ប្រធានបទ (Topic)៖ ជំពូកនេះពិភាក្សាអំពីតួនាទីដ៏សំខាន់នៃការតំណាងសណ្ឋានដីនៅក្នុងការធ្វើគំរូបរិស្ថាន និងការបង្ហាញរូបភាពទេសភាព ដោយផ្តោតលើការចាប់យកទម្រង់ផ្ទៃដី ទំហំ និងរចនាសម្ព័ន្ធប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ អត្ថបទនេះពិនិត្យឡើងវិញនូវប្រភពទិន្នន័យផ្សេងៗ និងវិធីសាស្ត្របង្កើតគំរូកម្ពស់ឌីជីថល (DEMs) ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើការទាញរកតម្លៃចន្លោះ ការចម្រោះ និងការវិភាគពហុមាត្រដ្ឋាន។
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
ជំពូកនេះបង្ហាញពីគោលគំនិតសំខាន់ៗនៃការតំណាងសណ្ឋានដីនៅក្នុងប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) ដោយផ្តោតលើការបង្កើត ការបកស្រាយ និងការប្រើប្រាស់គំរូកម្ពស់ឌីជីថល (DEMs)។ វាសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើវិធីសាស្ត្រនៃការទាញរកតម្លៃចន្លោះ (Interpolation) ការវាយតម្លៃគុណភាពទិន្នន័យ ការវិភាគមាត្រដ្ឋាន (Scale analysis) និងការទាញយកលក្ខណៈពិសេសនៃសណ្ឋានដីដើម្បីបម្រើដល់ការសិក្សាបរិស្ថាននិងជលសាស្ត្រ។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Digital Elevation Model (DEM) Generation ការបង្កើតគំរូកម្ពស់ឌីជីថល (DEM Generation) |
គឺជាដំណើរការនៃការបង្កើតផ្ទៃកម្ពស់ឌីជីថលដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យប្រភពផ្សេងៗ ដូចជា ចំណុចកម្ពស់ (Point elevations) ខ្សែវណ្ឌវង្ក (Contours) ឬទិន្នន័យពីការចាប់សញ្ញាពីចម្ងាយ (Remote sensing)។ វាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការវិភាគរចនាសម្ព័ន្ធផ្ទៃដីនិងប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹក។ | ការបំប្លែងផែនទីខ្សែវណ្ឌវង្ក (Contour map) ទៅជាទិន្នន័យ DEM ទម្រង់ជាក្រឡាចត្រង្គ (Grid DEM) ដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងការសិក្សាពីតំបន់លិចទឹក។ |
| Spatial Interpolation ការទាញរកតម្លៃចន្លោះក្នុងលំហ (Spatial Interpolation) |
បច្ចេកទេសគណនាទាញរកតម្លៃកម្ពស់នៅតាមតំបន់ដែលគ្មានទិន្នន័យ ដោយផ្អែកលើចំណុចទិន្នន័យដែលមានស្រាប់។ វិធីសាស្ត្ររួមមានការបង្កើតបណ្តាញត្រីកោណ (TINs), Local surface patches, និង Locally adaptive gridding ដែលជួយរក្សាទម្រង់ដើមនៃសណ្ឋានដី។ | ការប្រើប្រាស់ Locally adaptive gridding ដើម្បីភ្ជាប់ចំណុចកម្ពស់ភ្នំដាច់ៗពីគ្នា ឱ្យក្លាយទៅជាផ្ទៃជម្រាលភ្នំដែលមានភាពរលូន និងមានលំហូរទឹកច្បាស់លាស់។ |
| Terrain Parameters ប៉ារ៉ាម៉ែត្រសណ្ឋានដី (Terrain Parameters) |
ជាតម្លៃពិពណ៌នាពីទម្រង់ផ្ទៃដីដែលត្រូវបានគណនាចេញពី DEM ដូចជា ភាពទេរ (Slope) ទិសដៅទេរ (Aspect) និងកោងនៃផ្ទៃ (Curvature)។ ប៉ារ៉ាម៉ែត្រទាំងនេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងការកំណត់ពីការហូរច្រោះ និងលំហូរទឹកលើផ្ទៃដី។ | ការគណនាភាពទេរ (Slope) នៃជួរភ្នំក្រវាញ ដើម្បីកំណត់តំបន់ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់នៃការបាក់ដីនៅរដូវវស្សា។ |
| Catchment and Drainage Network ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង និងបណ្តាញបង្ហូរទឹក (Catchment and Drainage Network) |
ការវិភាគ DEM ដើម្បីបែងចែកតំបន់ទៅជាអាងរងទឹកភ្លៀងតូចៗ (Sub-catchments) និងទាញយកបណ្តាញខ្សែទឹក (Stream-lines) តាមរយៈការគណនាទិសដៅលំហូរទឹកពីទីខ្ពស់មកទីទាប។ | ការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសស្រាវជ្រាវផ្លូវទឹកលើ DEM ដើម្បិរកព្រំប្រទល់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀងរបស់ទន្លេសាប និងដៃទន្លេនានា។ |
| DEM Filtering and Quality Assessment ការចម្រោះ និងការវាយតម្លៃគុណភាព DEM (DEM Filtering and Quality Assessment) |
ដំណើរការដកចេញនូវកំហុស ឬទិន្នន័យរំខាន (Noise) ពី DEM ដែលទទួលបានពីផ្កាយរណប ព្រមទាំងការត្រួតពិនិត្យភាពត្រឹមត្រូវតាមរយៈការបង្កើតរូបភាពស្រមោលសណ្ឋានដី (Shaded relief) និងការរកមើលរណ្តៅខុសប្រក្រតី (Spurious sinks)។ | ការត្រួតពិនិត្យរូបភាព Shaded relief ដើម្បីរកមើលចំណុចខ្មៅឬសខុសធម្មតា ដែលបញ្ជាក់ថាកម្មវិធីបង្កើតពពុះរណ្តៅ (Sinks) មិនពិតប្រាកដនៅលើផ្ទៃដីរាបស្មើ។ |
ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីការតំណាងសណ្ឋានដី (Terrain Representation) គឺមានភាពចាំបាច់បំផុតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ គ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយទឹកជំនន់ និងការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងអាងទន្លេមេគង្គនិងបឹងទន្លេសាប។
ការបំពាក់បំប៉ននិស្សិតកម្ពុជានូវជំនាញវិភាគ DEM កម្រិតខ្ពស់នេះ នឹងផ្តល់លទ្ធភាពឱ្យពួកគេអាចចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមផ្នែកបរិស្ថាននិងនគរូបនីយកម្មជាតិបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Digital elevation model (DEM) | ជាទម្រង់ទិន្នន័យកុំព្យូទ័រតំណាងឱ្យកម្ពស់និងទម្រង់ផ្ទៃដីពិតៗនៅលើផែនដី ជាទូទៅមានរាងជាក្រឡាចត្រង្គ (Grid) ដែលក្រឡានីមួយៗផ្ទុកតម្លៃកម្ពស់។ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការធ្វើគំរូបរិស្ថាននិងការវិភាគជលសាស្ត្រ។ | ដូចជាការយកសន្លឹកក្រណាត់ទៅគ្របពីលើដីខ្សាច់ដែលយើងពូនជាភ្នំ ដើម្បីមើលឃើញរាងខ្ពស់ទាបនៃផ្ទៃដីតាមរយៈកុំព្យូទ័រ។ |
| Triangulated irregular networks (TINs) | ជាទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធទិន្នន័យមួយប្រភេទសម្រាប់តំណាងសណ្ឋានដីដោយភ្ជាប់ចំណុចកម្ពស់ផ្សេងៗគ្នាបង្កើតជាបណ្តាញសំណាញ់ត្រីកោណ។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយទំហំទិន្នន័យ និងតំណាងឱ្យទម្រង់ដីស្មុគស្មាញ (ដូចជាកំពូលភ្នំ ឬជ្រលង) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការយកបន្ទាត់ទៅគូសតភ្ជាប់ចំណុចកំពូលៗនៃបង្គោលដែលមានកម្ពស់ខុសៗគ្នា បង្កើតជាដំបូលសំណាញ់ត្រីកោណគ្របពីលើដី។ |
| Spatial interpolation | ជាវិធីសាស្ត្រគណិតវិទ្យាក្នុងការប៉ាន់ស្មានឬទាញរកតម្លៃកម្ពស់នៅទីតាំងដែលគ្មានទិន្នន័យ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យកម្ពស់នៃចំណុចដែលនៅជុំវិញវា ដើម្បីបង្កើតបានជាផ្ទៃ DEM មួយដែលពេញលេញនិងមានភាពរលូន (Continuous surface)។ | ដូចជាការទាយកម្ពស់ដីនៅកណ្តាលវាល ដោយផ្អែកលើកម្ពស់នៃទីតាំងដែលយើងបានវាស់ស្ទង់រួចនៅជុំវិញនោះ។ |
| Terrain parameters | ហៅម្យ៉ាងទៀតថាអនុគមន៍សណ្ឋានដី គឺជាតម្លៃពិពណ៌នាពីទម្រង់ផ្ទៃដីដែលត្រូវបានគណនាចេញពី DEM ដូចជា ភាពទេរ (Slope) ឬកោងនៃផ្ទៃ (Curvature) និងទិសដៅទេរ (Aspect) ដើម្បីយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការវិភាគរំហូរទឹក និងបរិស្ថានវិទ្យា។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថាដីមួយកន្លែងជម្រាលប៉ុណ្ណា និងងាកមុខទៅទិសណា ដើម្បីដឹងថាទឹកនឹងហូរទៅផ្លូវណាពេលភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Catchments | តំបន់ផ្ទៃរងទឹកភ្លៀង គឺជាតំបន់ភូមិសាស្ត្រមួយដែលប្រមូលផ្តុំទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់មកលើផ្ទៃដី ហើយបង្ហូរទឹកទាំងនោះចូលទៅកាន់បណ្តាញផ្លូវទឹកតែមួយ ដូចជាអូរ ឬទន្លេ។ គេអាចកំណត់ព្រំប្រទល់វាបានយ៉ាងសុក្រឹតតាមរយៈការវិភាគលើទិន្នន័យ DEM ។ | ដូចជាស្លឹកឈើឬចានដែកមួយដ៏ធំដែលត្រងទឹកភ្លៀងពីគ្រប់ទិសទី រួចបង្ហូរចេញតាមតំណក់ឬរន្ធបង្ហូរតែមួយនៅបាតចាន។ |
| Spurious sinks | គឺជារណ្តៅកំហុស ឬចំណុចទាបខុសប្រក្រតីដែលកើតមានឡើងនៅក្នុងទិន្នន័យ DEM ដោយសារតែកំហុសនៃប្រភពទិន្នន័យ ឬបច្ចេកទេស Interpolation មិនល្អ ដែលធ្វើឱ្យម៉ូដែលគិតថាទឹកមិនអាចហូរចេញបាន (គ្មានផ្លូវបង្ហូរទាបជាងវា) ទោះបីជាការពិតដីនោះរាបស្មើក៏ដោយ។ | ដូចជារន្ធខុសប្រក្រតីនៅលើផែនទីកុំព្យូទ័រដែលរាំងស្ទះមិនឱ្យទឹកហូរទៅមុខបាន ដែលទាមទារឱ្យយើង 'ចាក់ដីលុប' នៅក្នុងប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រទើបទឹកអាចហូរបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Shaded relief | ជាបច្ចេកទេសបង្ហាញរូបភាពសណ្ឋានដីជាលក្ខណៈ 3D ដោយប្រើប្រាស់ពន្លឺនិងស្រមោល ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការមើលឃើញពីរូបរាងផ្ទៃដី ភាពកោង និងជាពិសេសងាយស្រួលក្នុងការត្រួតពិនិត្យដោយភ្នែកដើម្បីរកមើលកំហុស (Anomalies) នៅក្នុងទិន្នន័យ DEM។ | ដូចជាការយកពិលទៅបញ្ចាំងបញ្ឆិតពីលើម៉ាកែតសណ្ឋានដី ដើម្បីឱ្យយើងមើលឃើញស្រមោលភ្នំ និងជ្រលងដីច្បាស់ដូចរបស់ពិតដោយងាយស្រួល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
