បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះធ្វើការសិក្សាពីសក្តានុពល និងការវិវត្តនៃកុំព្យូទ័រកង់ទិច (Quantum Computing) ដែលមានសមត្ថភាពដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញហួសពីសមត្ថភាពរបស់កុំព្យូទ័របុរាណ ព្រមទាំងការគំរាមកំហែងនិងដំណោះស្រាយលើសុវត្ថិភាពទិន្នន័យ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការពិនិត្យឡើងវិញនូវអក្សរសិល្ប៍ (Literature Review) និងទ្រឹស្តី ដើម្បីវិភាគពីគោលការណ៍មេកានិចកង់ទិច និងកម្មវិធីប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងរបស់វា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Classical Computing កុំព្យូទ័របុរាណ (Classical Computing) |
មានល្បឿនលឿនសម្រាប់ប្រតិបត្តិការទូទៅ តម្លៃសមរម្យ និងងាយស្រួលប្រើប្រាស់សម្រាប់ការងារប្រចាំថ្ងៃ។ | មិនអាចដោះស្រាយបញ្ហាដែលមានភាពស្មុគស្មាញកម្រិតអិចស្ប៉ូណង់ស្យែលបានលឿន (ឧ. ការបំបែកកូដកម្រិតខ្ពស់) និងងាយរងគ្រោះក្នុងការលួចស្កាត់ទិន្នន័យពេលបញ្ជូន។ | ទាមទារឱ្យប្រើប្រាស់រហូតដល់ ១០^៨៦ bits ដើម្បីអាចធ្វើគំរូនៃឱសថប៉េនីស៊ីលីន (Penicillin) បាន។ |
| Quantum Computing កុំព្យូទ័រកង់ទិច (Quantum Computing) |
មានល្បឿនលឿនជាលំដាប់អិចស្ប៉ូណង់ស្យែលក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាស្មុគស្មាញ និងផ្តល់សុវត្ថិភាពទិន្នន័យដាច់ខាតតាមរយៈគោលការណ៍រូបវិទ្យាកង់ទិច (QKD)។ | ងាយរងការរំខានពីមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ (Electrical interference) ត្រូវការរក្សាក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំងជិតសូន្យដាច់ខាត និងត្រូវការពេលវេលាយូរទៀតដើម្បីអាចប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយ។ | ប្រើប្រាស់ត្រឹមតែ ២៨៦ qubits ប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ការធ្វើគំរូឱសថប៉េនីស៊ីលីន និងអាចរកឃើញកំហុសភ្លាមៗបើនរណាម្នាក់ព្យាយាមលួចអានទិន្នន័យដែលកំពុងបញ្ជូន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអភិវឌ្ឍនិងថែរក្សាកុំព្យូទ័រកង់ទិចទាមទារបរិក្ខាររូបវន្តដ៏ស្មុគស្មាញ និងការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត ដែលបច្ចុប្បន្នមានតែក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាយក្សប៉ុណ្ណោះដែលអាចធ្វើបាន។
ឯកសារនេះគឺជាការសិក្សាបែបពិនិត្យឡើងវិញ (Literature Review) លើទ្រឹស្តីកង់ទិច ដែលផ្អែកលើរបកគំហើញរបស់ស្ថាប័នធំៗនៅប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ (ដូចជា Google និង IBM) និងមិនបានប្រើប្រាស់សំណុំទិន្នន័យជាក់លាក់ណាមួយនោះទេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការខ្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្រាវជ្រាវផ្នែករឹង (Hardware) ធ្វើឱ្យបច្ចេកវិទ្យានេះហាក់នៅឆ្ងាយ ប៉ុន្តែការយល់ដឹងពីទ្រឹស្តីគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការត្រៀមខ្លួនទប់ទល់នឹងហានិភ័យសន្តិសុខសាយប័រនាពេលអនាគត។
ទោះបីជាបច្ចេកវិទ្យាកុំព្យូទ័រកង់ទិចមិនទាន់អាចយកមកប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយនៅកម្ពុជាភ្លាមៗក៏ដោយ ក៏ទ្រឹស្តីនិងកម្មវិធីរបស់វាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ត្រៀមខ្លួនក្នុងវិស័យយុទ្ធសាស្ត្រ។
សរុបមក កម្ពុជាគួរតែផ្តោតលើការកសាងធនធានមនុស្ស ការរៀបចំកម្មវិធីសិក្សា និងការស្រាវជ្រាវតាមរយៈ Cloud-based platforms ជាជាងការគិតគូរពីការវិនិយោគលើផ្នែករឹង (Hardware) នាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Qubit (Quantum Bit) | ឯកតាទិន្នន័យមូលដ្ឋាននៅក្នុងកុំព្យូទ័រកង់ទិច ដែលអាចស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាព 0, 1 ឬទាំង 0 និង 1 ក្នុងពេលតែមួយ (តាមរយៈបាតុភូត Superposition) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យម៉ាស៊ីនដំណើរការទិន្នន័យបានលឿនមហាសាលជាលំដាប់អិចស្ប៉ូណង់ស្យែល។ | ដូចជាកាក់ដែលកំពុងវិលនៅលើតុ ដែលយើងមិនទាន់ដឹងថាវាចេញខាងក្បាល ឬខាងកន្ទុយ រហូតទាល់តែវាធ្លាក់ដល់ដី (មានន័យថាវាមានលទ្ធភាពជាទាំងពីរក្នុងពេលតែមួយពេលកំពុងវិល)។ |
| Superposition | បាតុភូតមេកានិចកង់ទិចដែលអនុញ្ញាតឱ្យភាគល្អិត (ដូចជា Qubit) ស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពច្រើនជាងមួយក្នុងពេលតែមួយ ជាជាងការស្ថិតក្នុងស្ថានភាពដាច់ខាតណាមួយ (ដូចជា 0 ឬ 1 ដូចប៊ីតក្នុងកុំព្យូទ័រធម្មតា)។ | ដូចជាមនុស្សម្នាក់ដែលអាចស្ថិតនៅទីតាំងពីរផ្សេងគ្នាក្នុងពេលតែមួយ រហូតទាល់តែមានអ្នកណាម្នាក់សម្លឹងមើលទៅគាត់ ទើបគាត់បង្ហាញខ្លួននៅទីតាំងណាមួយជាក់លាក់។ |
| Entanglement | បាតុភូតរូបវិទ្យាដែលភាគល្អិតពីរ ឬច្រើនមានទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងស្អិតរមួត ដែលការប្រែប្រួលស្ថានភាពនៃភាគល្អិតមួយនឹងជះឥទ្ធិពលភ្លាមៗទៅលើភាគល្អិតមួយទៀត ទោះបីជាពួកវានៅឆ្ងាយពីគ្នាប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។ | ដូចជាកូនភ្លោះវេទមន្តពីរនាក់ បើទោះជានៅឆ្ងាយពីគ្នាពាន់គីឡូម៉ែត្រ បើម្នាក់ត្រូវគេខាំ ម្នាក់ទៀតក៏មានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ភ្លាមៗក្នុងពេលតែមួយ។ |
| Bloch Sphere | តំណាងរាងធរណីមាត្រ (ជារាងស្វ៊ែរ) ដែលប្រើដើម្បីបង្ហាញពីរដ្ឋ ឬស្ថានភាពផ្សេងៗរបស់ Qubit មួយ ដែលចំណុចនៅលើផ្ទៃស្វ៊ែរតំណាងឱ្យប្រូបាប៊ីលីតេនៃស្ថានភាព 0 និង 1 និងស្ថានភាពចម្រុះរបស់វា។ | ដូចជាផែនដីអញ្ចឹង ប៉ូលខាងជើងគឺលេខ 0 ប៉ូលខាងត្បូងគឺលេខ 1 ចំណែកឯទីតាំងផ្សេងៗទៀតនៅលើផ្ទៃផែនដីគឺជាស្ថានភាពចម្រុះរវាង 0 និង 1។ |
| Quantum Teleportation | ដំណើរការនៃការបញ្ជូនព័ត៌មានស្ថានភាពកង់ទិចពីទីតាំងមួយទៅទីតាំងមួយទៀតដោយប្រើប្រាស់បាតុភូត Entanglement ដោយមិនចាំបាច់បញ្ជូនភាគល្អិតរូបវន្តផ្ទាល់នោះទេ តែប្រើការពឹងផ្អែកលើអន្តរកម្មនៃភាគល្អិត។ | ដូចជាការផ្ញើឯកសារតាមម៉ាស៊ីនទូរសារ (Fax) តែជំនួសឱ្យការផ្ញើក្រដាស វាបំផ្លាញចោលទម្រង់ដើមនៅកន្លែងផ្ញើ ហើយបង្កើតច្បាប់ចម្លងដូចបេះបិទនៅកន្លែងទទួលភ្លាមៗ។ |
| Quantum Cryptography | ការប្រើប្រាស់គោលការណ៍កង់ទិច ដើម្បីបង្កើតប្រព័ន្ធកូដនីយកម្មទិន្នន័យ (Encryption) ដែលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់បំផុត ដែលរាល់ការប៉ុនប៉ងលួចស្ទាក់អានទិន្នន័យដោយ Hacker នឹងធ្វើឱ្យខូចទម្រង់កង់ទិច និងផ្តល់សញ្ញាព្រមាន។ | ដូចជាការផ្ញើសំបុត្រក្នុងស្រោមសំបុត្រវេទមន្ត បើមានអ្នកលួចហែកមើលតាមផ្លូវ សំបុត្រនោះនឹងឆេះជាផេះភ្លាមៗ ហើយអ្នកទទួលនឹងដឹងខ្លួនថាមានគេលួចមើល។ |
| Quantum Key Distribution (QKD) | វិធីសាស្ត្រជាក់លាក់មួយនៅក្នុងគ្រីបតូក្រាហ្វីកង់ទិច សម្រាប់ចែករំលែកសោសម្ងាត់ (Secret Key) រវាងភាគីពីរដោយប្រើប្រាស់ពន្លឺ (Photons) ដែលរៀបចំតាមក្បួនកង់ទិច ដើម្បីធានាថាគ្មានជនទីបីណាអាចលួចចម្លងសោនេះបាន។ | ដូចជាការហុចកូនសោសម្ងាត់ឱ្យគ្នាដោយប្រើពន្លឺឡាស៊ែរតាមខ្សែកាប ដែលបើមានអ្នកកាត់ពន្លឺនោះដើម្បីលួចថតចម្លងកូនសោ ពន្លឺនោះនឹងប្តូរពណ៌ ឬខូចទ្រង់ទ្រាយភ្លាមៗជាសញ្ញាប្រកាសអាសន្ន។ |
| Quantum Supremacy | ចំណុចសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលកុំព្យូទ័រកង់ទិចអាចដោះស្រាយបញ្ហាគណិតវិទ្យាដ៏ស្មុគស្មាញមួយបានក្នុងរយៈពេលខ្លី ដែលកុំព្យូទ័របុរាណដែលខ្លាំងបំផុត (Supercomputers) មិនអាចធ្វើបាន ឬត្រូវប្រើពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំ។ | ដូចជារថយន្តស្ព័រទំនើបដែលអាចបើកបរពីភ្នំពេញទៅសៀមរាបក្នុងពេល ៣វិនាទី ខណៈដែលរទេះសេះត្រូវចំណាយពេលរាប់សប្តាហ៍ ទើបទៅដល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
