បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីគោលគំនិតជាមូលដ្ឋាននៃការគណនាកង់ទិច (Quantum computing) ជាពិសេសបាតុភូត entanglement និង superposition ព្រមទាំងស្វែងយល់ពីគុណសម្បត្តិដ៏លេចធ្លោរបស់វាធៀបនឹងកុំព្យូទ័របុរាណក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងក្នុងវិស័យផ្សេងៗ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញនូវអក្សរសិល្ប៍ដោយប្រើការវិភាគឯកសារបែបកាត់កង (Deductive method) លើប្រភពដែលបានចងក្រងពីឆ្នាំ ១៩៣៥ ដល់ ២០២១ ដើម្បីសំយោគព័ត៌មានស្តីពីបច្ចេកវិទ្យាកង់ទិច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Classical Computing & Cryptography ការគណនា និងការគ្រីបតាមបែបបុរាណ |
មានអត្រាកំហុសទាប អាចដំណើរការនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ និងមានតម្លៃថោកសម្រាប់ការប្រើប្រាស់ទូទៅ។ វាក៏មិនសូវងាយរងឥទ្ធិពលពីរំខាន (Noise) នៃបរិស្ថានខាងក្រៅឡើយ។ | ពឹងផ្អែកលើការគណនាគណិតវិទ្យាដែលនឹងអាចត្រូវបំបែកបានដោយកុំព្យូទ័រកង់ទិច។ ម្យ៉ាងវិញទៀត វាមានល្បឿនយឺតខ្លាំងសម្រាប់បញ្ហាស្មុគស្មាញដែលមានអថេរច្រើន។ | នៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនាពេលបច្ចុប្បន្ន ប៉ុន្តែងាយរងគ្រោះដោយការវាយប្រហារបំបែកកូដនាពេលអនាគត។ |
| Quantum Computing & Cryptography ការគណនា និងការគ្រីបតាមបែបកង់ទិច |
មានល្បឿនដំណើរការលឿនខ្លាំងដោយប្រើប្រាស់បាតុភូត Superposition និងធានាសុវត្ថិភាពទិន្នន័យដាច់ខាតដោយពិធីការ QKD ដែលការលួចស្តាប់ណាមួយនឹងត្រូវរកឃើញភ្លាមៗ។ | មានអត្រាកំហុសខ្ពស់ តម្រូវឱ្យមានសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំងបំផុត និងងាយរងឥទ្ធិពលពីរំខាននៃសញ្ញាខាងក្រៅ។ | ផ្តល់នូវល្បឿននៃការគណនាដែលកុំព្យូទ័របុរាណមិនអាចប្រៀបផ្ទឹមបាន និងធានាសុវត្ថិភាពទិន្នន័យកម្រិតខ្ពស់ ទោះបីជាបច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលអភិវឌ្ឍន៍ក៏ដោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការបង្កើតកុំព្យូទ័រកង់ទិចផ្ទាល់ទាមទារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្ត និងហិរញ្ញវត្ថុដ៏ធំសម្បើម ប៉ុន្តែការសាកល្បងនិងការចូលប្រើប្រាស់ត្រូវបានសម្រួលយ៉ាងងាយស្រួលតាមរយៈប្រព័ន្ធក្លោដ។
ឯកសារនេះគឺជាការរំលឹកអក្សរសិល្ប៍ (Literature Review) ដែលប្រមូលផ្តុំទិន្នន័យស្រាវជ្រាវពីទិនានុប្បវត្តិអន្តរជាតិធំៗ (Scopus, Nature) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៣៥ ដល់ ២០២១។ ការស្រាវជ្រាវនិងការអភិវឌ្ឍផ្នែករឹងកង់ទិចភាគច្រើនប្រមូលផ្តុំនៅប្រទេសលោកខាងលិច និងដោយក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាធំៗ (IBM, Google) ដោយមិនមានទិន្នន័យជាក់លាក់ពីបរិបទក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ឡើយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា នេះមានន័យថាយើងត្រូវពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការចូលប្រើប្រាស់សេវាកម្ម Cloud-based ពីបរទេសដើម្បីធ្វើការស្រាវជ្រាវ ឬសាកល្បងបច្ចេកវិទ្យានេះ។
ទោះបីជាកម្ពុជាមិនទាន់មានលទ្ធភាពបង្កើតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកង់ទិចដោយខ្លួនឯងក៏ដោយ សេវាកម្មក្លោដកង់ទិច (Cloud Quantum Computing) គឺជាច្រកចូលដ៏ល្អ និងជាក់ស្តែងបំផុតសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវក្នុងស្រុក។
ការចាប់ផ្តើមរៀបចំធនធានមនុស្សនិងការស្រាវជ្រាវតាមរយៈវេទិកាក្លោដនៅថ្ងៃនេះ នឹងជួយកម្ពុជាឱ្យមានភាពត្រៀមខ្លួនជាស្រេចនៅពេលដែលកុំព្យូទ័រកង់ទិចមានលទ្ធភាពប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសកលនាពេលអនាគត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Quantum entanglement | ជាបាតុភូតកង់ទិចដែលភាគល្អិតពីរ ឬច្រើនមានទំនាក់ទំនងគ្នាយ៉ាងស្អិតរមួត បើទោះជាស្ថិតនៅឆ្ងាយពីគ្នាក៏ដោយ ស្ថានភាពរបស់ភាគល្អិតមួយនឹងផ្តល់ព័ត៌មានពីស្ថានភាពរបស់ភាគល្អិតមួយទៀតភ្លាមៗ។ | ដូចជាកាក់វេទមន្តពីរដែលនៅឆ្ងាយពីគ្នា បើអ្នកបើកកាក់ទីមួយឃើញ "ក្បាល" កាក់ទីពីរក៏នឹងចេញ "ក្បាល" ដែរដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| Superposition | សមត្ថភាពនៃប្រព័ន្ធកង់ទិចដែលអាចស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍ ទាំង 0 និង 1 ព្រមគ្នា) រហូតទាល់តែវាត្រូវបានគេធ្វើការវាស់វែង ឬសង្កេតមើល។ | ដូចជាកាក់ដែលកំពុងវិល វាជាក្បាលផង និងកន្ទុយផងក្នុងពេលតែមួយ រហូតដល់វាធ្លាក់មកលើដីទើបយើងដឹងច្បាស់ថាវាជាអ្វី។ |
| Qubit | ឯកតាមូលដ្ឋាននៃការរក្សាទុកព័ត៌មានក្នុងកុំព្យូទ័រកង់ទិច។ ដែលខុសពីប៊ីតបុរាណ (មានតម្លៃត្រឹម 0 ឬ 1) គីប៊ីតអាចតំណាងឱ្យ 0, 1 ឬទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយតាមរយៈបាតុភូត superposition ។ | បើប៊ីតបុរាណជាកុងតាក់ភ្លើង (បើក ឬ បិទ) គីប៊ីតប្រៀបដូចជាកុងតាក់ភ្លើងដែលអាចសារ៉េពន្លឺ (Dimmer switch) ដែលមានគ្រប់កម្រិតពន្លឺទាំងអស់ក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Quantum key distribution (QKD) | វិធីសាស្ត្រចែកចាយសោរសម្ងាត់ដោយប្រើគោលការណ៍រូបវិទ្យាកង់ទិច (ដូចជាការបញ្ជូនភាគល្អិតហ្វូតុង) ដែលធានាថាការប៉ុនប៉ងលួចស្តាប់ណាមួយនឹងត្រូវរកឃើញភ្លាមៗ ដោយសារវាធ្វើឱ្យខូចស្ថានភាពកង់ទិច។ | ដូចជាការផ្ញើសំបុត្រសម្ងាត់នៅក្នុងប្រអប់កញ្ចក់ស្តើងមួយ បើមានអ្នកលួចបើកមើល កញ្ចក់នឹងបែក ហើយអ្នកទទួលនឹងដឹងភ្លាមថាមានគេលួចមើល។ |
| No cloning theorem | ទ្រឹស្តីបទក្នុងរូបវិទ្យាកង់ទិចដែលបញ្ជាក់ថា គេមិនអាចថតចម្លងស្ថានភាពកង់ទិច (Quantum state) មួយដែលគេមិនស្គាល់អត្តសញ្ញាណឱ្យដូចដើមបេះបិទបានទេ ដែលលក្ខណៈនេះផ្តល់នូវសុវត្ថិភាពដាច់ខាតសម្រាប់ការប្រាស្រ័យទាក់ទង។ | ដូចជាស្នាដៃគំនូរដើមមួយដែលមិនអាចយកទៅថតចម្លង (Copy) ឱ្យដូច ១០០% បានទេ រាល់ការចម្លងនឹងធ្វើឱ្យគំនូរនោះប្រែប្រួល ឬខូចទម្រង់ដើមមិនខាន។ |
| BB84 protocol | ពិធីការចែកចាយសោរកង់ទិច (QKD) ទូទៅបំផុត ដែលផ្ញើទិន្នន័យជាទម្រង់នៃភាគល្អិតពន្លឺ (Photons) តាមរយៈការតម្រង់ទិសប្លែងប៉ូល (Polarization) ដោយចៃដន្យ ដើម្បីការពារការលួចអានទិន្នន័យពីជនខិលខូច (Eavesdropper)។ | ដូចជាការបញ្ជូនពាក្យសម្ងាត់តាមរយៈកញ្ចក់ពណ៌ផ្សេងៗគ្នា ដែលមានតែអ្នកដែលជ្រើសរើសយកកញ្ចក់ពណ៌ត្រូវគ្នានឹងអ្នកផ្ញើទើបអាចអានពាក្យសម្ងាត់នោះបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Pure state and mixed state | Pure state (ស្ថានភាពសុទ្ធ) ជាស្ថានភាពកង់ទិចដែលអាចពិពណ៌នាបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ដោយប្រើអនុគមន៍រលក (Wave function) ចំណែក Mixed state (ស្ថានភាពចម្រុះ) ជាការលាយបញ្ចូលគ្នានៃស្ថានភាពផ្សេងៗដែលពិពណ៌នាដោយម៉ាទ្រីសដង់ស៊ីតេ (Density matrix)។ | Pure state ដូចជាទឹកបរិសុទ្ធដែលមានតែម៉ូលេគុល H2O សុទ្ធ ចំណែក Mixed state ដូចជាទឹកផ្លែឈើដែលលាយបញ្ចូលគ្នានូវសារធាតុច្រើនមុខចូលគ្នាដោយមិនច្បាស់លាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
