បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺផ្សិតលើរុក្ខជាតិ (Fungal pathogens) បណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងខ្លាំងដល់វិស័យកសិកម្ម ខណៈការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីបង្កក្តីបារម្ភចំពោះបរិស្ថាននិងសុខភាព ដែលទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រ (Biocontrol agents) ថ្មីៗ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការបណ្តុះ ទាញយក និងបន្សុទ្ធសារធាតុអង់ទីប៊ីយោទិចពីបាក់តេរី Streptomyces fradiae SU-1 ដើម្បីយកមកវិភាគរចនាសម្ព័ន្ធ និងធ្វើតេស្តជីវសាស្ត្រប្រឆាំងនឹងផ្សិតបង្កជំងឺ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Aerugine (12.5 - 100 µg/ml) ការប្រើប្រាស់សារធាតុ Aerugine ចម្រាញ់ពីបាក់តេរី |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិតបង្កជំងឺក្នុងកំហាប់ទាប (១២,៥ µg/ml) និងជាភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រដែលមានសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថានជាងថ្នាំគីមី។ | ទាមទារដំណើរការបណ្តុះ ចម្រាញ់ និងបន្សុទ្ធស្មុគស្មាញ និងចំណាយខ្ពស់លើឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់។ | ទប់ស្កាត់ការពន្លកស្ព័ររបស់ផ្សិត C. gloeosporioides និង P. parasitica បាន ១០០% ទាំងស្រុងនៅម៉ោងទី២៤។ |
| Commercial Fungicides (Chlorothalonil and Metalaxyl) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមីពាណិជ្ជកម្ម |
ងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារ មានតម្លៃថោកសមរម្យ និងងាយស្រួលក្នុងការប្រើប្រាស់សម្រាប់កសិករទូទៅ។ | អាចបន្សល់ទុកនូវសារធាតុពុលក្នុងបរិស្ថាន ដី ទឹក និងប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្ស និងសត្វ ប្រសិនបើប្រើប្រាស់លើសកម្រិត។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាស្តង់ដារប្រៀបធៀបក្នុងកំហាប់ ១២,៥ ដល់ ១៥០ µg/ml ដើម្បីធៀបប្រសិទ្ធភាពជាមួយ Aerugine។ |
| Control (0 ppm) ក្រុមត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើសារធាតុទប់ស្កាត់) |
មិនមានការចំណាយ និងមិនមានការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី ឬជីវសាស្ត្រអ្វីទាំងអស់។ | មិនអាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតបានឡើយ ដែលបណ្តាលឱ្យដំណាំខូចខាតទាំងស្រុងនៅពេលមានជំងឺរាតត្បាត។ | ស្ព័ររបស់ផ្សិតពន្លកបាន ៣៥% ទៅ ៥៥% ក្នុងរយៈពេលត្រឹមតែ ១២ ម៉ោង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ សារធាតុគីមីសម្រាប់បន្សុទ្ធ និងអ្នកជំនាញផ្នែកមីក្រូជីវសាស្ត្រ និងគីមីវិភាគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដោយប្រើប្រាស់បាក់តេរី Streptomyces fradiae SU-1 ដែលប្រមូលបានពីប្រទេសថៃ។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ និងលទ្ធភាពនៃការអនុវត្តថ្នាំជីវសាស្ត្រនេះមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាខ្ពស់។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។
សារធាតុ Aerugine អាចក្លាយជាជម្រើសដ៏ប្រសើរមួយជំនួសថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍផលិតផលកសិកម្មសរីរាង្គ និងការគ្រប់គ្រងជំងឺរុក្ខជាតិប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Minimum Inhibitory Concentration (កំហាប់ទប់ស្កាត់អប្បបរមា) | ជាកម្រិតកំហាប់ទាបបំផុតនៃសារធាតុអង់ទីប៊ីយោទិច ឬថ្នាំសម្លាប់មេរោគ ដែលអាចរារាំងការលូតលាស់របស់បាក់តេរី ឬផ្សិតបានទាំងស្រុងនៅក្នុងការធ្វើតេស្តមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាបរិមាណទឹកតិចបំផុតដែលអ្នកត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីពន្លត់ភ្លើងដែលទើបតែចាប់ផ្តើមឆេះ មិនឱ្យរាលដាលបន្តទៀត។ |
| Chromatography (ក្រូម៉ាតូក្រាហ្វី / បច្ចេកទេសបំបែកសារធាតុ) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់បំបែកសមាសធាតុគីមីផ្សេងៗចេញពីល្បាយមួយ ដោយពឹងផ្អែកលើល្បឿននៃការរំកិលខ្លួនខុសគ្នារបស់សារធាតុនីមួយៗឆ្លងកាត់វត្ថុធាតុច្រោះ (ដូចជា Silica gel ឬ Sephadex)។ | ដូចជាការប្រណាំងរត់ប្រដេញគ្នាឆ្លងកាត់ព្រៃ ដែលអ្នករត់លឿន និងអ្នករត់យឺតនឹងទៅដល់គោលដៅនៅម៉ោងខុសគ្នា ធ្វើឱ្យយើងអាចញែកពួកគេដាច់ពីគ្នាបាន។ |
| NMR spectra (វិសាលគមន៍ម៉ាញេទិកនុយក្លេអ៊ែរ) | ជាបច្ចេកទេសវិភាគរចនាសម្ព័ន្ធម៉ូលេគុលរបស់សារធាតុគីមី ដោយប្រើប្រាស់ដែនម៉ាញេទិក ដើម្បីដឹងពីទីតាំង និងចំនួនអាតូម (ដូចជា អ៊ីដ្រូសែន 1H និងកាបូន 13C) នៅក្នុងម៉ូលេគុលនោះ។ | ដូចជាការថតកាំរស្មីអ៊ិច (X-ray) ដើម្បីមើលឆ្អឹងខាងក្នុងរាងកាយមនុស្ស ប៉ុន្តែបច្ចេកទេសនេះគឺសម្រាប់មើលគ្រោងឆ្អឹងរបស់ម៉ូលេគុលគីមីតូចៗ។ |
| Zoospore (ស្ព័រចល័ត ឬហ្សូអូស្ព័រ) | ជាប្រភេទស្ព័ររបស់ផ្សិត (ដូចជា Phytophthora) ឬសារាយ ដែលមានកន្ទុយ (Flagella) អាចហែលក្នុងទឹកបាន ដើម្បីធ្វើដំណើរទៅរកទីតាំងថ្មីសម្រាប់លូតលាស់ និងបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិដែលបំពាក់ម៉ូទ័រ និងកន្ទុយ អាចហែលក្នុងទឹករកកន្លែងរស់ជាតិថ្មីដើម្បីដុះ និងបំផ្លាញដំណាំ។ |
| Bio-control agents (ភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ (ដូចជាបាក់តេរី Streptomyces) ឬសារធាតុចម្រាញ់ពីពួកវា ដើម្បីទៅកម្ចាត់ ឬទប់ស្កាត់មេរោគដែលបង្កជំងឺដល់ដំណាំ ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយការប្រើថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជំនួសឱ្យការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលប៉ះពាល់ដល់សុខភាព។ |
| Mass spectra (ម៉ាសស្ប៉ិចត្រូម៉ែត្រ / ការវាស់ម៉ាសម៉ូលេគុល) | ជាបច្ចេកទេសវិភាគដែលវាស់ម៉ាស និងបន្ទុកអគ្គិសនីរបស់អ៊ីយ៉ុង ដើម្បីកំណត់ទម្ងន់ម៉ូលេគុល (Molecular weight) និងបញ្ជាក់ពីអត្តសញ្ញាណរបស់សារធាតុគីមីណាមួយ។ | ដូចជាជញ្ជីងអេឡិចត្រូនិចដ៏សែនឆ្លាតវៃ ដែលអាចថ្លឹងទម្ងន់វត្ថុដ៏តូចបំផុត (ម៉ូលេគុល) រួចប្រាប់យើងថាវត្ថុនោះជាអ្វីឱ្យប្រាកដ។ |
| Conidial germination (ការពន្លកកូនផ្សិត ឬការពន្លកកូនីឌី) | ជាដំណើរការដែលស្ព័រអភេទ (Conidia) របស់ផ្សិតចាប់ផ្តើមដុះពន្លកចេញជាសរសៃ (Hyphae) នៅពេលវាធ្លាក់ចំបរិស្ថានអំណោយផល ដើម្បីរាលដាលជំងឺទៅកាន់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាគ្រាប់សណ្តែកដែលចាប់ផ្តើមដុះចេញឫស និងមែកនៅពេលត្រូវទឹកនិងដី ដើម្បីលូតលាស់ក្លាយជាដើមធំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
