បញ្ហា (The Problem)៖ និក្ខេបបទនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការវាយតម្លៃ និងការគ្រប់គ្រងហានិភ័យទឹកជំនន់តាមរយៈការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ ដោយផ្តោតលើភាពសុក្រឹតនៃការរចនាអាងស្តុកទឹក និងការធ្វើផែនទីហានិភ័យ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការវិភាគទិន្នន័យលំហរ និងការធ្វើត្រាប់តាមគំរូកម្ពស់ឌីជីថល ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទប់ស្កាត់ទឹកជំនន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| High-resolution DEM-based Reservoir Modeling ការវាយតម្លៃការរចនាអាងស្តុកទឹកផ្អែកលើគំរូ DEM កម្រិតច្បាស់ខ្ពស់ |
ផ្តល់ភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុត និងអាចរកឃើញកំហុសឆ្គង ឬភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នានៅក្នុងការរចនាបឋម។ | ទាមទារទិន្នន័យភូមិសាស្ត្រលម្អិត និងកម្លាំងកុំព្យូទ័រខ្ពស់សម្រាប់ការគណនាចំណុះស្រូបទឹក។ | បានរកឃើញភាពមិនស៊ីសង្វាក់គ្នានៃទិន្នន័យក្នុងគម្រោង New Vásárhelyi ដោយបញ្ជាក់ថាកម្ពស់ទឹកលិចអប្បបរមា ៨១.៤ ម៉ែត្រ ទើបអាចផ្ទុកទឹកបាន ១៨៧ លានម៉ែត្រគូប។ |
| Global DEM (SRTM & GTOPO30) Hydrological Modeling ការប្រើប្រាស់គំរូ DEM សកលសម្រាប់ការធ្វើត្រាប់តាមជលសាស្ត្រខ្នាតទ្វីប |
ងាយស្រួលក្នុងការទាញយកទិន្នន័យដោយឥតគិតថ្លៃ និងស័ក្តិសមសម្រាប់ការសិក្សាអាងទន្លេខ្នាតធំ។ | មានភាពខុសគ្នាច្រើនរវាងប្រភពទិន្នន័យ និងមានកម្រិតភាពច្បាស់ទាបដែលមិនស័ក្តិសមសម្រាប់ការគូសផែនទីហានិភ័យថ្នាក់មូលដ្ឋាន។ | ទិន្នន័យផ្ទៃដី និងធារាសាស្ត្រថ្មីៗ បានធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវដំណើរការ Calibration នៃគំរូជលសាស្ត្រកម្រិតទ្វីបអឺរ៉ុប ទោះបីជាមានដែនកំណត់លើភាពច្បាស់ក៏ដោយ។ |
| Flood Risk Mapping combining DEM and Land Use Data ការគូសផែនទីហានិភ័យទឹកជំនន់ដោយរួមបញ្ចូល DEM និងទិន្នន័យប្រើប្រាស់ដី (CORINE) |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការប៉ាន់ស្មានការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចបានយ៉ាងងាយស្រួល ផ្អែកលើជម្រៅទឹកលិច និងប្រភេទដី។ | ភាពត្រឹមត្រូវនៃការវាយតម្លៃខូចខាត អាស្រ័យខ្លាំងលើភាពលម្អិតនៃទិន្នន័យប្រើប្រាស់ដី (ឧ. កន្លែងចម្រាញ់ប្រេងត្រូវបានកត់ត្រាខុសជាដីកសិកម្ម)។ | បង្កើតបានផែនទីបង្ហាញពីតំបន់លិចទឹកដោយជោគជ័យ និងកំណត់ទីតាំងដែលអាចរងគ្រោះតាមកម្រិតប្រូបាប៊ីលីតេផ្សេងៗគ្នា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃហិរញ្ញវត្ថុក៏ដោយ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ កម្លាំងដំណើរការទិន្នន័យ និងទិន្នន័យលំហដែលមានគុណភាពខ្ពស់។
ទិន្នន័យដែលប្រើប្រាស់ក្នុងការសិក្សានេះ ភាគច្រើនផ្អែកលើភូមិសាស្ត្រ និងទិន្នន័យដីធ្លីនៅតំបន់អឺរ៉ុប (ដូចជាអាងទន្លេ Tisza និងទិន្នន័យ CORINE)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លក្ខណៈសណ្ឋានដី របបទឹកភ្លៀងមូសុង និងប្រភេទនៃការប្រើប្រាស់ដីគឺមានភាពខុសគ្នាស្រឡះ ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រមូលទិន្នន័យក្នុងស្រុកដែលមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ មុននឹងអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់គំរូកម្ពស់ឌីជីថល (DEM) ដើម្បីគ្រប់គ្រងហានិភ័យទឹកជំនន់ គឺមានសារៈសំខាន់និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យានេះនឹងជួយដល់ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម ព្រមទាំងគណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ ក្នុងការរៀបចំផែនការឆ្លើយតបទឹកជំនន់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Digital Elevation Model (DEM) | ជាគំរូទិន្នន័យកុំព្យូទ័រដែលតំណាងឱ្យកម្ពស់នៃផ្ទៃដីនៅលើផែនដីក្នុងទម្រង់ជាក្រឡាចត្រង្គ (Grid) ៣វិមាត្រ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលរុក្ខជាតិ ឬអគារឡើយ ដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងការវិភាគលំហូរទឹក និងសណ្ឋានដី។ | ដូចជាការយកកម្រាលព្រំមកគ្របលើដីដែលមានរាងទួលនិងជង្ហុក រួចវាស់កម្ពស់គ្រប់ចំណុចនៃកម្រាលព្រំនោះដើម្បីបង្កើតជាផែនទី។ |
| Geoinformatics | វិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាដែលរួមបញ្ចូលគ្នារវាងការប្រមូល ការបំប្លែង ការវិភាគ និងការគ្រប់គ្រងទិន្នន័យលំហ (Spatial Data) ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ (ឧ. ប្រព័ន្ធ GIS) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាភូមិសាស្ត្រនិងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កម្មវិធីផែនទី Google Maps ប៉ុន្តែមានសមត្ថភាពខ្ពស់ដែលអាចគណនានិងវិភាគទិន្នន័យស្មុគស្មាញជាច្រើនជាន់បញ្ចូលគ្នាបាន។ |
| Distributed models | ប្រភេទនៃគំរូជលសាស្ត្រដែលបំបែកផ្ទៃដីអាងទន្លេទាំងមូលទៅជាក្រឡាចត្រង្គតូចៗ (Cells/Grids) ជាច្រើន ដើម្បីគណនានិងធ្វើត្រាប់តាមលំហូរទឹកនិងដំណើរការបរិស្ថាននៅតាមចំណុចនីមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាការកាត់រូបភាពធំមួយជាបំណែកតូចៗ (Puzzle) រួចសិក្សាពីលក្ខណៈនៃបំណែកនីមួយៗដាច់ពីគ្នា ដើម្បីស្វែងយល់ពីរូបភាពជារួម។ |
| Spatial discretisation | ដំណើរការនៃការបែងចែកលំហ ឬតំបន់ភូមិសាស្ត្រដ៏ធំមួយឱ្យទៅជាផ្នែកតូចៗ ឬឯកតាតូចៗ (ដូចជា Pixels) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការធ្វើគណិតវិទ្យា និងការធ្វើត្រាប់តាមនៅក្នុងប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រ។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ក្រឡាអុកលើសន្លឹកក្រដាសសទទេ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការកំណត់ទីតាំង និងគូររូបភាពតាមក្រឡានីមួយៗ។ |
| Hydrologic-hydraulic modelling | ការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រនិងរូបមន្តគណិតវិទ្យាដើម្បីធ្វើត្រាប់តាមបរិមាណទឹកភ្លៀង (ជលសាស្ត្រ) និងឥរិយាបថនៃលំហូរទឹក កម្ពស់ទឹក ព្រមទាំងល្បឿនទឹក (ធារាសាស្ត្រ) នៅក្នុងប្រព័ន្ធទន្លេ ឬទីជម្រាល។ | ដូចជាការសាងសង់ប្រព័ន្ធបង្ហូរទឹកខ្នាតតូចក្នុងធុងខ្សាច់ ដើម្បីធ្វើតេស្តមើលថាតើទឹកនឹងហូរទៅណាខ្លះនិងលិចកន្លែងណាខ្លះនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់។ |
| Flood retention reservoirs | អាងស្តុកទឹកដែលត្រូវបានរចនាឡើងជាពិសេសដើម្បីរក្សាទុកទឹកជំនន់ជាបណ្តោះអាសន្ននៅរដូវវស្សា ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយកម្ពស់ទឹកជំនន់កំពូល (Peak discharge) កុំឱ្យហូរទៅលិចតំបន់នៅខ្សែទឹកខាងក្រោម។ | ដូចជាការទប់ទឹកនៅតាមប្រឡាយជុំវិញផ្ទះ រួចបង្ហូរវាចូលទៅក្នុងរណ្តៅធំមួយសិន ដើម្បីកុំឱ្យទឹកហូរចូលលិចផ្ទះភ្លាមៗ។ |
| SRTM (Shuttle Radar Topography Mission) | បេសកកម្មអវកាសដែលប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធរ៉ាដាដើម្បីប្រមូលទិន្នន័យកម្ពស់ផ្ទៃផែនដី ផ្តល់នូវទិន្នន័យ DEM សកលដែលមានកម្រិតភាពច្បាស់អាចទទួលយកបានសម្រាប់ការសិក្សាជលសាស្ត្រខ្នាតធំ។ | ដូចជាការបញ្ជូនយានអវកាសទៅថតរូបនិងវាស់កម្ពស់ផ្ទៃផែនដីពីលើមេឃ រួចផ្តល់ជាផែនទីកម្ពស់ដីមកឱ្យយើងប្រើប្រាស់ដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| CORINE 2000 | ឃ្លាំងទិន្នន័យស្តីពីការប្រើប្រាស់ដីនិងគម្របដីនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់រួមជាមួយទិន្នន័យជម្រៅទឹកជំនន់ ដើម្បីវាយតម្លៃនិងប៉ាន់ស្មានទំហំនៃការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ចដែលបណ្តាលមកពីទឹកជំនន់។ | ដូចជាសៀវភៅបញ្ជីដែលកត់ត្រាថាដីកន្លែងណាជាស្រែ កន្លែងណាជារោងចក្រ ដើម្បីងាយស្រួលគណនាថាបើសិនជាលិចទឹក តើនឹងខាតបង់លុយអស់ប៉ុន្មាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
