បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស៊ើបអង្កេតពីផលប៉ះពាល់នៃការបំពុលដោយប្រេងឆៅទៅលើប៉ារ៉ាម៉ែត្រឈាមសាស្ត្ររបស់សត្វ (ទន្សាយ) ដើម្បីយល់ពីកម្រិតនៃភាពតានតឹងនិងហានិភ័យសុខភាពដែលបណ្តាលមកពីការបំពុលបរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយការបែងចែកទន្សាយពាក់កណ្តាលពេញវ័យចំនួន៣០ក្បាល ជា៥ក្រុម និងផ្តល់ចំណីដែលមានលាយប្រេងឆៅក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control Group (0% Crude Oil Contamination) ក្រុមត្រួតពិនិត្យ (ចំណីធម្មតា គ្មានប្រេងឆៅ ០%) |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពសុខភាពធម្មតារបស់សត្វដោយគ្មានកត្តារំខានពីជាតិពុល។ អនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រៀបធៀបយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | មិនអាចផ្តល់ព័ត៌មានអំពីរបៀបដែលសត្វឆ្លើយតបទៅនឹងភាពតានតឹងផ្នែកបរិស្ថាន ឬការបំពុលបានទេ។ | កោសិកាឈាមសសរុប (WBC) មានកម្រិត 7.45±0.36 និងកោសិកាឈាមក្រហម (RBC) មានកម្រិត 4.39±0.21 ដែលបង្ហាញពីសុខភាពល្អធម្មតា។ |
| Treatment Groups (0.05% - 0.20% Crude Oil Contamination) ក្រុមសាកល្បង (ចំណីមានលាយប្រេងឆៅ ០.០៥% - ០.២០%) |
ជួយត្រាប់តាមស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃសត្វដែលរស់នៅក្នុងតំបន់រងការបំពុល និងបង្ហាញពីរោគសញ្ញានៃការពុល (Toxicity)។ | បង្កឱ្យសត្វមានជំងឺស្លេកស្លាំង និងចុះខ្សោយប្រព័ន្ធការពាររាងកាយ ដែលទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើក្រមសីលធម៌ស្រាវជ្រាវ។ | នៅកំហាប់ ០.២០% WBC ធ្លាក់ចុះដល់ 4.65±0.30 និង RBC ធ្លាក់ចុះដល់ 3.49±0.17 ព្រមទាំងមានការកើនឡើងនូវកោសិកា Neutrophils និង Eosinophils (ឆ្លើយតបនឹងភាពតានតឹង)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារកន្លែងចិញ្ចឹមសត្វពិសោធន៍តាមស្តង់ដារ បន្ទប់ពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រ និងឧបករណ៍វិភាគឈាមសាស្ត្រ (Hematology) ចាំបាច់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើប្រេងឆៅពីក្រុមហ៊ុន Nigerian Agip Oil និងផ្តោតលើសត្វទន្សាយជាគំរូ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា សមាសធាតុគីមីនៃប្រេងឆៅ (ឧទាហរណ៍ពីប្លុក A ក្នុងឈូងសមុទ្រកម្ពុជា) អាចមានលក្ខណៈខុសគ្នា ហើយសត្វពាហនៈក្នុងស្រុក (គោ ជ្រូក មាន់) អាចមានប្រតិកម្មសរីរវិទ្យាខុសពីទន្សាយ។ យ៉ាងណាក្តី ទន្សាយគឺជាគំរូថនិកសត្វដ៏ល្អមួយសម្រាប់ការសិក្សាបឋមពីជាតិពុលបរិស្ថាន។
ការប្រើប្រាស់ការវិភាគឈាមដើម្បីវាស់ស្ទង់ផលប៉ះពាល់នៃជាតិពុលបរិស្ថាន គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានសក្តានុពល និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងបរិបទនៃការតាមដានបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។
ការវាយតម្លៃលើទម្រង់កោសិកាឈាមរបស់សត្វ គឺជាប្រព័ន្ធព្រមានជាមុន (Early warning system) ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយ ដើម្បីតាមដានសុខភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដែលរងការគំរាមកំហែងពីការបំពុលដោយអ៊ីដ្រូកាបូន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Erythrocytes (កោសិកាឈាមក្រហម) | កោសិកានៅក្នុងឈាមដែលមានតួនាទីចម្បងក្នុងការដឹកនាំអុកស៊ីសែនពីសួតទៅកាន់គ្រប់ជាលិកានៃរាងកាយ និងនាំយកកាបូនឌីអុកស៊ីតត្រលប់មកសួតវិញ។ ការថយចុះនៃកោសិកានេះ បណ្តាលឱ្យមានជំងឺស្លេកស្លាំង។ | ដូចជារថយន្តដឹកទំនិញដែលដើរតួដឹកជញ្ជូនអុកស៊ីសែនចែកចាយពេញទីក្រុង (រាងកាយរបស់យើង)។ |
| Leukocytes (កោសិកាឈាមស) | កោសិកាដែលជាផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់រាងកាយ ដែលដើរតួជាប្រព័ន្ធការពារប្រឆាំងនឹងជំងឺឆ្លង មេរោគ ឬវត្ថុចម្លែក (ដូចជាជាតិពុល) ដែលចូលមកក្នុងរាងកាយ។ | ដូចជាកងទ័ព ឬប៉ូលីសដែលការពារប្រទេសពីសត្រូវ ឬឧក្រិដ្ឋជនផ្សេងៗ។ |
| Packed cell volume / PCV (បរិមាណកោសិកាដែលបានប្រមូលផ្តុំ) | រង្វាស់គិតជាភាគរយនៃកោសិកាឈាមក្រហមធៀបនឹងបរិមាណឈាមសរុប (ត្រូវបានស្គាល់ផងដែរថាជា Haematocrit)។ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃជំងឺស្លេកស្លាំង។ | ដូចជាការវាស់មើលថាតើមានសាច់ផ្លែឈើប៉ុន្មានភាគរយ និងមានទឹកប៉ុន្មានភាគរយ នៅក្នុងកែវទឹកក្រឡុកមួយ។ |
| Haemoglobin / Hb (អេម៉ូក្លូប៊ីន) | ប្រូតេអ៊ីនដ៏សំខាន់មួយដែលមានផ្ទុកជាតិដែក ស្ថិតនៅក្នុងកោសិកាឈាមក្រហម ដែលមានសមត្ថភាពចាប់យកម៉ូលេគុលអុកស៊ីសែន និងធ្វើឱ្យឈាមមានពណ៌ក្រហម។ | ដូចជាកៅអីអង្គុយនៅលើរថយន្តក្រុង (កោសិកាឈាមក្រហម) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកដំណើរ (អុកស៊ីសែន) អាចអង្គុយបាន។ |
| Neutrophils (នឺត្រុហ្វីល) | ប្រភេទរងនៃកោសិកាឈាមស ដែលជាអ្នកឆ្លើយតបដំបូងគេបង្អស់នៅពេលមានការបង្ករោគ ឬសភាពតានតឹងក្នុងរាងកាយ។ វាកើនឡើងយ៉ាងលឿនដើម្បីទៅប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងបញ្ហា។ | ដូចជាអង្គភាពសង្គ្រោះបឋម ឬទាហានជួរមុខដែលត្រូវប្រញាប់ទៅដល់កន្លែងកើតហេតុមុនគេបង្អស់។ |
| Lymphocytes (ឡាំហ្វូស៊ីត) | កោសិកាឈាមសដែលដើរតួក្នុងការបង្កើតអង្គបដិប្រាណ (Antibodies) ដើម្បីចងចាំមុខសញ្ញាមេរោគ និងវាយប្រហារពួកវាឱ្យចំគោលដៅ។ ជាតិពុលប្រេងឆៅធ្វើឱ្យកោសិកានេះថយចុះ ដែលធ្វើឱ្យសត្វងាយឈឺ។ | ដូចជាអង្គភាពស៊ើបអង្កេតពិសេសដែលចងចាំមុខសញ្ញាឧក្រិដ្ឋជនចាស់ៗ និងបង្កើតអាវុធជាក់លាក់ដើម្បីកម្ចាត់ពួកគេ។ |
| Bone marrow hypoplasia (ការចុះខ្សោយខួរឆ្អឹង) | ស្ថានភាពរោគសាស្ត្រមួយដែលខួរឆ្អឹង (កន្លែងផលិតឈាម) មិនអាចផលិតកោសិកាឈាមថ្មីៗ (ឈាមក្រហម ឈាមស ប្លាកែត) បានគ្រប់គ្រាន់ ដោយសារតែវាត្រូវបានរំខាន ឬបំផ្លាញដោយជាតិពុលដូចជាអ៊ីដ្រូកាបូន។ | ដូចជារោងចក្រផលិតសម្ភារៈដែលខូចម៉ាស៊ីនធំ លែងអាចផលិតទំនិញថ្មីៗចេញមកបានគ្រប់គ្រាន់តាមតម្រូវការ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
