បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវអំពីនិន្នាការនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅប្រទេសអេត្យូពី និងវាយតម្លៃលើប្រសិទ្ធភាពនៃគោលនយោបាយបរិស្ថានដែលមានស្រាប់ក្នុងការទប់ស្កាត់បញ្ហានេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវបែបបរិមាណនិងគុណភាព ដោយវិភាគលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំពីឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ២០១៣។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Descriptive Trend Analysis (Secondary Data) ការវិភាគនិន្នាការបែបពណ៌នា (ប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ) |
ងាយស្រួលអនុវត្ត មិនទាមទារការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ និងចំណាយតិចដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យបើកទូលាយ។ | ភាពត្រឹមត្រូវនៃលទ្ធផលគឺពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើរបាយការណ៍របស់រដ្ឋ និងមិនមានការវាស់វែងកម្រិតភាពមិនច្បាស់លាស់ (Uncertainty) លម្អិត។ | បានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ពីការកើនឡើងនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីវិស័យ LULUCF និងកសិកម្មពីឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ២០១៣។ |
| Policy Instruments Assessment ការវាយតម្លៃឧបករណ៍គោលនយោបាយបរិស្ថាន |
ជួយកំណត់ពីប្រសិទ្ធភាពនៃការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៃយុទ្ធសាស្ត្រជាតិ និងគោលនយោបាយអន្តរជាតិ។ | មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការវាស់វែងជាតួលេខជាក់លាក់អំពីកម្រិតជោគជ័យនៃគោលនយោបាយនីមួយៗ។ | រកឃើញថាទោះបីជាមានការដាក់ចេញគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចបៃតង (CRGE) ក៏ដោយ ក៏ការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅមានកម្រិត និងមិនទាន់មានប្រសិទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ ដែលមិនទាមទារធនធានហិរញ្ញវត្ថុ ឬឧបករណ៍បច្ចេកទេសថ្លៃៗសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវផ្ទាល់នោះទេ។
ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ទិន្នន័យរបស់ប្រទេសអេត្យូពីពីឆ្នាំ ១៩៩០ ដល់ ២០១៣។ ដោយសារអេត្យូពីជារដ្ឋកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដែលពឹងផ្អែកខ្លាំងលើវិស័យកសិកម្ម និងរងផលប៉ះពាល់ដោយការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ បរិបទនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនិងវិធីសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាប្រៀបធៀប។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ទិន្នន័យនេះចាស់បន្តិច (ត្រឹមឆ្នាំ២០១៣) ដែលប្រហែលជាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីនិន្នាការបច្ចុប្បន្នពិតប្រាកដ។
វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគនិន្នាការតាមវិស័យនេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងការវាយតម្លៃបរិស្ថាននៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយកម្ពុជាឱ្យយល់ច្បាស់ពីប្រភពធំៗនៃការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ ដើម្បីរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយ និងទាញយកប្រយោជន៍ពីហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| LULUCF | វិស័យដែលទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់ដីធ្លី ការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី (ឧទាហរណ៍៖ ការកាប់ឆ្ការព្រៃធ្វើជាដីកសិកម្ម) និងរុក្ខាប្រមាញ់ ដែលអាចជាប្រភពបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទៅក្នុងបរិយាកាស ឬជាកន្លែងដែលជួយបឺតស្រូបឧស្ម័នទាំងនោះ។ | ដូចជាការកាប់ដើមឈើដើម្បីយកដីសង់ផ្ទះ ឬធ្វើចម្ការ ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ដើមឈើសម្រាប់ដកដង្ហើមស្រូបយកខ្យល់ពុលកាបូនិក។ |
| Enteric fermentation | ដំណើរការរំលាយអាហារនៅក្នុងក្រពះរបស់សត្វពាហនៈ (ដូចជា គោ ក្របី ចៀម) ដែលបង្កឡើងដោយបាក់តេរី ហើយបង្កើតបានជាឧស្ម័នមេតាន (Methane) ដែលត្រូវបញ្ចេញមកក្រៅតាមរយៈការភើ ឬផោម។ | ដូចជាពេលយើងញ៉ាំអាហារហើយរលាកក្រពះធ្វើឱ្យភើចេញខ្យល់ ប៉ុន្តែសម្រាប់សត្វគោក្របី ខ្យល់ដែលភើចេញមកនោះគឺជាឧស្ម័នមេតានដែលធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅខ្លាំង។ |
| Clean Development Mechanisms (CDM) | យន្តការក្រោមពិធីសារក្យូតូ (Kyoto Protocol) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍អាចវិនិយោគលើគម្រោងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បីទទួលបានឥណទានកាបូន (Carbon Credits) យកទៅប៉ះប៉ូវការបញ្ចេញឧស្ម័ននៅក្នុងប្រទេសខ្លួនឯង។ | ដូចជាសិស្សដែលមានលុយ ជួលមិត្តភក្តិឱ្យធ្វើការងារស្ម័គ្រចិត្តដាំដើមឈើជំនួសខ្លួន ដើម្បីខ្លួនឯងទទួលបានពិន្ទុវិន័យពីសាលា។ |
| Anthropogenic factors | កត្តា ឬសកម្មភាពផ្សេងៗដែលបង្កឡើងដោយមនុស្ស ដែលមានផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដូចជាការដុតឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងការធ្វើឧស្សាហកម្ម។ | រាល់ទង្វើទាំងអស់របស់មនុស្សដែលធ្វើឱ្យខូចបរិស្ថាន ផ្ទុយពីគ្រោះធម្មជាតិដែលកើតឡើងដោយឯកឯង។ |
| Nationally Determined Contributions (NDCs) | ការប្តេជ្ញាចិត្ត និងផែនការសកម្មភាពអាកាសធាតុថ្នាក់ជាតិ ដែលប្រទេសនីមួយៗបានកំណត់ដោយខ្លួនឯង ដើម្បីកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នជាតិពុល និងសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ស្របតាមកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស។ | ដូចជាការប្តេជ្ញាចិត្តផ្ទាល់ខ្លួនរបស់សិស្សម្នាក់ៗក្នុងការរៀបចំកាលវិភាគសិក្សា ដើម្បីជួយឱ្យថ្នាក់រៀនទាំងមូលទទួលបានលទ្ធផលល្អក្នុងការប្រឡង។ |
| Bunkers fuel | ប្រភេទប្រេងឥន្ធនៈដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់វិស័យនាវាចរណ៍ និងអាកាសចរណ៍អន្តរជាតិ (កប៉ាល់ដឹកទំនិញធំៗ និងយន្តហោះ) ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រភពមួយនៃកំណើនការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅលើពិភពលោក។ | ប្រេងសាំងប្រភេទធ្ងន់ដែលគេចាក់ឱ្យកប៉ាល់ដឹកទំនិញធំៗ ឬយន្តហោះសម្រាប់ធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រទ្វីប។ |
| GgCO2e | ខ្នាតរង្វាស់ស្តង់ដារ (Gigagrams of Carbon Dioxide Equivalent) ដែលប្រើសម្រាប់វាស់បរិមាណសរុបនៃឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា មេតាន អុកស៊ីតនីត្រូស) ដោយប្រៀបធៀបវាទៅនឹងសក្តានុពលនៃការឡើងកម្តៅផែនដីរបស់ឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតសរុបបញ្ចូលគ្នា។ | ដូចជាការបំប្លែងលុយរូបិយប័ណ្ណផ្សេងៗ (រៀល បាត ដុង) ឱ្យទៅជាប្រាក់ដុល្លារតែមួយ ដើម្បីងាយស្រួលគណនាសរុបថាមានលុយប៉ុន្មានសរុប។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
