បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងបង្កើតប្រព័ន្ធផលិតប្រូតេអ៊ីនវីរុស HIV-1 gp120 ពីរុក្ខជាតិដែលមានតម្លៃថោក ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាអង់ទីហ្សែន (Antigens) ក្នុងឧបករណ៍ធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ ដោយសង្ឃឹមកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនាំចូលឧបករណ៍ពីបរទេស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបំប្លែងហ្សែនរុក្ខជាតិថ្នាំជក់ដោយបញ្ចូលហ្សែនវីរុស HIV-1 gp120 តាមរយៈបាក់តេរី រួចបានធ្វើការវិភាគលើការច្របាច់បញ្ចូលហ្សែននេះនិងកម្រិតនៃការបញ្ចេញប្រូតេអ៊ីន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Agrobacterium-mediated gene transformation (in tobacco) ការបំប្លែងហ្សែនរុក្ខជាតិថ្នាំជក់តាមរយៈបាក់តេរី Agrobacterium |
មានសក្តានុពលក្នុងការផលិតទ្រង់ទ្រាយធំ ចំណាយតិច ងាយស្រួល និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការឆ្លងមេរោគពីសត្វ។ | ប្រព័ន្ធកោសិការុក្ខជាតិខ្វះយន្តការកែច្នៃប្រូតេអ៊ីនស្មុគស្មាញ (post-translational modifications) ដូចមនុស្ស ធ្វើឱ្យមិនអាចបញ្ចេញប្រូតេអ៊ីនវីរុស gp120 បាន។ | ហ្សែនត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុង DNA រុក្ខជាតិជោគជ័យ តែមិនមានការផលិត mRNA ឬប្រូតេអ៊ីន gp120 ឡើយ។ |
| Traditional recombinant protein systems (Microbial, Yeast, Mammalian cells) ប្រព័ន្ធផលិតប្រូតេអ៊ីនបំប្លែងពីបាក់តេរី មេដំបែ ឬកោសិកាសត្វ (ជាមូលដ្ឋានប្រៀបធៀប) |
មានសមត្ថភាពក្នុងការផលិតនិងកែច្នៃប្រូតេអ៊ីនស្មុគស្មាញរបស់វីរុសបានត្រឹមត្រូវ ជាពិសេសប្រព័ន្ធកោសិកាសត្វ (Mammalian cells)។ | ទាមទារប្រព័ន្ធផលិត (Fermentation/Cell culture) ដែលមានតម្លៃថ្លៃដើមខ្ពស់ និងពិបាកក្នុងការពង្រីកមាត្រដ្ឋានផលិតកម្ម។ | បច្ចុប្បន្ននៅតែជាប្រព័ន្ធចម្បងដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការផលិតអង់ទីហ្សែន HIV-1 សម្រាប់ឧបករណ៍ធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍ជីវវិទ្យាម៉ូលេគុលនិងកសិកម្មកម្រិតខ្ពស់ ដែលមានឧបករណ៍តម្លៃថ្លៃ និងសារធាតុគីមីប្រើប្រាស់ជាក់លាក់សម្រាប់ការបំប្លែងហ្សែន។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ហ្សែនវីរុស HIV-1 CRF01_AE (subtype E) ដែលត្រូវបានបំបែកចេញពីសំណាកអ្នកជំងឺនៅប្រទេសថៃ។ ដោយសារប្រភេទមេរោគនេះក៏មានការឆ្លងរាលដាលខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ ដូច្នេះលទ្ធផល និងបច្ចេកទេសនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងខ្លាំងដល់បរិបទជំងឺអេដស៍នៅកម្ពុជា។
ទោះបីជាការផលិតប្រូតេអ៊ីនមិនទទួលបានជោគជ័យក៏ដោយ ការសិក្សានេះផ្តល់ជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់និន្នាការស្រាវជ្រាវជីវវិទ្យានៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីដែនកំណត់នៃប្រព័ន្ធកោសិការុក្ខជាតិក្នុងការផលិតប្រូតេអ៊ីនវីរុសស្មុគស្មាញ នឹងជួយតម្រង់ទិសអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាឱ្យជ្រើសរើសប្រព័ន្ធផលិត (Host systems) បានត្រឹមត្រូវជាងមុននាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agrobacterium-mediated gene transformation (ការបំប្លែងហ្សែនតាមរយៈបាក់តេរី Agrobacterium) | ជាបច្ចេកទេសបញ្ចូលហ្សែនថ្មីទៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដោយប្រើប្រាស់បាក់តេរី Agrobacterium tumefaciens ដែលមានសមត្ថភាពពីធម្មជាតិក្នុងការចម្លង DNA របស់វាចូលទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ ដើម្បីបង្កើតជារុក្ខជាតិបំប្លែងហ្សែន (Transgenic plant)។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់បុរសប្រៃសណីយ៍ (បាក់តេរី) ដើម្បីលួចផ្ញើសារ (ហ្សែនថ្មី) ចូលទៅក្នុងផ្ទះមួយ (កោសិការុក្ខជាតិ) ឱ្យម្ចាស់ផ្ទះធ្វើតាមការណែនាំក្នុងសំបុត្រនោះដោយមិនដឹងខ្លួន។ |
| recombinant protein (ប្រូតេអ៊ីនបំប្លែង) | ជាប្រូតេអ៊ីនដែលត្រូវបានផលិតឡើងដោយការបញ្ចូលហ្សែនពីសរីរាង្គមួយ (ឧទាហរណ៍ វីរុស HIV) ទៅក្នុងសរីរាង្គមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ រុក្ខជាតិថ្នាំជក់) ដើម្បីឱ្យសរីរាង្គថ្មីនោះផលិតប្រូតេអ៊ីននោះជំនួសសរីរាង្គដើម។ | ដូចជាការយកក្បួនធ្វើម្ហូបរបស់ភោជនីយដ្ឋានមួយ ទៅឱ្យចុងភៅនៅភោជនីយដ្ឋានមួយទៀតធ្វើ ដើម្បីទទួលបានមុខម្ហូបដូចគ្នា។ |
| nested-PCR (ប្រតិកម្មតំណសង្វាក់ប៉ូលីមេរ៉ាសត្រួតគ្នា) | ជាទម្រង់កែច្នៃនៃ PCR ដែលប្រើប្រាស់គូព្រីមម័រ (Primers) ចំនួនពីរវគ្គបន្តបន្ទាប់គ្នា ដើម្បីបង្កើនភាពជាក់លាក់ និងកាត់បន្ថយការចាប់យកហ្សែនខុសគោលដៅ ក្នុងការជម្រុញចំនួន DNA ដែលយើងចង់បាន។ | ដូចជាការស្វែងរកមនុស្សម្នាក់ដោយប្រើតម្រងពីរជាន់ ទីមួយរកអ្នករស់នៅក្នុងខេត្តនេះ រួចទីពីរច្រោះយកតែអ្នករស់នៅក្នុងភូមិនេះ ដើម្បីឱ្យប្រាកដថារកត្រូវមនុស្សពិតប្រាកដ។ |
| RT-PCR (ប្រតិកម្មតំណសង្វាក់ប៉ូលីមេរ៉ាសដោយចម្លងបញ្ច្រាស) | ជាបច្ចេកទេសសម្រាប់វាស់ស្ទង់ការបញ្ចេញហ្សែន (Gene expression) ដោយបំប្លែង RNA ទៅជា DNA បំពេញ (cDNA) ជាមុនសិន ទើបយកទៅពង្រីកចំនួន (Amplification) ដើម្បីដឹងថាតើកោសិកាពិតជាបានអានហ្សែននោះ ឬអត់។ | ដូចជាការចម្លងឯកសារពីទម្រង់សំឡេង (RNA) ទៅជាអក្សរលើក្រដាស (DNA) សិន ទើបអាចយកទៅថតចម្លងចែកបន្តបាន ដើម្បីបញ្ជាក់ថាពិតជាមានការបញ្ជាមែន។ |
| Western blot (បច្ចេកទេសវិភាគប្រូតេអ៊ីន Western blot) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់រកមើលវត្តមានប្រូតេអ៊ីនជាក់លាក់ណាមួយ (ដូចជា gp120) នៅក្នុងល្បាយ ដោយប្រើប្រាស់សេរ៉ូម ឬអង់ទីករ (Antibodies) ដែលមានប្រតិកម្មចាប់ភ្ជាប់តែជាមួយប្រូតេអ៊ីនគោលដៅនោះប៉ុណ្ណោះ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់មេដែកពិសេសមួយដែលអាចឆក់ទាញយកតែលោហៈប្រភេទមាសចេញពីគំនរលោហៈចម្រុះជាច្រើនប្រភេទ។ |
| CaMV 35S promoter (ប្រូម៉ូទ័រ CaMV 35S) | ជាលំដាប់ DNA ដែលយកចេញពីវីរុសរុក្ខជាតិ (Cauliflower mosaic virus) សម្រាប់ដើរតួជាកុងតាក់បើកដំណើរការហ្សែនគោលដៅ ដើម្បីបង្ខំឱ្យរុក្ខជាតិផលិតប្រូតេអ៊ីននោះក្នុងកម្រិតខ្ពស់ និងគ្រប់ពេលវេលានៅគ្រប់ផ្នែកនៃរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការដាក់មេក្រូសម្លេងប្រកាសនៅក្នុងរោងចក្រ ដើម្បីប្រាប់កម្មករទាំងអស់ឱ្យផលិតទំនិញជាក់លាក់មួយដោយមិនឈប់ឈរ និងមិនមានពេលសម្រាក។ |
| furin-like Golgi proteinase (អង់ស៊ីមប្រូតេអ៊ីណាស Furin ក្នុងកញ្ចប់ហ្គោលជី) | ជាអង់ស៊ីមនៅក្នុងកោសិកាសត្វនិងមនុស្ស ដែលមានតួនាទីកាត់បំបែកប្រូតេអ៊ីនឆៅ (precursor) ឱ្យទៅជាទម្រង់សកម្ម។ ក្នុងករណី HIV អង់ស៊ីមនេះកាត់ប្រូតេអ៊ីន gp160 ទៅជា gp120 និង gp41 ដែលយន្តការនេះមិនមានក្នុងរុក្ខជាតិឡើយ។ | ដូចជាជាងកាត់ដេរដែលត្រូវកាត់ និងដេរបង្រួមខោអាវដែលទើបតែដេរចេញពីរោងចក្រ (ទម្រង់ឆៅ) ដើម្បីឱ្យមនុស្សអាចពាក់បានសមល្មម (ទម្រង់សកម្ម)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
