បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះបង្ហាញពីបញ្ហានៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងតម្រូវការបន្ទាន់សម្រាប់ប្រទេសតៃវ៉ាន់ក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) និងការពង្រីកលទ្ធភាពស្រូបយកកាបូន (Carbon Sink) នៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការត្រួតពិនិត្យឯកសារអក្សរសិល្ប៍ពាក់ព័ន្ធ និងរបាយការណ៍ផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាល ដើម្បីវិភាគលើផែនការយុទ្ធសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាកាត់បន្ថយកាបូនក្នុងកសិកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Green Payments & Organic Farming ការទូទាត់បៃតង និងការលើកទឹកចិត្តកសិកម្មសរីរាង្គ |
លើកទឹកចិត្តកសិករឱ្យកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី ការពារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងបង្កើនគុណភាពដី។ | ត្រូវការការឧបត្ថម្ភធនពីរដ្ឋាភិបាលជាបន្តបន្ទាប់ និងតម្រូវឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យវិញ្ញាបនបត្រដ៏តឹងរ៉ឹង។ | គ្របដណ្តប់ផ្ទៃដី ៤៣៧.០០០ហិកតា និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន CO2e បាន ២២.១០០តោន តាមរយៈការដាំដំណាំជីស្រស់ (Green manure)។ |
| Smart Intermittent Irrigation for Rice ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពឆ្លាតវៃជាចង្វាក់សម្រាប់ស្រូវ |
ជួយកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នមេតាន (CH4) ពីវាលស្រែ និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក។ | ទាមទារការវិនិយោគលើបច្ចេកវិទ្យា IoT និងការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ធ្វើកសិកម្មបែបប្រពៃណី។ | កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ពីការធ្វើស្រែ ដែលជាប្រភពបញ្ចេញឧស្ម័នដ៏ធំមួយ (៧៤,៧៩% នៃការបញ្ចេញសរុបក្នុងផលិតកម្មស្រូវ)។ |
| Biogas Recovery & Manure Treatment ការទាញយកជីវឧស្ម័ន និងការគ្រប់គ្រងលាមកសត្វ |
កាត់បន្ថយឧស្ម័នមេតានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងអាចបង្កើតជាថាមពលអគ្គិសនីជំនួសវិញបាន។ | មានការលំបាកក្នុងការអនុវត្តសម្រាប់កសិករចិញ្ចឹមសត្វខ្នាតតូច ដោយសារខ្វះខាតប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរួម។ | កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័ន CO2e បាន ៥៨.៨៩០តោន ក្នុងមួយឆ្នាំ ពីការចិញ្ចឹមជ្រូក ២,៥ លានក្បាល។ |
| Forest Afforestation & Carbon Sinks ការដាំព្រៃឈើឡើងវិញ និងការបង្កើតអាងស្តុកកាបូន |
មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការស្រូបយកកាបូនរយៈពេលវែង និងស្របតាមគោលការណ៍ ESG សម្រាប់ក្រុមហ៊ុន។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរ (យ៉ាងហោចណាស់ ៨ ទៅ ១០ ឆ្នាំ) សម្រាប់ការតាមដាន និងមានតម្លៃថ្លៃក្នុងការវាយតម្លៃ។ | ការដាំព្រៃឈើថ្មី ៣.២០៧ហិកតា បានស្រូបយកកាបូនចំនួន ២៣.៨៦០តោន CO2e។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះបានបញ្ជាក់ពីតម្រូវការចាំបាច់នូវធនធានបច្ចេកវិទ្យាទំនើប ហិរញ្ញវត្ថុរបស់រដ្ឋ និងធនធានមនុស្សជំនាញ ដើម្បីអាចអនុវត្តគោលនយោបាយកាត់បន្ថយកាបូនប្រកបដោយជោគជ័យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតលើគោលនយោបាយ និងទិន្នន័យនៅក្នុងតំបន់តៃវ៉ាន់ ដែលកសិកម្មភាគច្រើនគ្រប់គ្រងដោយកសិករខ្នាតតូច (ទំហំដីតិចជាង ០,៥ ហិកតា)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាក៏ពឹងផ្អែកលើកសិករខ្នាតតូចដូចគ្នា ប៉ុន្តែកម្ពុជាអាចនឹងជួបប្រទះឧបសគ្គធំជាងតៃវ៉ាន់ ត្រង់ការខ្វះខាតការគាំទ្រផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងបច្ចេកវិទ្យាពីរដ្ឋាភិបាល។
វិធីសាស្ត្រ និងគោលនយោបាយកាត់បន្ថយកាបូនក្នុងកសិកម្មរបស់តៃវ៉ាន់នេះ គឺមានភាពប្រាកដនិយម និងអាចយកមកកែច្នៃអនុវត្តនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។
ការរៀនសូត្រពីម៉ូដែលគោលនយោបាយនេះ នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនៅកម្ពុជាអាចរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រជាតិ ដែលមិនត្រឹមតែជួយទប់ស្កាត់ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបើកច្រកទីផ្សារឥណទានកាបូនដ៏មានសក្តានុពលផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Nature-based Solutions (NbS) (ដំណោះស្រាយផ្អែកលើធម្មជាតិ) | ការប្រើប្រាស់ ការពារ និងស្តារប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីធម្មជាតិ (ដូចជាព្រៃឈើ ដីកសិកម្ម និងសមុទ្រ) ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនានាដូចជាការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ តាមរយៈការស្រូបយកកាបូនពីបរិយាកាសមករក្សាទុកក្នុងធម្មជាតិវិញ។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើប្រាស់ធម្មជាតិ (ឧទាហរណ៍ ដើមឈើ និងដី) ធ្វើជា "ម៉ាស៊ីនបន្សុទ្ធខ្យល់ខ្នាតយក្ស" ដើម្បីបូមយកផ្សែងពុលចេញពីបរិយាកាស។ |
| Carbon Sinks (អាងស្តុកកាបូន) | ប្រព័ន្ធធម្មជាតិ (ដូចជាព្រៃឈើដែលហៅថាកាបូនបៃតង ដីហៅថាកាបូនលឿង និងមហាសមុទ្រហៅថាកាបូនខៀវ) ដែលមានសមត្ថភាពស្រូបយក និងស្តុកទុកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតពីបរិយាកាសបានច្រើនជាងអ្វីដែលវាបញ្ចេញទៅវិញ។ | ប្រៀបដូចជា "ឃ្លាំងស្តុកសំរាមអាកាស" ដែលចាប់យកឧស្ម័នពុលកុំឱ្យហោះឡើងទៅបង្កើតជាកម្តៅនៅបរិយាកាសខាងលើ។ |
| Carbon Credits (ឥណទានកាបូន) | វិញ្ញាបនបត្រដែលអាចយកទៅជួញដូរបាននៅលើទីផ្សារ ដោយមួយឥណទានតំណាងឱ្យការកាត់បន្ថយ ឬស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនឌីអុកស៊ីតបានចំនួនមួយតោន។ ក្រុមហ៊ុនអាចទិញវាដើម្បីប៉ះប៉ូវការបញ្ចេញឧស្ម័នរបស់ពួកគេឱ្យនៅកម្រិតសូន្យ។ | ដូចជាការទិញ "សំបុត្រអនុញ្ញាត" ពីអ្នកដែលបានដាំដើមឈើ ដើម្បីជួយសងការខូចខាតដែលរោងចក្ររបស់ខ្លួនបានបញ្ចេញផ្សែងពុលទៅក្នុងខ្យល់។ |
| Nationally Determined Contributions (NDCs) (ការចូលរួមចំណែកដែលកំណត់ដោយជាតិ) | ផែនការសកម្មភាពអាកាសធាតុផ្លូវការរបស់ប្រទេសនីមួយៗក្រោមការព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដែលបញ្ជាក់ពីគោលដៅនិងយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ និងការបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ | ជា "ពាក្យសន្យាឬកិច្ចសន្យា" របស់ប្រទេសមួយប្រាប់ពិភពលោកថា ខ្លួននឹងខិតខំកាត់បន្ថយផ្សែងពុលចំនួនប៉ុន្មានភាគរយនៅត្រឹមឆ្នាំណា។ |
| Smart Intermittent Irrigation (ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពឆ្លាតវៃជាចង្វាក់) | បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកក្នុងស្រែដោយបញ្ចូលទឹក និងបញ្ចេញទឹកឱ្យគោកឆ្លាស់គ្នា (ជំនួសឱ្យការត្រាំទឹកជាប់) ដែលជួយកាត់បន្ថយការកកើតឧស្ម័នមេតានពីការរលួយនៃសារធាតុសរីរាង្គក្នុងស្ថានភាពគ្មានអុកស៊ីសែន ខណៈដែលនៅតែរក្សាបាននូវទិន្នផលស្រូវខ្ពស់។ | ជំនួសឱ្យការត្រាំទឹកស្រែរហូត គេបូមទឹកបញ្ចូលហើយទុកឱ្យគោកបន្តិចទើបបញ្ចូលថ្មី ដើម្បីកុំឱ្យដីស្អុយបង្កើតជាឧស្ម័នពុលមេតាន។ |
| Biochar (ធ្យូងជីវៈ) | ប្រភេទធ្យូងដែលផលិតចេញពីការដុតជីវម៉ាស (ដូចជាសំណល់កសិកម្ម ឬអង្កាម) ក្នុងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ដោយគ្មានអុកស៊ីសែន។ វាត្រូវបានយកទៅលាយជាមួយដីដើម្បីបង្កើនជីជាតិ រក្សាសំណើម និងរក្សាទុកកាបូនក្នុងដីបានយូរអង្វែងរាប់រយឆ្នាំ។ | ដូចជាការយកចំបើងទៅដុតជាធ្យូង រួចយកទៅកប់ក្នុងដីវិញ ដើម្បីឱ្យដីផុសល្អ និងទប់មិនឱ្យកាបូនហោះត្រឡប់ទៅលើអាកាស។ |
| Greenhouse Gas (GHG) Inventories (បញ្ជីសារពើភណ្ឌឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់) | ការធ្វើបញ្ជីកត់ត្រា និងគណនាយ៉ាងសុក្រឹតនូវបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុប ដែលត្រូវបានបញ្ចេញ ឬស្រូបចូលដោយវិស័យនីមួយៗ (ដូចជាថាមពល កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម) នៅក្នុងប្រទេសមួយក្នុងកំឡុងពេលជាក់លាក់ណាមួយ។ | ប្រៀបដូចជាការធ្វើ "បញ្ជីគណនេយ្យ" តាមដានចំណូលចំណាយ ប៉ុន្តែនេះជាការតាមដានថាតើប្រទេសមួយបានបញ្ចេញផ្សែងពុលប៉ុន្មាន និងស្រូបចូលវិញបានប៉ុន្មាន។ |
| Measurement, Reporting and Verification (MRV) (ការវាស់វែង ការរាយការណ៍ និងការផ្ទៀងផ្ទាត់) | ដំណើរការស្តង់ដារដែលប្រើប្រាស់ដើម្បីវាស់វែងទិន្នន័យនៃការកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ រាយការណ៍លទ្ធផល និងតម្រូវឱ្យមានការត្រួតពិនិត្យពីភាគីទីបីឯករាជ្យ ដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវមុននឹងអាចបំប្លែងទៅជាឥណទានកាបូនបាន។ | ប្រៀបដូចជា "សវនករ" ចុះមកវាស់និងពិនិត្យមើលផ្ទាល់ថា តើគម្រោងនេះពិតជាបានកាត់បន្ថយឧស្ម័នពុលមែនឬអត់ មុននឹងចេញលិខិតសរសើរឬផ្តល់រង្វាន់ឱ្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
