បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះស្តង់ដារនៃបរិមាណសារធាតុសកម្ម (andrographolides) នៅក្នុងរុក្ខជាតិឱសថ Andrographis paniculata (ប្រមាត់មនុស្ស) ដែលប្រមូលពីតំបន់ភូមិសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នា ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់គុណភាពផលិតកម្មឱសថ និងប្រសិទ្ធភាពក្នុងការព្យាបាល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រៀបធៀបសំណាករុក្ខជាតិចំនួន ២៦ ដោយប្រើប្រាស់លក្ខណៈរូបសាស្ត្រ បរិមាណសារធាតុឡាក់តូន (lactone) សរុប និងការវិភាគម៉ូលេគុលសេនេទិច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Morphological Analysis ការវិភាគលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងសារធាតុគីមីរុក្ខជាតិ |
ងាយស្រួលអនុវត្តដោយមិនទាមទារឧបករណ៍វិភាគសេនេទិចកម្រិតខ្ពស់។ ជួយកំណត់លក្ខណៈរូបរាងជាក់ស្តែង និងកម្រិតសារធាតុសកម្មសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ផ្ទាល់។ | ងាយរងឥទ្ធិពលពីលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន និងដំណាក់កាលលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ លទ្ធផលមិនមានទំនាក់ទំនងច្បាស់លាស់ជាមួយប្រភពភូមិសាស្ត្រឡើយ។ | អាចបែងចែកសំណាកជា ៤ ក្រុមធំៗផ្អែកលើលក្ខណៈរូបសាស្ត្រចំនួន ១៨ និងកម្រិតសារធាតុឡាក់តូនពី ១.១ ទៅ ១៣.៨%។ |
| RAPD (Random Amplified Polymorphic DNA) ការវិភាគសញ្ញាសម្គាល់សេនេទិច RAPD |
អាចវិភាគរកភាពចម្រុះនៃសេនេទិចនៅលើហ្សែនទាំងមូលដោយចៃដន្យ ដោយមិនចាំបាច់ស្គាល់ទម្រង់ DNA ជាមុន។ បង្ហាញភាពចម្រុះបានច្បាស់លាស់ជាងការវិភាគផ្សេងៗទៀត។ | ត្រូវការឧបករណ៍ពិសោធន៍ម៉ូលេគុល និងសារធាតុគីមីជាក់លាក់។ លទ្ធផលអាចមានបញ្ហាក្នុងការបង្កើតឡើងវិញ (reproducibility) ប្រសិនបើលក្ខខណ្ឌពិសោធន៍មិនថេរ។ | បង្កើតបាន ២៤៧ bands (ក្នុងនោះ ១៤១ ជា polymorphic) និងអាចបែងចែកសំណាកជា ៥ ក្រុមធំៗនៅកម្រិតភាពស្រដៀងគ្នា ០.៨២។ |
| SSCP (Single-Strand Conformation Polymorphism) ការវិភាគសញ្ញាសម្គាល់សេនេទិច SSCP |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការរកឃើញបម្រែបម្រួលនុយក្លេអូទីតទោល (single nucleotide mutation) នៅលើហ្សែនជាក់លាក់ណាមួយ។ | បង្ហាញភាពចម្រុះនៃសេនេទិចទាបបំផុត (little polymorphism) ដែលធ្វើឱ្យវាមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការប៉ាន់ស្មានភាពស្រដៀងគ្នារវាងសំណាករុក្ខជាតិដែលមានទំនាក់ទំនងសេនេទិចជិតស្និទ្ធ។ | ហ្សែនចំនួន៤ (CPS1-2, IDH1, IDH2, IPI) មិនមានបម្រែបម្រួលសេនេទិចទេ ហើយមានតែហ្សែន CAT និង CPS1-1 ប៉ុណ្ណោះដែលបង្ហាញ alleles ចំនួន២។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតស្តង់ដារ ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់គីមីវិភាគ និងទីតាំងសម្រាប់ដាំដុះសាកល្បង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រមូលសំណាកពី ២៥ ខេត្តក្នុងប្រទេសថៃ និង ១ សំណាកពីប្រទេសឡាវ ដោយមិនមានការប្រមូលសំណាកពីប្រទេសកម្ពុជាឡើយ។ ទោះយ៉ាងណា ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងភូមិសាស្ត្រស្រដៀងគ្នាព្រមទាំងនៅចន្លោះប្រទេសទាំងពីរ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការយល់ដឹងពីពូជរុក្ខជាតិឱសថ Andrographis paniculata ក្នុងតំបន់ និងជួយជាមូលដ្ឋានប្រៀបធៀប។
បច្ចេកទេស និងវិធីសាស្ត្រវិភាគនៅក្នុងការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងស្តង់ដារនីយកម្មរុក្ខជាតិឱសថបុរាណ។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការវិភាគរូបសាស្ត្រ និងសញ្ញាសម្គាល់សេនេទិច នឹងជួយកម្ពុជាបង្កើតឃ្លាំងទិន្នន័យពូជរុក្ខជាតិឱសថ ដើម្បីគាំទ្រដល់កម្មវិធីកែលម្អពូជដំណាំ និងការអភិវឌ្ឍវិស័យសុខាភិបាលសាធារណៈ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| RAPD technique (បច្ចេកទេស RAPD / ការវិភាគ DNA ដោយចៃដន្យ) | ជាបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលដែលប្រើប្រាស់ DNA primers ខ្លីៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីបង្កើតច្បាប់ចម្លងនៃបំណែក DNA ផ្សេងៗគ្នាក្នុងហ្សែនរបស់រុក្ខជាតិ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកភាពខុសគ្នានៃសេនេទិចទូទៅ។ | ដូចជាការបោះសំណាញ់ចូលទៅក្នុងសមុទ្រដោយចៃដន្យ ដើម្បីមើលថាតើមានត្រីប្រភេទណាខ្លះដែលយើងអាចចាប់បានពីតំបន់ផ្សេងៗគ្នា។ |
| SSCP technique (បច្ចេកទេស SSCP / បម្រែបម្រួលទម្រង់ខ្សែ DNA ទោល) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគម៉ូលេគុលដែលផ្អែកលើបម្រែបម្រួលទម្រង់រូបរាងនៃខ្សែ DNA ទោល (Single-stranded DNA) នៅពេលវាបត់បែន ដែលអាចឱ្យគេរកឃើញការផ្លាស់ប្តូរនុយក្លេអូទីត (mutation) ជាក់លាក់ ទោះបីជាខុសគ្នាតែមួយតួអក្សរក៏ដោយ។ | ដូចជាការបត់ក្រដាស (Origami) ដែលក្រដាសទំហំប៉ុនគ្នាអាចបត់ចេញជារូបរាងខុសគ្នាទាំងស្រុង បើអ្នកបត់ខុសជំហានសូម្បីតែបន្តិច។ |
| Polymorphism (ភាពពហុទម្រង់ / ភាពខុសគ្នានៃសេនេទិច) | វត្តមាននៃទម្រង់ហ្សែន ឬ DNA ខុសៗគ្នាច្រើនជាងមួយនៅក្នុងចំណោមប្រជាសាស្ត្រនៃភាវរស់ណាមួយ ដែលជាសូចនាករបង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃសេនេទិច។ | ដូចជាមនុស្សដែលមានពណ៌សក់ ឬទម្រង់មុខខុសៗគ្នា ទោះបីជាពួកគេសុទ្ធតែជាមនុស្សដូចគ្នាក៏ដោយ។ |
| UPGMA clustering (ការចងក្រងជាក្រុមតាមវិធីសាស្ត្រ UPGMA) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រភេទដែលប្រើសម្រាប់គណនាចម្ងាយសេនេទិច ឬភាពស្រដៀងគ្នា ហើយចងក្រងទិន្នន័យជាក្រុមៗតាមលំដាប់លំដោយ ដើម្បីបង្ហាញពីកម្រិតនៃទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងសំណាកនីមួយៗ។ | ដូចជាការរៀបចំសៀវភៅក្នុងបណ្ណាល័យ ដោយដាក់សៀវភៅដែលមានប្រធានបទស្រដៀងគ្នាខ្លាំងបំផុតនៅក្បែរគ្នា បន្ទាប់មកទើបដាក់ក្រុមសៀវភៅផ្សេងទៀតនៅឆ្ងាយបន្តិច។ |
| Dendrogram (ដ្យាក្រាមមែកធាង) | ជាគំនូសបំព្រួញមានរាងដូចមែកធាង ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងនៃពូជអម្បូរ ឬភាពស្រដៀងគ្នានៃសេនេទិចរវាងក្រុមនីមួយៗនៃវត្ថុ ឬភាវរស់ដែលបានសិក្សា (លទ្ធផលចេញពីការវិភាគ UPGMA)។ | ដូចជាគំនូសបង្ហាញពីដើមឈើគ្រួសារ (Family tree) ដែលប្រាប់ថានរណាមានទំនាក់ទំនងសាច់ឈាមជិតដិតនឹងនរណា។ |
| Accession (សំណាកពូជចុះបញ្ជី) | សំណាករុក្ខជាតិ ឬគ្រាប់ពូជដែលត្រូវបានប្រមូលពីទីតាំងណាមួយ ហើយយកមករក្សាទុក ឬចុះបញ្ជីក្នុងធនាគារពូជដោយមានលេខសម្គាល់ច្បាស់លាស់ ដើម្បីទុកប្រើប្រាស់សម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងការអភិរក្ស។ | ដូចជាទំនិញថ្មីមួយដែលទើបតែនាំចូលមកក្នុងឃ្លាំង ហើយត្រូវបានបិទស្លាកលេខកូដដើម្បីងាយស្រួលចំណាំនិងតាមដាន។ |
| Total lactone content (បរិមាណសារធាតុឡាក់តូនសរុប) | ជាកម្រិតបរិមាណនៃសមាសធាតុគីមីសកម្ម (ជាពិសេស Andrographolide) ដែលចម្រាញ់ចេញពីរុក្ខជាតិ Andrographis paniculata ដែលជាសារធាតុផ្តល់នូវរសជាតិល្វីង និងមានប្រសិទ្ធភាពជាឱសថព្យាបាលជំងឺ។ | ដូចជាបរិមាណជាតិកាហ្វេអ៊ីន (Caffeine) ដែលមាននៅក្នុងគ្រាប់កាហ្វេ ដែលជាអ្នកកំណត់ថាវាមានឥទ្ធិពលខ្លាំងឬខ្សោយទៅលើរាងកាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
