បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស៊ើបអង្កេតលម្អិតពីរបៀបនៃសកម្មភាពរបស់ឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត និង 1-MCP ក្នុងការគ្រប់គ្រងការផលិតអេទីឡែន (Ethylene) និងការបញ្ចេញហ្សែនអង់ស៊ីម ACC oxidase កំឡុងពេលទុំនៃផ្លែប៉េស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការព្យាបាលផ្លែប៉េសដែលមិនទាន់ទុំពេញលេញ ជាមួយនឹងកំហាប់ផ្សេងៗគ្នានៃអេទីឡែនពីខាងក្រៅ ឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត និង 1-MCP ដើម្បីតាមដានការឆ្លើយតបផ្នែកសរីរវិទ្យា និងម៉ូលេគុល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Exogenous Ethylene Treatment ការព្យាបាលដោយឧស្ម័នអេទីឡែនពីខាងក្រៅ |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការជំរុញការទុំផ្លែឈើ និងសកម្មភាពអង់ស៊ីម ACC oxidase យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ធ្វើឱ្យផ្លែឈើឆាប់ទុំជ្រុល និងឆាប់ខូចគុណភាព ប្រសិនបើមិនមានការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ។ | បង្កើនការផលិតអេទីឡែន និងសកម្មភាព ACC oxidase ដល់ទៅ២០ដង និង៦ដងរៀងគ្នា នៅកំហាប់ 1000 ppm ក៏ដូចជាបង្កើនការបញ្ចេញហ្សែន PP-ACO1។ |
| Carbon Dioxide (CO2) Treatment ការព្យាបាលដោយឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត |
ជាឧស្ម័នដែលមានស្រាប់ និងងាយស្រួលប្រើប្រាស់ដើម្បីទប់ស្កាត់សកម្មភាពនៃអេទីឡែន និងពន្យារការទុំ។ | ត្រូវការកំហាប់ខ្ពស់ (២០%) ដែលតម្រូវឱ្យមានប្រព័ន្ធផ្ទុកបិទជិតត្រឹមត្រូវ (Sealed chambers)។ | អាចកាត់បន្ថយការផលិតអេទីឡែន សកម្មភាពអង់ស៊ីម និងការប្រមូលផ្តុំ RNA របស់ PP-ACO1 បានប្រមាណ ៥០%។ |
| 1-Methylcyclopropene (1-MCP) Treatment ការព្យាបាលដោយឧស្ម័ន 1-MCP |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ប្រតិកម្មអេទីឡែន ទោះប្រើក្នុងកំហាប់ទាបបំផុត (១០-២០ nl/L) ក៏ដោយ។ | ត្រូវការការសំយោគតាមបែបគីមី និងការចាត់ចែងដោយប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីរក្សាស្ថិរភាពសារធាតុ។ | ទប់ស្កាត់សកម្មភាពអង់ស៊ីម ACC oxidase និងការប្រមូលផ្តុំ mRNA បានប្រមាណ ៦០% ទោះបីជាមានការជំរុញពីអេទីឡែនក៏ដោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការវិភាគឧស្ម័ន និងការទាញយកទិន្នន័យជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលពីរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន (សាកលវិទ្យាល័យ Okayama) ដោយផ្តោតលើពូជផ្លែប៉េស Prunus persica cv. Hakuho ក្នុងដំណាក់កាលមុនពេលទុំ (Preclimacteric stage)។ ទោះបីជាផ្លែប៉េសមិនមែនជាដំណាំចម្បងនៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែយន្តការនៃការទុំបែប Climacteric ដែលជំរុញដោយអេទីឡែននេះ គឺមានលក្ខណៈដូចគ្នាទៅនឹងផ្លែឈើត្រូពិចសំខាន់ៗនៅកម្ពុជា ដូចជា ស្វាយ ចេក និងល្ហុង។
បច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ 1-MCP និងឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត ដើម្បីទប់ស្កាត់ការទុំនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្ត ដើម្បីពន្យារអាយុកាលកសិផលនៅកម្ពុជា។
ការទាញយកបច្ចេកវិទ្យាគ្រប់គ្រងអេទីឡែននេះមកប្រើប្រាស់ នឹងជួយកាត់បន្ថយការខាតបង់ក្រោយពេលប្រមូលផលយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងជួយរក្សាស្ថិរភាពតម្លៃកសិផលកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| 1-aminocyclopropane-1-carboxylate (ACC) oxidase (អង់ស៊ីម ACC oxidase) | ជាអង់ស៊ីមចុងក្រោយគេនៅក្នុងដំណើរការជីវសំយោគនៃអេទីឡែន ដែលវាមានតួនាទីបំប្លែងសារធាតុ ACC ទៅជាឧស្ម័នអេទីឡែន ដើម្បីជំរុញឱ្យផ្លែឈើទុំកំឡុងពេលវ័យចំណាស់របស់វា។ | ដូចជាចុងភៅដែលផ្សំគ្រឿងទេសចុងក្រោយគេបង្អស់ ដើម្បីបញ្ចេញក្លិនឈ្ងុយនៃម្ហូបដែលធ្វើឱ្យផ្លែឈើចាប់ផ្តើមទុំ។ |
| 1-methylcyclopropene / 1-MCP (សារធាតុ 1-MCP) | ជាសារធាតុគីមីម្យ៉ាងដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យកសិកម្មក្រោយពេលប្រមូលផល ដើម្បីទប់ស្កាត់សកម្មភាពរបស់អេទីឡែន ដោយវាទៅចាប់យកកន្លែងទទួលសញ្ញាអេទីឡែន (receptors) នៅក្នុងកោសិកា ធ្វើឱ្យផ្លែឈើមិនងាយទុំ និងរក្សាទុកបានយូរ។ | ដូចជាការបិទស្កុតលើរន្ធសោ ដើម្បីកុំឱ្យកូនសោ (អេទីឡែន) អាចចាក់បើកទ្វារឱ្យផ្លែឈើទុំបាន។ |
| Climacteric fruits (ផ្លែឈើប្រភេទ Climacteric) | ជាប្រភេទផ្លែឈើដែលនៅតែបន្តដំណើរការទុំទោះបីជាត្រូវបានបេះចេញពីដើមក៏ដោយ ដែលដំណើរការនេះត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នអេទីឡែន និងចង្វាក់ដកដង្ហើមរបស់កោសិកា។ | ដូចជាកង់ដែលនៅតែបន្តវិលទៅមុខដោយសន្ទុះ ទោះបីជាយើងឈប់ធាក់វាក៏ដោយ។ |
| Endogenous ethylene (អេទីឡែនផលិតពីខាងក្នុង) | ជាឧស្ម័នអេទីឡែនដែលត្រូវបានផលិតឡើងដោយកោសិការបស់រុក្ខជាតិឬផ្លែឈើផ្ទាល់ ដើម្បីគ្រប់គ្រងដំណើរការលូតលាស់ ឬការទុំរបស់វា ផ្ទុយពីអេទីឡែនដែលផ្តល់ពីមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅ (Exogenous ethylene)។ | ដូចជារាងកាយមនុស្សយើងបញ្ចេញញើសដោយខ្លួនឯងនៅពេលក្តៅ ដោយមិនបាច់មានអ្នកណាមកបាញ់ទឹកពីក្រៅ។ |
| Northern hybridization (បច្ចេកទេស Northern hybridization) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល ដែលប្រើសម្រាប់ស្វែងរក និងវាស់ស្ទង់បរិមាណជាក់លាក់នៃ RNA (ជាពិសេស mRNA) នៅក្នុងសំណាកណាមួយ ដើម្បីដឹងពីកម្រិតនៃការបញ្ចេញសកម្មភាពរបស់ហ្សែនណាមួយ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនស្កេនដើម្បីរកមើលពាក្យគន្លឹះជាក់លាក់ណាមួយនៅក្នុងសៀវភៅរាប់ពាន់ក្បាល។ |
| Positive feedback mechanism (យន្តការជំរុញត្រឡប់វិជ្ជមាន) | ជាដំណើរការសរីរវិទ្យាដែលលទ្ធផលនៃសកម្មភាពមួយ ត្រឡប់ទៅជំរុញឱ្យសកម្មភាពដើមនោះកើតឡើងកាន់តែខ្លាំងថែមទៀត ឧទាហរណ៍ដូចជាការដែលអេទីឡែនតិចតួចទៅជំរុញកោសិកាឱ្យផលិតអេទីឡែនកាន់តែច្រើនឡើងៗ។ | ដូចជាការយកមីក្រូហ្វូនទៅក្បែរធុងបាស ដែលធ្វើឱ្យសំឡេងលាន់ឮកងរំពងកាន់តែខ្លាំងឡើងៗដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
| mRNA transcript (ច្បាប់ចម្លង mRNA) | ជាម៉ូលេគុល RNA ដែលត្រូវបានថតចម្លងចេញពីហ្សែន (DNA) នៅក្នុងស្នូលកោសិកា ហើយដើរតួជាអ្នកនាំសារយកព័ត៌មាននេះទៅកាន់រោងចក្រផលិតប្រូតេអ៊ីន (Ribosome) ដើម្បីផលិតជាអង់ស៊ីមសម្រាប់ធ្វើសកម្មភាពផ្សេងៗ។ | ដូចជាការថតចម្លងប្លង់សាងសង់ពីវិស្វករធំ (DNA) យកទៅឱ្យជាងសំណង់ដើម្បីសង់ផ្ទះ (ប្រូតេអ៊ីន)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
