត្ថបទនេះក៏បានបង្ហាញពីការអនុវត្ត DTM ក្នុងវិស័យផ្សេងៗដូចជា ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) វិស្វកម្ម ជលសាស្ត្រ និងការសិក្សាពីទំនាញផែនដីផងដែរ។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Digital Terrain Model (DTM) vs Digital Surface Model (DSM) គំរូផ្ទៃដីឌីជីថលធៀបនឹងគំរូផ្ទៃខាងលើឌីជីថល |
DTM តំណាងឱ្យផ្ទៃដីទទេពិតប្រាកដ (Bare ground) ដោយមិនរាប់បញ្ចូលរុក្ខជាតិ ឬអគារឡើយ។ ចំណែកឯ DSM វិញ គឺរាប់បញ្ចូលទាំងកម្ពស់នៃរុក្ខជាតិ និងសំណង់ដែលមនុស្សបានបង្កើតនៅលើយកមកគណនាផងដែរ។ | ការប្រើប្រាស់ទិន្នន័យ Lidar ដើម្បីបំបែកកម្ពស់ដើមឈើ (DSM) ចេញពីផ្ទៃដីផ្ទាល់ (DTM) នៅក្នុងតំបន់ព្រៃឈើ ឬទីក្រុង។ |
| Mathematical Representations (Gridded DTMs and TINs) ទម្រង់តំណាងគណិតវិទ្យា (ក្រឡាចត្រង្គ និងបណ្តាញត្រីកោណមិនទៀងទាត់) |
ទិន្នន័យ DTM ភាគច្រើនត្រូវបានបង្ហាញជាទម្រង់ក្រឡាចត្រង្គ (Grids/Raster) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការផ្ទុក និងដំណើរការទិន្នន័យ។ ទម្រង់បណ្តាញត្រីកោណមិនទៀងទាត់ (Triangulated Irregular Networks - TIN) ជួយបង្ហាញពីលក្ខណៈដីស្មុគស្មាញដូចជាជ្រលងភ្នំ និងកំពូលភ្នំបានល្អជាង ប៉ុន្តែពិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រង។ | ការបង្ហាញទិន្នន័យកម្ពស់ដីជាទម្រង់ 2D raster នៅក្នុងកម្មវិធី GIS សម្រាប់ការគណនាចំណោត (Slope) ឬផ្ទៃកាត់ (Profile)។ |
| Remote Sensing Sources (Lidar and InSAR) ប្រភពទិន្នន័យពីការវាស់វែងពីចម្ងាយ (Lidar និង InSAR) |
Lidar ប្រើប្រាស់រលកពន្លឺឡាស៊ែរដើម្បីវាស់កម្ពស់ដី ដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុត ពិសេសសម្រាប់តំបន់មានរុក្ខជាតិ។ រីឯបច្ចេកវិទ្យា InSAR ប្រើប្រាស់រលកសញ្ញារ៉ាដាដែលអាចឆ្លងកាត់ពពកបាន សម្រាប់បង្កើតគំរូកម្ពស់ក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រធំៗ។ | បេសកកម្ម SRTM ដែលប្រើប្រាស់ InSAR ពីយានអវកាសដើម្បីបង្កើតផែនទីកម្ពស់ដីស្ទើរតែទូទាំងពិភពលោក។ |
| Global Elevation Products (SRTM and ASTER) ផលិតផលទិន្នន័យកម្ពស់សកល (SRTM និង ASTER) |
ជាទិន្នន័យកម្ពស់សកលដែលអាចប្រើប្រាស់បានដោយឥតគិតថ្លៃ ដែលផ្តល់កម្រិតភាពច្បាស់ពី ១ ទៅ ៣ វិនាទីធ្នូ (ប្រហែល ៣០ម ទៅ ៩០ម)។ ទិន្នន័យទាំងនេះជារឿយៗជាការលាយបញ្ចូលគ្នារវាង DTM និង DSM ព្រោះបច្ចេកវិទ្យាពីចម្ងាយពិបាកនឹងបញ្ជាក់ពីផ្ទៃដីទទេទាំងស្រុង។ | ការទាញយកទិន្នន័យ SRTM ពីគេហទំព័រ USGS មកប្រើប្រាស់ដើម្បីសិក្សាពីការប្រែប្រួលដីសណ្ឋាននៅក្នុងប្រទេស ឬតំបន់មួយ។ |
ចំណេះដឹងអំពីគំរូផ្ទៃដីឌីជីថល (DTM) មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ។
ការសិក្សាទិន្នន័យ DTM នឹងផ្តល់ឱ្យនិស្សិតកម្ពុជានូវជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការប្រើប្រាស់កម្មវិធី GIS និង Remote Sensing ដែលជាតម្រូវការទីផ្សារការងារចាំបាច់នៅក្នុងក្រសួងស្ថាប័នរដ្ឋ និងអង្គការអន្តរជាតិ។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Digital Terrain Model (DTM) | គំរូទិន្នន័យឌីជីថលដែលតំណាងឱ្យផ្ទៃដីទទេពិតប្រាកដ ដោយដកចេញនូវរុក្ខជាតិ និងសំណង់ផ្សេងៗ។ វាផ្តល់នូវកម្ពស់នៃចំណុចនីមួយៗ (ជាទម្រង់ 2.5D) ធៀបនឹងកម្រិតនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ឬផ្ទៃយោងណាមួយ ដែលមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការសិក្សាពីជលសាស្ត្រ និងការធ្វើគំរូទំនាញផែនដី។ | ដូចជាការថតរូបដីដែលទើបតែឈូសឆាយរួច គ្មានដើមឈើ ឬផ្ទះនៅលើនោះឡើយ គឺបង្ហាញតែរាងទួលនិងជម្រាលនៃដីសុទ្ធតែម្តង។ |
| Digital Surface Model (DSM) | គំរូកម្ពស់ដែលរួមបញ្ចូលទាំងកម្ពស់នៃផ្ទៃដី និងកម្ពស់របស់វត្ថុទាំងអស់ដែលនៅពីលើវា ដូចជាព្រៃឈើ អគារ និងសំណង់ផ្សេងៗ។ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីទាញយកកម្ពស់អគារ ឬកម្ពស់ដើមឈើ នៅពេលដែលគេយកវាទៅដកចេញពី DTM។ | ដូចជាការយកភួយធំមួយមកគ្របពីលើភូមិមួយ រួចវាស់រាងកម្ពស់នៃភួយនោះ ដែលវានឹងបង្ហាញរាងដំបូលផ្ទះ និងចុងឈើខ្ពស់ទាបរដិបរដុប។ |
| Digital Elevation Model (DEM) | ជាពាក្យទូទៅដែលប្រើប្រាស់ជារួមដើម្បីសម្គាល់ទាំង DTM និង DSM (ហើយជួនកាលវាជាការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងម៉ូដែលទាំងពីរ) ជាពិសេសសម្រាប់ទិន្នន័យដែលទទួលបានពីបច្ចេកវិទ្យា Remote Sensing ដូចជារ៉ាដា ឬផ្កាយរណប ដែលមិនអាចបំបែកផ្ទៃដី និងកម្ពស់ដើមឈើដាច់ពីគ្នាបានច្បាស់លាស់។ | គឺជាផែនទីកម្ពស់ឌីជីថលទូទៅមួយដែលប្រាប់យើងថាតំបន់ណាខ្ពស់ តំបន់ណាទាប ដូចជាផែនទីបង្ហាញជួរភ្នំ និងជ្រលងភ្នំទូទាំងប្រទេស។ |
| Lidar | បច្ចេកវិទ្យាវាស់វែងពីចម្ងាយដោយប្រើប្រាស់រលកពន្លឺឡាស៊ែរដើម្បីវាស់ចម្ងាយពីឧបករណ៍ (ឧ. យន្តហោះ) ទៅផ្ទៃដី។ វាមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការជ្រៀតចូលចន្លោះស្លឹកឈើដើម្បីវាស់កម្ពស់ដីពិតប្រាកដ (បង្កើត DTM) និងវាស់កម្ពស់ចុងឈើ (បង្កើត DSM) ក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការបាញ់ពន្លឺពិលចុះមកក្រោមក្នុងពេលយប់ ហើយវាស់រយៈពេលដែលពន្លឺនោះចាំងត្រឡប់មកវិញ ដើម្បីដឹងថាដីនោះនៅឆ្ងាយប៉ុណ្ណាពីយើង។ |
| InSAR (Interferometric Synthetic Aperture Radar) | បច្ចេកទេសប្រើប្រាស់រ៉ាដាពីទីតាំងពីរផ្សេងគ្នា (ឬអង់តែនពីរ) ដើម្បីថតយករូបភាព និងគណនាភាពខុសគ្នានៃហ្វាស (Phase differences) នៃរលកសញ្ញាត្រឡប់។ វាអាចបង្កើតជាគំរូកម្ពស់ដី (DEM) បានយ៉ាងសុក្រឹត និងអាចដំណើរការបានទោះបីជាមានពពកបាំងក៏ដោយ។ | ដូចជាការប្រើភ្នែកទាំងពីររបស់យើងសម្លឹងមើលវត្ថុមួយដើម្បីដឹងថាវត្ថុនោះនៅជិតឬឆ្ងាយ (ការមើលឃើញជា 3D) ប៉ុន្តែបច្ចេកវិទ្យានេះប្រើរលកវិទ្យុជំនួសពន្លឺ និងអាចមើលទម្លុះពពកបាន។ |
| Photogrammetry | វិធីសាស្ត្រនៃការទាញយកព័ត៌មានរូបរាង 3D ឬកម្ពស់ដី ដោយការប្រៀបធៀបរូបភាព 2D ពីរឬច្រើនដែលថតពីមុំខុសៗគ្នា (Stereo principle) ដែលច្រើនតែប្រើប្រាស់តាមរយៈការថតរូបពីយន្តហោះ ឬផ្កាយរណប។ | ដូចជាការថតរូបរូបសំណាកមួយពីខាងឆ្វេង និងខាងស្តាំ រួចយកវាប្រៀបធៀបគ្នាដើម្បីសាងរូបភាពលេចធ្លោជាលក្ខណៈ 3D នៃរូបសំណាកនោះ។ |
| SRTM (Shuttle Radar Topography Mission) | បេសកកម្មយានអវកាសរបស់អង្គការណាសា (NASA) នៅឆ្នាំ ២០០០ ដែលបានប្រមូលទិន្នន័យកម្ពស់ដីស្ទើរតែទូទាំងពិភពលោក (ចន្លោះខ្សែស្រប 60°N ដល់ 56°S) ដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យា InSAR ផ្តល់នូវទិន្នន័យ DEM កម្រិតភាពច្បាស់ ៣០ម៉ែត្រ និង ៩០ម៉ែត្រ។ | ជាគម្រោងយក្សមួយដែលបានបញ្ជូនយានអវកាសទៅវាស់កម្ពស់ភ្នំ និងជ្រលងដីជុំវិញពិភពលោកក្នុងពេលតែ ១១ ថ្ងៃ ដើម្បីបង្កើតផែនទីកម្ពស់សកលសម្រាប់ឱ្យមនុស្សគ្រប់គ្នាប្រើប្រាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
