បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយពីបញ្ហាប្រឈមក្នុងការផលិតប្រូតេអ៊ីនអង់ទីហ្សែន ដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងតេស្តរោគវិនិច្ឆ័យដែលអាចបែងចែកសត្វដែលឆ្លងវីរុសផ្ដាសាយបក្សី H5N1 ពីសត្វដែលបានចាក់វ៉ាក់សាំង (DIVA) ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានក្លូនហ្សែន NS1 របស់វីរុស H5N1 ទៅក្នុងវ៉ិចទ័របញ្ចេញ pQE80L បង្កើតជាប្រូតេអ៊ីននៅក្នុងបាក់តេរី E. coli (DH5α) រួចធ្វើការបន្សុទ្ធតាមវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Denaturing Condition Affinity Chromatography ការបន្សុទ្ធដោយក្រូម៉ាតូក្រាហ្វីក្នុងលក្ខខណ្ឌ Denaturing (ប្រើប្រាស់ 8M urea) |
ទទួលបានទិន្នផលប្រូតេអ៊ីនច្រើនជាងគេ និងមានភាពបរិសុទ្ធខ្ពស់ដោយកាត់បន្ថយការលាយឡំពីប្រូតេអ៊ីនរបស់កោសិកាម្ចាស់បាក់តេរី។ | ប្រូតេអ៊ីនបាត់បង់ទម្រង់ដើម (Denatured) ដែលអាចធ្វើឱ្យបាត់បង់សកម្មភាពជីវសាស្ត្រប្រសិនបើមិនធ្វើការ Re-nature ឱ្យត្រឡប់មកសភាពដើមវិញ។ | ផ្តល់ទិន្នផលប្រូតេអ៊ីន NS1 ខ្ពស់បំផុតក្នុងកម្រិត 142.06 µg/ml។ |
| Native Condition Affinity Chromatography ការបន្សុទ្ធដោយក្រូម៉ាតូក្រាហ្វីក្នុងលក្ខខណ្ឌធម្មតា (Native condition) |
រក្សាបាននូវទម្រង់ដើម និងលក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់ប្រូតេអ៊ីន។ | មានការលាយឡំប្រូតេអ៊ីនកោសិកាម្ចាស់ច្រើន ដែលរំខានដល់ការចាប់យកប្រូតេអ៊ីន NS1 នៅលើជ័រនីកែល ធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ 96.33 µg/ml ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Precipitation Method ការបន្សុទ្ធដោយវិធីធ្លាក់កករ (ប្រើប្រាស់ Sodium deoxycholate និងអំបិល) |
អាចរក្សាទម្រង់ដើម (Native form) របស់ប្រូតេអ៊ីនបានល្អ និងមានប្រតិកម្មយ៉ាងច្បាស់លាស់ជាមួយអង់ទីគ័រប្រឆាំង NS1។ | នីតិវិធីមានភាពស្មុគស្មាញ និងទាមទារការអនុវត្តច្រើនដំណាក់កាល ព្រមទាំងនៅមានជាប់ប្រូតេអ៊ីនកោសិកាម្ចាស់លាយឡំខ្លះៗនៅឡើយ។ | ទទួលបានកម្រិតប្រូតេអ៊ីនសរុប 163.92 µg/ml (ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងប្រូតេអ៊ីនកោសិកាម្ចាស់ដែលលាយឡំ) តែមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងតេស្ត Western blot។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យាម៉ូលេគុលកម្រិតស្តង់ដារ សារធាតុគីមីជំនាញ និងធនធានជីវសាស្ត្រសម្រាប់ការបញ្ចេញ និងបន្សុទ្ធប្រូតេអ៊ីន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់វីរុស H5N1 ដែលផ្តាច់ចេញពីសំណាកមាន់ក្នុងស្រុក (A/Chicken/TH/KU14/04)។ នេះគឺជាចំណុចដ៏ល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានព្រំដែនជាប់គ្នា និងមានស្ថានភាពចិញ្ចឹមបក្សីស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យវីរុសប្រភេទនេះមានហានិភ័យដូចគ្នា ហើយលទ្ធផលអាចយកមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់នៅកម្ពុជាបានយ៉ាងងាយស្រួល។
វិធីសាស្ត្រផលិតប្រូតេអ៊ីន NS1 នេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានសម្រាប់កម្ពុជា ពិសេសក្នុងការបង្កើតឧបករណ៍រោគវិនិច្ឆ័យក្នុងស្រុកដែលមានតម្លៃទាប។
សរុបមក ការផលិតប្រូតេអ៊ីន NS1 នៅក្នុងស្រុកដោយប្រើប្រាស់ E. coli នឹងជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលឧបករណ៍តេស្តពីក្រៅប្រទេស និងបង្កើនភាពម្ចាស់ការក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺផ្តាសាយបក្សីកម្រិតសាហាវនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Expression vector (វ៉ិចទ័របញ្ចេញហ្សែន) | វាគឺជាម៉ូលេគុល DNA ជារង្វង់ (Plasmid) ដែលគេប្រើប្រាស់ជាយានជំនិះ ដើម្បីដឹកនាំហ្សែនគោលដៅចូលទៅក្នុងកោសិកាម្ចាស់ (ដូចជាបាក់តេរី) និងមានផ្ទុកកូដពិសេសសម្រាប់បង្គាប់ឱ្យកោសិកានោះបញ្ចេញ ឬផលិតប្រូតេអ៊ីនតាមការកំណត់។ | ដូចជាសៀវភៅរូបមន្តធ្វើម្ហូបដែលគេបញ្ជូនទៅឱ្យចុងភៅ (កោសិកាបាក់តេរី) ដើម្បីបង្គាប់ឱ្យធ្វើមុខម្ហូបពិសេសមួយ (ប្រូតេអ៊ីនគោលដៅ)។ |
| Affinity chromatography (ក្រូម៉ាតូក្រាហ្វីចាប់យកតាមទំនោរ) | ជាបច្ចេកទេសបន្សុទ្ធប្រូតេអ៊ីន ដោយប្រើសារធាតុរឹង (ដូចជាជ័រនីកែល) ដែលមានលក្ខណៈទាញឆក់យកតែប្រូតេអ៊ីនគោលដៅដែលមានកន្ទុយពិសេស (His-tag) ឱ្យជាប់នឹងវា ខណៈប្រូតេអ៊ីនកោសិកាផ្សេងៗទៀតនឹងហូរចេញទៅក្រៅរហូតដល់អស់ ទើបគេលាងយកប្រូតេអ៊ីនគោលដៅនោះមកវិញ។ | ដូចជាការប្រើមេដែកដើម្បីស្រូបយកតែកម្ទេចដែកចេញពីគំនរខ្សាច់ រួចទើបយកកម្ទេចដែកនោះចេញពីមេដែកវិញនៅពេលក្រោយ។ |
| Inclusion bodies (ដុំប្រូតេអ៊ីនកកកុញក្នុងកោសិកា) | ជាបណ្តុំនៃប្រូតេអ៊ីនដែលមិនរលាយ និងប្រមូលផ្តុំគ្នានៅក្នុងកោសិកាបាក់តេរី នៅពេលដែលកោសិកាត្រូវបានបង្ខំឱ្យផលិតប្រូតេអ៊ីនបរទេសក្នុងបរិមាណច្រើនលើសលុបនិងលឿនពេក រហូតដល់វាប្រែទម្រង់ខុសប្រក្រតី។ | ដូចជាឃ្លាំងស្តុកទំនិញដែលគេញាត់ឥវ៉ាន់ចូលច្រើននិងលឿនពេក រហូតដល់ឥវ៉ាន់ទាំងនោះគរជាន់លើគ្នាក្លាយជាដុំរឹងៗពិបាកទាញយកមកប្រើប្រាស់។ |
| Denaturing condition (លក្ខខណ្ឌបំបាត់ទម្រង់ដើមប្រូតេអ៊ីន) | ជាការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីកំហាប់ខ្លាំង (ដូចជា Urea 8M) ដើម្បីបំបែកទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធបីវិមាត្ររបស់ប្រូតេអ៊ីនឱ្យទៅជាខ្សែត្រង់ ដើម្បីងាយស្រួលរំលាយ និងទាញយកវាចេញពីដុំ Inclusion bodies។ | ដូចជាការស្រាយបាល់អំបោះដែលជំពាក់គ្នារញ៉េរញ៉ៃ ឱ្យទៅជាខ្សែអំបោះត្រង់ៗវិញ ដើម្បីងាយស្រួលទាញយក។ |
| Western blot (បច្ចេកទេសវេសទើនប្លុត) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើដើម្បីរកមើល និងបញ្ជាក់ពីវត្តមានប្រូតេអ៊ីនគោលដៅជាក់លាក់ណាមួយ នៅក្នុងល្បាយប្រូតេអ៊ីនជាច្រើន ដោយប្រើប្រាស់អង់ទីគ័រដែលចាប់យកតែប្រូតេអ៊ីននោះ រួចបង្ហាញជាបន្ទាត់ពណ៌។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ឆ្កែហិតក្លិនដើម្បីស្វែងរកមនុស្សម្នាក់គត់ក្នុងចំណោមហ្វូងមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ ដោយឱ្យវាហិតក្លិនអាវរងាមនុស្សនោះ។ |
| DIVA strategy (យុទ្ធសាស្ត្របែងចែកសត្វឆ្លងមេរោគពីសត្វចាក់វ៉ាក់សាំង) | មកពីពាក្យពេញ Differentiating Infected from Vaccinated Animals ជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺឆ្លង ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍តេស្ត (ដូចជារកអង់ទីគ័រប្រឆាំង NS1) និងវ៉ាក់សាំង ដែលអាចសម្គាល់ដឹងថា តើសត្វមានអង់ទីគ័រដោយសារតែវាឆ្លងមេរោគតាមធម្មជាតិ ឬដោយសារវាធ្លាប់បានចាក់វ៉ាក់សាំង។ | ដូចជាការផ្តល់ប័ណ្ណសម្គាល់ពិសេសដល់អ្នកដែលបានទិញសំបុត្រចូលរួមកម្មវិធី ដើម្បីឱ្យសន្តិសុខងាយស្រួលបែងចែកពីអ្នកដែលលួចចូលដោយមិនបានទិញសំបុត្រ។ |
| Recombinant protein (ប្រូតេអ៊ីនបង្កាត់) | ជាប្រូតេអ៊ីនដែលត្រូវបានផលិតឡើងដោយការបញ្ចូលសែន (DNA) ពីសរីរាង្គមួយ (ឧទាហរណ៍ វីរុសផ្ដាសាយបក្សី) ទៅក្នុងសរីរាង្គមួយទៀតដែលងាយស្រួលបណ្តុះ (ឧទាហរណ៍ បាក់តេរី) ដើម្បីបង្គាប់ឱ្យវាផលិតប្រូតេអ៊ីននោះជំនួសសរីរាង្គដើម។ | ដូចជាការយកប្លង់ផ្ទះស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ទៅឱ្យជាងសំណង់នៅបរទេសសាងសង់ដោយប្រើប្រាស់សម្ភារៈ និងកម្លាំងពលកម្មនៅក្នុងស្រុករបស់ពួកគេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
