បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងភាពមិនច្បាស់លាស់នៃការចាត់ថ្នាក់ពូជសាស្ត្រ និងទំនាក់ទំនងវឌ្ឍនាការនៃប្រភេទរុក្ខជាតិ Encephalartos ដែលជារុក្ខជាតិមានគ្រាប់ចំណាស់ជាងគេ និងមានការបន្តពូជយឺត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការវាយតម្លៃភាពស្រដៀងគ្នានៃសែន (Genetic similarity) ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវិភាគម៉ូលេគុលរួមផ្សំនឹងការសង្កេតលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| RAPD (Random Amplified Polymorphic DNA) ការវិភាគម៉ូលេគុល RAPD (ការបង្កើតខ្សែ DNA ចម្រុះដោយចៃដន្យ) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយតិចជាងបច្ចេកទេស RFLP និងអនុញ្ញាតឱ្យរក្សាទុកសំណាករុក្ខជាតិបានយូរមុនពេលកែច្នៃ។ វាអាចប្រើដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណ DNA Polymorphic ដោយមិនចាំបាច់ដឹងពីលំដាប់ DNA ជាមុន។ | រាងងាយរងឥទ្ធិពលពីកត្តាខាងក្រៅ ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរបាសនៅកន្លែងភ្ជាប់ Primer (Annealing site) ដែលតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងជ្រើសរើស Primer យ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលជាក់លាក់។ | បង្កើតបានខ្សែ DNA ដែលអាចផលិតឡើងវិញបានចំនួន ២៤០ ខ្សែ មានទំហំ ០.១៥ ដល់ ២.២០ kb និងអាចចាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិជា ៦ បណ្តុំ ដោយមានមេគុណភាពស្រដៀងគ្នាពី ០.៥៣ ទៅ ០.៨០។ |
| Morphological Observation ការវាយតម្លៃលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ |
ងាយស្រួលសង្កេតដោយផ្ទាល់ភ្នែក មិនត្រូវការឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ស្មុគស្មាញ និងមានប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ពន្ធុវិទ្យាបឋមនៅទីវាល។ | ខ្វះភាពច្បាស់លាស់ ដោយសារប្រភេទរុក្ខជាតិក្នុងតំបន់ភូមិសាស្ត្រតែមួយច្រើនមានរូបរាងស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ដោយសារតែអត្រានៃការបន្តពូជយឺត និងកង្វះយន្តការបំបែកគ្រាប់ពូជទៅឆ្ងាយ។ | កំណត់បានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រសំខាន់ៗចំនួន ៩ ចំណុច (ដូចជា ប្រភេទដើម ពណ៌ទ្រនុងស្លឹក រូបរាងស្លឹក និងបន្លា) ដែលស៊ីចង្វាក់គ្នាទាំងស្រុងទៅនឹងការចាត់ថ្នាក់របស់ RAPD។ |
| Allozyme Analysis (Baseline context) ការវិភាគ Allozyme (វិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀប) |
អាចសិក្សាពីសែនដែលកំណត់កូដសម្រាប់អង់ស៊ីមជាក់លាក់ ដើម្បីស្វែងយល់ពីភាពស្រដៀងគ្នានៃសែនក្នុងកម្រិតប្រូតេអ៊ីន។ | តម្រូវឱ្យកែច្នៃសំណាកភ្លាមៗក្រោយពេលប្រមូល ដោយសារប្រូតេអ៊ីនឆាប់ខូច។ វាក៏បង្ហាញគម្លាតសែនតូចពេក (ឧ. ត្រឹមតែ ០.០៤២) ធ្វើឱ្យពិបាកបែងចែកប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធ។ | មិនត្រូវបានប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ក្នុងការសិក្សានេះទេ ប៉ុន្តែឯកសារបានបញ្ជាក់ថាវាមានដែនកំណត់ខ្ពស់ជាងបច្ចេកទេសវិភាគ DNA ដូចជា RAPD ក្នុងការសិក្សាពីរុក្ខជាតិពូជ Encephalartos។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតមធ្យម ព្រមទាំងសារធាតុគីមី និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើប្រភេទរុក្ខជាតិ Encephalartos ដែលមានប្រភពដើមមកពីទ្វីបអាហ្វ្រិក ប៉ុន្តែសំណាកត្រូវបានប្រមូលពីសួនរុក្ខសាស្ត្រក្នុងប្រទេសថៃ (ការដាំដុះក្រៅស្រុកកំណើត)។ ការប្រើប្រាស់សំណាកពីសួនច្បារអាចនឹងមិនតំណាងឱ្យភាពចម្រុះនៃសែន (Genetic diversity) ពេញលេញដូចរុក្ខជាតិដែលដុះក្នុងព្រៃធម្មជាតិឡើយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ចំណុចនេះជាមេរៀនដ៏សំខាន់ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវប្រមូលសំណាកដោយផ្ទាល់ពីតំបន់អភិរក្ស ឬព្រៃធម្មជាតិ ដើម្បីទទួលបានទិន្នន័យពិតប្រាកដសម្រាប់ការអភិរក្ស។
វិធីសាស្ត្របញ្ចូលគ្នារវាងម៉ូលេគុល RAPD និងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅប្រទេសកម្ពុជា សម្រាប់ការសិក្សារុក្ខសាស្ត្រ និងការអភិរក្ស។
សរុបមក បច្ចេកទេសនេះគឺជាឧបករណ៍ដែលមានតម្លៃសមរម្យ និងមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ជួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកម្ពុជា ក្នុងការគ្រប់គ្រង កំណត់អត្តសញ្ញាណ និងអភិរក្សធនធានជីវចម្រុះដ៏មានតម្លៃប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| RAPD (Random Amplified Polymorphic DNA) | បច្ចេកទេសម៉ូលេគុលដែលប្រើប្រាស់បំណែក DNA ខ្លីៗ (primers) ដើម្បីភ្ជាប់និងបង្កើតច្បាប់ចម្លងបំណែក DNA ផ្សេងៗដោយចៃដន្យរាប់លានដង សម្រាប់ប្រៀបធៀបនិងស្វែងរកភាពខុសគ្នានៃសែនរវាងភាវរស់។ | ដូចជាការចម្លងអត្ថបទមួយដោយរើសយកតែប្រយោគមួយចំនួនដោយចៃដន្យមកថតចម្លងរាប់លានសន្លឹក ដើម្បីមើលថាអត្ថបទពីរខុសគ្នាត្រង់ណាខ្លះ។ |
| Phylogenetic tree | ដ្យាក្រាមរាងដូចមែកធាងដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងនៃវឌ្ឍនាការ (ការវិវត្ត) និងប្រវត្តិពូជអម្បូររវាងប្រភេទជីវសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នា ដោយផ្អែកលើភាពស្រដៀងគ្នានៃសែន ឬរូបសាស្ត្ររបស់ពួកវា។ | ដូចជាសៀវភៅពង្សាវតារគ្រួសារ (Family tree) ដែលបង្ហាញថានរណាជាបងប្អូនជីដូនមួយ និងនរណាមានជីដូនជីតារួមគ្នា។ |
| Polymorphism | ការមានទម្រង់ខុសៗគ្នានៃសែន ឬលំដាប់ DNA នៅក្នុងចំណោមភាវរស់អម្បូរតែមួយ ឬប្រភេទជាមួយគ្នា ដែលធ្វើឲ្យពួកវាមានលក្ខណៈប្លែកពីគ្នាទោះបីជាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធក៏ដោយ។ | ដូចជារថយន្តម៉ាកតែមួយ ស៊េរីតែមួយ ប៉ុន្តែមានពណ៌ សំបកកង់ និងការតុបតែងខុសៗគ្នា។ |
| UPGMA (Unweighted pair-group method with arithmetic average) | វិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យា និងស្ថិតិសម្រាប់បង្កើតមែកធាងវឌ្ឍនាការ ដោយធ្វើការផ្តុំភាវរស់ដែលមានទិន្នន័យ (សែន ឬ រូបសាស្ត្រ) ស្រដៀងគ្នាជាងគេបំផុតទៅជាក្រុមៗបន្តបន្ទាប់គ្នា។ | ដូចជាការចាត់ថ្នាក់សិស្សក្នុងថ្នាក់ជាក្រុមៗ ដោយចាប់ផ្តើមពីអ្នកដែលមានពិន្ទុប្រហាក់ប្រហែលគ្នាជាងគេបំផុត ឱ្យនៅក្រុមជាមួយគ្នាមុនគេ។ |
| Morphological characters | លក្ខណៈរូបរាងខាងក្រៅរបស់ភាវរស់ដែលអាចមើលឃើញ និងវាស់វែងបាន ដូចជា ទម្រង់ស្លឹក ពណ៌ដើម វត្តមានបន្លា ឬទំហំរុក្ខជាតិ ដែលប្រើសម្រាប់កំណត់អត្តសញ្ញាណ និងបែងចែកប្រភេទ។ | ដូចជាការចំណាំមុខមាត់ កម្ពស់ និងពណ៌សក់របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ដើម្បីដឹងថាគាត់ជានរណា។ |
| CTAB method | បច្ចេកទេសគីមីប្រើប្រាស់សារធាតុរាវ CTAB សម្រាប់បំបែកភ្នាសកោសិការុក្ខជាតិ និងទាញយក DNA សុទ្ធចេញមកក្រៅ ដោយកម្ចាត់ចោលនូវសារធាតុស្មុគស្មាញផ្សេងៗដូចជា ប្រូតេអ៊ីន និងកាបូអ៊ីដ្រាត។ | ដូចជាការរែងយកតែម្សៅម៉ដ្ឋល្អចេញពីកម្ទេចកម្ទីគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ដើម្បីយកទៅធ្វើនំ។ |
| Similarity coefficient | តម្លៃលេខ (ជាធម្មតាពី ០ ដល់ ១) ដែលបានមកពីការគណនា ដើម្បីបង្ហាញពីកម្រិតនៃភាពដូចគ្នានៃខ្សែ DNA រវាងសំណាកពីរ ដែលតម្លៃកាន់តែខិតជិត ១ មានន័យថាពួកវាកាន់តែមានសែនដូចគ្នា។ | ដូចជាការគណនាភាគរយនៃចម្លើយត្រូវគ្នារវាងសិស្សពីរនាក់ដែលលួចចម្លងគ្នាពេលប្រឡង (កាន់តែដូចគ្នា ភាគរយកាន់តែខ្ពស់)។ |
| Primers | ខ្សែ DNA ខ្លីៗដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីទៅចាប់ភ្ជាប់ជាមួយទីតាំងជាក់លាក់នៅលើ DNA គោលដៅ ដើម្បីធ្វើជាចំណុចចាប់ផ្តើមឱ្យម៉ាស៊ីន PCR អាចចម្លង និងពង្រីកចំនួន DNA នោះបាន។ | ដូចជាទំពក់យុថ្កាដែលបោះទៅទាក់ចំគោលដៅ ដើម្បីចាប់ទាញយករបស់ដែលយើងចង់បានចេញពីសមុទ្រដ៏ធំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
