ប្រធានបទ (Topic)៖ សៀវភៅណែនាំបច្ចេកទេសនេះផ្តល់នូវគោលការណ៍ណែនាំលម្អិតស្តីពីប្រតិបត្តិការវាស់វែងឋានលេខា (Topographic Surveying) ដើម្បីគាំទ្រដល់កងទ័ព កាំភ្លើងធំ និងការងារវិស្វកម្មសំណង់។
រចនាសម្ព័ន្ធ (Structure)៖ ឯកសារនេះផ្តល់នូវគោលការណ៍ទ្រឹស្តី និងវិធីសាស្ត្រប្រតិបត្តិជាក់ស្តែងដែលអ្នកវាស់វែងត្រូវអនុវត្ត រួមមាន៖
ចំណុចសំខាន់ៗ (Key Takeaways)៖
បន្ទាប់ពីអានឯកសារនេះ អ្នកគួរអាច៖
សៀវភៅណែនាំនេះផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះស៊ីជម្រៅស្តីពីប្រតិបត្តិការនៃការវាស់វែងឋានលេខា (Topographic Surveying) រួមមានការធ្វើផែនការគម្រោង ការវាស់វែងកម្ពស់ ការរត់ត្រាវែស និងការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យា GPS (NAVSTAR GPS)។ វាផ្តោតលើការកសាងបណ្តាញគ្រប់គ្រងការវាស់វែងប្រកបដោយភាពសុក្រឹតខ្ពស់ ព្រមទាំងការគណនា និងកែតម្រូវទិន្នន័យដើម្បីបម្រើដល់ការដ្ឋានវិស្វកម្ម យោធា និងការចុះបញ្ជីដីធ្លី។
| គោលគំនិត (Concept) | ការពន្យល់ (Explanation) | ឧទាហរណ៍ (Example) |
|---|---|---|
| Geodetic Surveying ការវាស់វែងភូមិមាត្រ |
គឺជាការវាស់វែងដែលគិតបញ្ចូលនូវទំហំ និងរូបរាងពិតប្រាកដនៃកោងរបស់ផែនដី (Curvature of the earth) ទៅក្នុងសំណុំនៃការគណនា។ វាត្រូវបានប្រើសម្រាប់គម្រោងស្ទង់ទំហំធំៗ ដែលទាមទារឧបករណ៍ និងបច្ចេកទេសច្បាស់លាស់ខ្ពស់ជាងការវាស់វែងលើប្លង់រាបស្មើ (Plane Surveying)។ | ការបង្កើតបណ្តាញគ្រប់គ្រងជាមូលដ្ឋាន (Basic-control networks) នៅទូទាំងប្រទេសដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធ GPS ឬត្រីកោណមាត្រ។ |
| Differential Leveling ការវាស់កម្ពស់ខុសគ្នា |
ជាបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ឧបករណ៍វាស់កម្ពស់ (Level) និងដងម៉ែត្រ (Measuring rods) ដើម្បីកំណត់ភាពខុសគ្នានៃកម្ពស់រវាងចំណុចពីរផ្សេងគ្នា។ បច្ចេកទេសនេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងការបង្កើតចំណុចគោលកម្ពស់ (Benchmarks) ដែលយោងទៅតាមកម្ពស់នីវ៉ូសមុទ្រ (MSL)។ | ការស្ទង់រកកម្ពស់ដីពិតប្រាកដសម្រាប់ការសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ ឬប្រព័ន្ធលូបង្ហូរទឹកដើម្បីធានាថាទឹកអាចហូរបានត្រឹមត្រូវ។ |
| Traverse ការរត់ត្រាវែស ឬខ្សែវាស់កាច់មុំ |
គឺជាការវាស់វែងប្រវែង និងទិសដៅ (មុំ) នៃស៊េរីបន្ទាត់រវាងចំណុចនានា ដើម្បីកំណត់កូអរដោនេនៃចំណុចបន្ទាប់។ វាមានពីរប្រភេទគឺ Open Traverse (មិនបិទ) និង Closed Traverse (បិទបញ្ចប់នៅចំណុចដើមវិញដើម្បីងាយស្រួលគណនាផ្ទៀងផ្ទាត់កំហុស)។ | ក្រុមវិស្វករវាស់កាច់មុំនិងចម្ងាយជុំវិញព្រំប្រទល់ដីមួយកន្លែង ហើយបិទបញ្ចប់ត្រឡប់មកចំណុចគោលដើមវិញដើម្បីស្វែងរក និងកែតម្រូវកម្រិតលម្អៀង (Error of Closure)។ |
| NAVSTAR GPS Positioning ការកំណត់ទីតាំងតាមប្រព័ន្ធ NAVSTAR GPS |
គឺជាការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្កាយរណបដើម្បីកំណត់ទីតាំងត្រីវិមាត្រ (X, Y, Z) នៅលើផ្ទៃផែនដី ដោយវាស់ស្ទង់រយៈចម្ងាយពីអង់តែនទៅកាន់ផ្កាយរណប។ ការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេស Differential GPS (DGPS) អាចកាត់បន្ថយកំហុសឆ្គងអាកាសធាតុ និងផ្តល់ភាពត្រឹមត្រូវដល់កម្រិតសង់ទីម៉ែត្រ។ | ការបង្កើតចំណុចគ្រប់គ្រងថ្មីៗនៅតំបន់ដាច់ស្រយាល ដោយតម្លើងឧបករណ៍ទទួលសញ្ញា GPS (Receivers) ចំនួនពីរព្រមគ្នាដើម្បីវាស់ Baseline vector។ |
| Datums and Map Projections ផ្ទៃយោងទិន្នន័យ និងចំណោលផែនទី |
Datums (ដូចជា WGS-84 ឬ NAD-83) គឺជាគំរូគណិតវិទ្យាដែលកំណត់រូបរាងផែនដីដើម្បីយកមកធ្វើជាគោលយោង។ ចំណែកឯ Map Projections (ដូចជា UTM) គឺជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការបំប្លែងផ្ទៃកោងរបស់ផែនដីទៅជាផ្ទៃរាបស្មើដើម្បីប្រើប្រាស់លើផែនទី ឬក្នុងគម្រោងសំណង់។ | ការបំប្លែងកូអរដោនេរយៈទទឹងនិងបណ្តោយ (Latitude/Longitude) ពីប្រព័ន្ធ WGS-84 ទៅជាកូអរដោនេម៉ែត្រ UTM (Northing/Easting) សម្រាប់គូសប្លង់ស្ថាបត្យកម្ម។ |
ចំណេះដឹងផ្នែកវាស់វែងឋានលេខា និងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ GPS ទំនើប គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងការគ្រប់គ្រងដីធ្លីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែលកំពុងមានការរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
ការសិក្សាពីសៀវភៅណែនាំបច្ចេកទេសនេះ នឹងផ្តល់ឱ្យនិស្សិតវិស្វកម្មសំណង់ស៊ីវិល និងអ្នកតម្រង់ទិសដី (Surveyors) នៅកម្ពុជានូវជំនាញស្តង់ដារអន្តរជាតិក្នុងការប្រមូល គណនា និងវិភាគទិន្នន័យឋានលេខាប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
លំហាត់ និងសកម្មភាពសិក្សាដើម្បីពង្រឹងការយល់ដឹង៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស (English) | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Datum | ជាប្រព័ន្ធយោងឬផ្ទៃគោលគណិតវិទ្យា (Mathematical Reference System) ដែលផ្តល់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ធ្វើការគណនាកូអរដោនេ (រយៈទទឹង រយៈបណ្តោយ និងកម្ពស់) នៃចំណុចផ្សេងៗនៅលើផែនដី។ ឧទាហរណ៍ WGS-84 គឺជា Datum សកលដែលប្រព័ន្ធ GPS ប្រើប្រាស់ជាស្តង់ដារ។ | ដូចជាចំណុចសូន្យ (0) នៅលើបន្ទាត់រង្វាស់អញ្ចឹងដែរ — Datum គឺជាផ្ទៃចំណុចគោលដែលគេយកមកផ្អែកដើម្បីចាប់ផ្តើមវាស់វែងទីតាំងផ្សេងៗទៀត។ |
| Geoid | ជារូបរាងប៉ាន់ស្មាននៃផែនដីដែលពឹងផ្អែកលើកម្លាំងទំនាញផែនដី និងស្របទៅនឹងកម្រិតនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ (Mean Sea Level) ពិតប្រាកដ។ ផ្ទៃ Geoid ត្រូវបានប្រើសម្រាប់ជាគោលយោងដ៏សំខាន់ក្នុងការវាស់វែងកម្ពស់បញ្ឈរ (Orthometric height)។ | ដូចជាការយកទឹកមកចាក់គ្របលើផ្ទៃផែនដីទាំងមូលអញ្ចឹង — Geoid គឺជារូបរាងផ្ទៃទឹកដែលឡើងចុះទៅតាមកម្លាំងទំនាញផែនដីដើម្បីកំណត់កម្ពស់ជាក់ស្តែង។ |
| Differential Leveling | ជាបច្ចេកទេសវាស់វែងកម្ពស់ដោយប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនថតកម្រិត (Level) និងដងរង្វាស់ (Rods) ដើម្បីកំណត់ភាពខុសគ្នានៃកម្ពស់រវាងចំណុចពីរឬច្រើននៅលើដី។ វាជាវិធីសាស្ត្រចម្បងក្នុងការបង្កើតចំណុចគោលកម្ពស់ (Benchmarks) ប្រកបដោយភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុត។ | ដូចជាជាងសំណង់ប្រើទុយោទឹកពាក់កណ្តាលដើម្បីថ្លឹងរកកម្ពស់ស្មើគ្នានៅពេលសាងសង់ផ្ទះ — Differential Leveling គឺជាបច្ចេកទេសថ្លឹងរកមើលថាដីពីរទីតាំងមានកម្ពស់ខុសគ្នាប៉ុន្មាន។ |
| Traverse | គឺជាវិធីសាស្ត្រវាស់វែងបង្កើតបណ្តាញយោង (Control Survey) ដោយធ្វើការវាស់មុំ និងចម្ងាយតភ្ជាប់ពីចំណុចមួយទៅចំណុចមួយទៀតជាបន្តបន្ទាប់។ វាមានពីរប្រភេទគឺ Open Traverse (មិនបិទ) និង Closed Traverse (បិទបញ្ចប់) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់និងកែតម្រូវកំហុស។ | ដូចជាការដើរវាស់ព្រំដីពីបង្គោលមួយទៅបង្គោលមួយទៀតជាបន្តបន្ទាប់រហូតទាល់តែដើរគូសបានជុំវិញដី — Traverse គឺជាការវាស់តភ្ជាប់ចំណុចជាស៊េរីដើម្បីបង្កើតបណ្តាញវាស់វែង។ |
| Azimuth | គឺជាមុំផ្តេកដែលវាស់តាមទិសទ្រនិចនាឡិកា (ពី ០ ទៅ ៣៦០ ដឺក្រេ) ដោយចាប់ផ្តើមពីខ្សែបន្ទាត់គោលណាមួយ ដែលជាទូទៅគឺទិសខាងជើងពិត (True North) ឬទិសខាងជើងម៉ាញេទិក។ វត្ថុបំណងរបស់វាគឺប្រើសម្រាប់កំណត់ទិសដៅជាក់លាក់នៃបន្ទាត់តភ្ជាប់ពីចំណុចមួយទៅចំណុចមួយទៀត។ | ដូចជាទ្រនិចត្រីវិស័យដែលតែងតែចង្អុលទៅទិសខាងជើងជានិច្ច — Azimuth គឺជាមុំរង្វាស់ដែលប្រាប់ថាតើផ្លូវដែលយើងត្រូវដើរវៀងពីទិសខាងជើងប៉ុន្មានដឺក្រេ។ |
| Pseudorange | ជាការវាស់វែងចម្ងាយប្រហាក់ប្រហែលរវាងអង់តែនម៉ាស៊ីនទាញយកសញ្ញា GPS និងផ្កាយរណប ដោយគណនាផ្អែកលើរយៈពេលដែលរលកសញ្ញាធ្វើដំណើរ។ វាត្រូវបានហៅថា "pseudo" (ក្លែងក្លាយឬប្រហាក់ប្រហែល) ដោយសារទិន្នន័យនេះនៅមានផ្ទុកកំហុសពេលវេលា (Clock bias errors)។ | ដូចជាការគណនាចម្ងាយរន្ទះដោយការចាប់ម៉ោងពេលឃើញពន្លឺរហូតដល់ពេលឮសំឡេងផ្ទុះ — Pseudorange គឺការវាស់ចម្ងាយដោយគិតថាតើសញ្ញាផ្កាយរណបប្រើពេលប៉ុន្មានទើបធ្លាក់មកដល់ម៉ាស៊ីន GPS ។ |
| Dilution of Precision (DOP) | ជារង្វាស់ស្ថិតិបញ្ជាក់ពីគុណភាពនៃទីតាំងធរណីមាត្ររបស់ក្រុមផ្កាយរណប GPS នៅលើមេឃ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ភាពត្រឹមត្រូវនៃទិន្នន័យ។ បើផ្កាយរណបនៅផ្តុំគ្នាមួយកន្លែង តម្លៃ DOP នឹងមានលេខខ្ពស់ (គុណភាពអន់) តែបើផ្កាយរណបស្ថិតនៅរាយប៉ាយល្អ តម្លៃ DOP នឹងទាប (ភាពសុក្រឹតខ្ពស់)។ | ដូចជាការឈរមើលវត្ថុមួយពីជ្រុងផ្សេងៗគ្នាជុំវិញវត្ថុនោះដើម្បីអាចយល់ពីវាបានច្បាស់ជាងការឈរមើលពីជ្រុងតែមួយ — DOP គឺជាការរាយប៉ាយនៃផ្កាយរណបនៅលើមេឃដែលជួយឱ្យម៉ាស៊ីន GPS ចាប់ទីតាំងបានកាន់តែច្បាស់។ |
| Multipath | ជាប្រភពនៃកំហុសឆ្គងមួយក្នុងការវាស់វែងដោយប្រព័ន្ធ GPS ដែលកើតឡើងនៅពេលរលកសញ្ញាពីផ្កាយរណបបានទៅផ្លាតនឹងវត្ថុអ្វីមួយ (ដូចជា អគារខ្ពស់ៗ ភ្នំ ឬផ្ទៃទឹក) មុននឹងមកដល់អង់តែនម៉ាស៊ីនទទួលសញ្ញា ធ្វើឱ្យរយៈពេលធ្វើដំណើរសញ្ញាវែងជាងការពិត។ | ដូចជាការស្តាប់សំឡេងអេកូ (Echo) ដែលផ្លាតពីជញ្ជាំងធ្វើឱ្យអ្នកស្តាប់ច្រឡំទិសដៅដើមនៃសំឡេង — Multipath គឺជាពេលដែលម៉ាស៊ីន GPS ចាប់សញ្ញាផ្លាតខុសធ្វើឱ្យការគណនាទីតាំងរអិលខុសពីការពិត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
