បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីបញ្ហានៃការកើនឡើងនូវការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHGs) ពីដំណើរការគីមីឧស្សាហកម្ម និងបញ្ហាប្រឈមនានាដូចជាការចំណាយខ្ពស់នៃបច្ចេកវិទ្យាកាត់បន្ថយ និងហានិភ័យនៃការបំពុលបរិស្ថានជាបន្តបន្ទាប់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃលើបច្ចេកវិទ្យា និងវិធីសាស្ត្រចម្បងៗចំនួនបីដំណាក់កាល ដើម្បីគ្រប់គ្រង និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីដំណើរការគីមី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pre-combustion Control (Coal Washing & Pyrolysis) ការគ្រប់គ្រងមុនពេលដុត (ការលាងសម្អាតធ្យូងថ្ម និង Pyrolysis) |
អាចកម្ចាត់កាកសំណល់ផេះបាន ៦០% និងស្ពាន់ធ័រ ៥០% ពីធ្យូងថ្ម ហើយ Pyrolysis អាចផលិតឥន្ធនៈរាវឬឧស្ម័នពីកាកសំណល់រឹងបាន។ | ទាមទារថាមពលខ្ពស់សម្រាប់ការសម្ងួត ការកិន និងការដុតកម្ដៅខ្ពស់ (៥០០ អង្សាសេ) ដែលធ្វើឱ្យការចំណាយមានកម្រិតខ្ពស់។ | កម្ចាត់ភាពកខ្វក់មុនពេលចំហេះ ប៉ុន្តែអាចកាត់បន្ថយប្រសិទ្ធភាពឡដុតប្រសិនបើមានសំណើម។ |
| In-combustion Control (Oxy-fuel Combustion) ការគ្រប់គ្រងកំឡុងពេលដុត (Oxy-fuel combustion) |
កាត់បន្ថយបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ចម្រុះ ដោយទប់ស្កាត់លទ្ធផលចំហេះឱ្យនៅសល់ត្រឹមតែឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) និងចំហាយទឹក ដែលងាយស្រួលបំបែកចេញ។ | តម្រូវឱ្យមានប្រព័ន្ធបំបែកអុកស៊ីសែនចេញពីខ្យល់ជាមុនសិន ដែលទាមទារបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញ និងការចំណាយបន្ថែម។ | ផលិតផលចំហេះចុងក្រោយមានតែ CO2 និងទឹក ដែលងាយស្រួលក្នុងការទាញយកទៅប្រើប្រាស់បន្ត។ |
| Post-combustion Capture (Chemical / Physical Absorption) ការចាប់យកក្រោយពេលដុត (ការស្រូបយកដោយប្រតិកម្មគីមី និងរូបវិទ្យា) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់យកឧស្ម័នជាក់លាក់ (ឧ. CO2 ប្រើ MEA, មេតាន ប្រើ Ionic liquid) ពីឧស្ម័នបញ្ចេញចោល។ | ត្រូវការថាមពលខ្ពស់ ហើយអាចបង្កការបំពុលបរិស្ថានបន្ទាប់បន្សំ (ឧទាហរណ៍ ការបំពុលទឹក និងដីដោយសារសារធាតុ Ammonium carbonate)។ | ទាមទារការបំពាក់ឧបករណ៍បន្ថែមធុនធ្ងន់ និងប្រព័ន្ធប្រព្រឹត្តិកម្មសំណល់បន្ថែមដើម្បីសុវត្ថិភាពបរិស្ថាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ប្រព័ន្ធកាត់បន្ថយ និងកែច្នៃឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ទាមទារឱ្យមានការចំណាយដើម (Capital costs) និងតម្លៃប្រតិបត្តិការ (Operating costs) ខ្ពស់ ដោយសារទំហំឧបករណ៍ និងតម្រូវការថាមពល។
ការសិក្សានេះគឺជាអត្ថបទពិនិត្យឡើងវិញ (Review paper) ដែលពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យពីប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ ទីភ្នាក់ងារបរិស្ថានអាមេរិក (EPA) និងទីភ្នាក់ងារថាមពលអន្តរជាតិ (IEA) ដែលផ្តោតលើឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិបទបច្ចេកវិទ្យាជឿនលឿន និងដើមទុនខ្ពស់ ដែលអាចជាឧបសគ្គសម្រាប់កម្ពុជាដែលមានរោងចក្រភាគច្រើនជាធុនតូច និងមធ្យម។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គោលការណ៍ជាមូលដ្ឋាននៃគីមីសាស្ត្រនៅតែមានតម្លៃសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំស្តង់ដារ និងបទប្បញ្ញត្តិបរិស្ថាន។
បច្ចេកវិទ្យាដែលបានលើកឡើងនៅក្នុងឯកសារនេះ ពិតជាមានសក្តានុពលក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ដែលកំពុងរីកចម្រើន។
សរុបមក ការជ្រើសរើសបច្ចេកវិទ្យាណាមួយមកអនុវត្តនៅកម្ពុជា ត្រូវតែថ្លឹងថ្លែងឱ្យបានម៉ត់ចត់រវាងប្រសិទ្ធភាពនៃការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន និងបន្ទុកចំណាយខ្ពស់នៃប្រតិបត្តិការ ក៏ដូចជាហានិភ័យនៃការបំពុលទឹកនិងដីបន្ទាប់បន្សំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Greenhouse gases | ក្រុមឧស្ម័នដែលអាចចាប់យក និងរក្សាកម្ដៅនៅក្នុងបរិយាកាសផែនដី ដូចជា កាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) មេតាន (CH4) និងនីត្រូសែនអុកស៊ីត (N2O) ដែលជាមូលហេតុចម្បងធ្វើឱ្យសីតុណ្ហភាពផែនដីកើនឡើង។ | ដូចជាភួយដ៏ក្រាស់មួយដែលរុំព័ទ្ធផែនដី ធ្វើឱ្យកម្ដៅពីព្រះអាទិត្យចូលបាន តែមិនអាចភាយត្រឡប់ទៅទីអវកាសវិញបាន ដែលធ្វើឱ្យផែនដីកាន់តែក្ដៅ។ |
| Pre-combustion emission control | បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងការបញ្ចេញឧស្ម័នពុលតាមរយៈការសម្អាត ជំនួស ឬបំប្លែងឥន្ធនៈ (ដូចជាការលាងសម្អាតធ្យូងថ្ម) ជាមុនសិន មុននឹងយកវាទៅដុតក្នុងឡ។ | ដូចជាការលាងសម្អាត និងបកសំបកបន្លែដែលមានជាតិគីមីចេញឱ្យស្អាតមុនពេលយកទៅចម្អិន ដើម្បីកុំឱ្យមានជាតិពុលក្នុងហូប។ |
| Oxy-fuel combustion | បច្ចេកវិទ្យាចំហេះដែលប្រើប្រាស់អុកស៊ីសែនសុទ្ធ (កំហាប់ប្រហែល ៩៥%) ជំនួសឱ្យខ្យល់ធម្មតា សម្រាប់ដុតឥន្ធនៈ ដែលធ្វើឱ្យឧស្ម័នបញ្ចេញចោលមានសល់តែឧស្ម័នកាបូនិច (CO2) និងចំហាយទឹក ដែលងាយស្រួលក្នុងការចាប់យក និងមិនសូវមានឧស្ម័នពុលផ្សេងៗឡូកឡំ។ | ដូចជាការផ្លុំខ្យល់អុកស៊ីសែនសុទ្ធចូលទៅក្នុងភ្លើង ដើម្បីឱ្យវាឆេះខ្លាំង និងបន្សល់ទុកតែផ្សែងប្រភេទតែមួយដែលយើងងាយស្រួលប្រមូលទុក មិនឱ្យហុយរាយប៉ាយ។ |
| Photoacoustic Spectroscopy (PAS) | ប្រព័ន្ធឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ដ៏ទំនើបដែលប្រើប្រាស់ថាមពលពន្លឺ និងរលកសំឡេង ដើម្បីរាវរក និងវាស់កំហាប់ឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅក្នុងបំពង់ផ្សែងឧស្សាហកម្មប្រកបដោយភាពច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការបញ្ចាំងភ្លើងពិលទៅលើវត្ថុអ្វីមួយ ហើយស្ដាប់សំឡេងរ៉េហ្សូណង់ (Resonance) របស់វា ដើម្បីដឹងថាវត្ថុនោះជាអ្វី និងមានបរិមាណប៉ុន្មាន។ |
| Pyrolysis | ដំណើរការបំប្លែងរូបធាតុតាមរយៈកម្ដៅ (Thermo-chemical conversion) ដោយដុតកម្ដៅសារធាតុរឹង (ដូចជាកាកសំណល់ជីវម៉ាស) ក្នុងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ដោយគ្មានអុកស៊ីសែន ដើម្បីបំប្លែងវាទៅជាឥន្ធនៈរាវ ឬឧស្ម័នដែលអាចប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជាការរោលឈើក្នុងឡបិទជិតមិនឱ្យមានខ្យល់ចេញចូល ដើម្បីប្រែក្លាយវាទៅជាធ្យូង ឬប្រេង ជំនួសឱ្យការឆេះក្លាយជាផេះចោលទទេ។ |
| Post-combustion capture | បច្ចេកវិទ្យាចាប់យក និងបំបែកឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (ជាពិសេស CO2) ពីបំពង់ផ្សែង បន្ទាប់ពីឥន្ធនៈត្រូវបានដុតរួចរាល់ ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធស្រូបយក ឬតម្រង មុននឹងបញ្ចេញផ្សែងនោះទៅក្នុងបរិយាកាស។ | ដូចជាការដាក់តម្រងការពារ ឬម៉ាស់នៅចុងបំពង់ផ្សែងរថយន្ត ដើម្បីចាប់យកធូលីខ្មៅៗកុំឱ្យហុយចូលក្នុងខ្យល់ដែលយើងដកដង្ហើម។ |
| Monoethanolamine (MEA) | សារធាតុគីមីរាវម្យ៉ាងដែលគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៅក្នុងដំណើរការចាប់យកឧស្ម័នក្រោយពេលដុត (Chemical absorption) ដើម្បីប្រតិកម្ម និងចាប់ទាញយកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីត (CO2) ចេញពីល្បាយឧស្ម័នផ្សែងផ្សេងៗ។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលត្រូវបានគេផលិតឡើងយ៉ាងពិសេស ដើម្បីស្រូបយកតែទឹកថ្នាំពណ៌ខ្មៅចេញពីទឹកដែលលាយឡំដោយពណ៌ច្រើនមុខ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
