បញ្ហា (The Problem)៖ ការធ្លាក់ចុះនៃផលិតកម្មកប្បាសនៅប្រទេសថៃដោយសារការបំផ្លាញពីដង្កូវកប្បាស Helicoverpa armigera និងភាពស៊ាំរបស់ពួកវាទៅនឹងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានបង្កើតនីតិវិធីបណ្ដុះជាលិកា និងការផ្ទេរហ្សែនដោយប្រើប្រាស់បាក់តេរីដើម្បីបង្កើតពូជកប្បាសដែលធន់នឹងសត្វល្អិត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Somatic Embryogenesis via Hormone-Free Transfer ការបណ្ដុះកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុងដោយប្ដូរទៅមជ្ឈដ្ឋានគ្មានអរម៉ូន |
ចំណាយពេលខ្លីជាងមុន (៣ ទៅ ៤ខែ បើធៀបនឹង ៦ ទៅ ៨ខែពីមុន) និងទទួលបានអត្រាកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុងខ្ពស់ដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកអរម៉ូនបន្ត។ | ទាមទារការសាកល្បងកំហាប់អរម៉ូនដំណាក់កាលដំបូងឱ្យបានច្បាស់លាស់ ហើយកូនរុក្ខជាតិខ្លះអាចលូតលាស់មិនប្រក្រតីបើគ្រប់គ្រងមិនបានល្អ។ | ទទួលបានអត្រាបង្កើតកោសិកា embryogenic callus ពី ២៣% ទៅ ៥០%។ |
| Agrobacterium-mediated Transformation with Acetosyringone ការផ្ទេរហ្សែនតាមរយៈបាក់តេរី Agrobacterium ដោយបន្ថែម Acetosyringone |
អាចបញ្ចូលហ្សែនសិប្បនិម្មិតការពារសត្វល្អិតទៅក្នុងសេនេទិចរុក្ខជាតិបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងបង្កើតរុក្ខជាតិដែលអាចបន្តពូជបាន។ | អត្រានៃការរស់រានមានកម្រិត (ប្រមាណ ២៤%) ដោយសារកោសិកាមួយចំនួនងាប់ក្រោមឥទ្ធិពលនៃថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលប្រើសម្រាប់ជម្រើសកោសិកាបំប្លែង។ | ទទួលបានរុក្ខជាតិបំប្លែងពូជចំនួន ១៧ ដើម (ពី ៧ ខ្សែស្រឡាយឯករាជ្យ) ដែលមានផ្ទុកហ្សែន cryIA(b)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការបណ្ដុះជាលិការុក្ខជាតិ និងវិស្វកម្មហ្សែន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមហាវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជកប្បាសក្នុងស្រុករបស់ថៃ (Sri Sumrong 60) និងផ្តោតលើការទប់ទល់នឹងដង្កូវកប្បាស Helicoverpa armigera។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ លក្ខខណ្ឌកសិកម្ម និងការគំរាមកំហែងពីប្រភេទសត្វល្អិតបំផ្លាញដំណាំដូចគ្នា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចយកមកអនុវត្តបានដោយងាយស្រួល។
បច្ចេកទេសបំប្លែងហ្សែនដើម្បីទប់ទល់សត្វល្អិតនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការលើកកម្ពស់ដំណាំឧស្សាហកម្ម។
សរុបមក ការអនុវត្តបច្ចេកទេសបំប្លែងហ្សែននេះអាចជួយសង្គ្រោះទិន្នផលដំណាំ កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី ការពារបរិស្ថាន និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Somatic embryogenesis (ការបណ្ដុះកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុងសូទិក) | ដំណើរការបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុងពីរុក្ខជាតិ (កោសិកាធម្មតា) ដោយមិនឆ្លងកាត់ការបង្កកំណើត (ការរៀបការរវាងកោសិកាឈ្មោលនិងញី) ដើម្បីបណ្តុះជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការកាត់មែករុក្ខជាតិយកទៅដាំឱ្យដុះជាដើមថ្មី ប៉ុន្តែធ្វើឡើងនៅកម្រិតកោសិកាតូចៗបំផុតនៅក្នុងចានពិសោធន៍។ |
| Agrobacterium tumefaciens (បាក់តេរី Agrobacterium tumefaciens) | ប្រភេទបាក់តេរីម្យ៉ាងដែលមានសមត្ថភាពពីធម្មជាតិក្នុងការចម្លងហ្សែនរបស់វាទៅក្នុង DNA របស់រុក្ខជាតិ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើវាជាយានសម្រាប់បញ្ជូនហ្សែនដែលចង់បានទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ។ | ប្រៀបដូចជាអ្នកនាំសំបុត្រដ៏ពូកែម្នាក់ ដែលអាចយកកញ្ចប់ព័ត៌មាន (ហ្សែនថ្មី) ទៅបញ្ជូនបញ្ចូលដល់ក្នុងប្រព័ន្ធផ្ទុកឯកសារកណ្តាល (DNA) របស់រុក្ខជាតិ។ |
| cryIA(b) gene (ហ្សែន cryIA(b)) | ហ្សែនសិប្បនិម្មិតដែលយកចេញពីបាក់តេរី Bacillus thuringiensis (Bt) មានតួនាទីផលិតប្រូតេអ៊ីនពុលដែលសម្លាប់ដង្កូវកប្បាស តែមិនប៉ះពាល់ដល់មនុស្ស ឬសត្វដទៃ។ | ដូចជាការដំឡើងកម្មវិធីកម្ចាត់មេរោគ (Antivirus) ចូលក្នុងកុំព្យូទ័រ ដើម្បីការពារកុំឱ្យមេរោគ (សត្វល្អិត) ចូលមកបំផ្លាញបាន។ |
| Embryogenic callus (កោសិកាខាលើសដែលអាចបង្កើតអំប្រ៊ីយ៉ុង) | ដុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ (គ្មានស្លឹក គ្មានឫស) ដែលលូតលាស់នៅក្នុងចានពិសោធន៍ ហើយមានសក្តានុពលអាចវិវឌ្ឍទៅជាកូនរុក្ខជាតិពេញលេញបានប្រសិនបើផ្តល់អរម៉ូនត្រឹមត្រូវ។ | ប្រៀបដូចជាដីឥដ្ឋដែលគេច្របាច់បញ្ចូលគ្នា ហើយត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីយកទៅសូនជារូបរាងផ្សេងៗ (ដើម ស្លឹក ឫស) តាមតម្រូវការ។ |
| Hypocotyl explant (បំណែកដើមអំប្រ៊ីយ៉ុងកប្បាស) | បំណែកតូចមួយនៃដើមរបស់កូនរុក្ខជាតិទើបនឹងដុះ (ផ្នែកចន្លោះពីឫស និងស្លឹកដំបូង) ដែលគេកាត់យកមកបណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតដើម្បីជំរុញការបង្កើតកោសិកាថ្មី។ | ដូចជាការកាត់យកកន្ទុយបង្កួយដើម្បីឱ្យវាដុះចេញជាបង្កួយថ្មីមួយទៀត (តែនេះកាត់យកដើមខ្ចីរបស់រុក្ខជាតិទើបពន្លក)។ |
| Acetosyringone (អាសេតូស៊ីរិងកូន) | សារធាតុគីមីមួយប្រភេទដែលបញ្ចេញដោយរុក្ខជាតិពេលមានរបួស ហើយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របន្ថែមវាចូលក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដើម្បីដាស់បាក់តេរី Agrobacterium ឱ្យសកម្មក្នុងការផ្ទេរហ្សែនចូលរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំប៉ូវកម្លាំង ឬផ្តល់សញ្ញាអាសន្ន ដើម្បីដាស់ឱ្យកងទ័ព (បាក់តេរី) បញ្ចេញសកម្មភាពវាយលុក (បញ្ចូលហ្សែន) ភ្លាមៗចូលទៅក្នុងបន្ទាយ (កោសិការុក្ខជាតិ)។ |
| PCR amplification (ការពង្រីក DNA ដោយបច្ចេកទេស PCR) | បច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ចម្លងម៉ូលេគុល DNA មួយចំរៀកតូចឱ្យកើនឡើងរាប់លានដង ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការពិនិត្យមើលថាតើហ្សែនដែលបានបញ្ចូលនោះពិតជាមានវត្តមានក្នុងរុក្ខជាតិមែនឬអត់។ | ប្រៀបដូចជាការយកអត្ថបទមួយវគ្គតូចទៅថតចម្លង (Copy) រាប់លានសន្លឹក ដើម្បីចែកឱ្យគេងាយស្រួលមើលឃើញគ្រប់ៗគ្នា។ |
| Plasmid construct (ប្លាស្មីតផ្ទុកហ្សែន) | កង DNA ជារង្វង់តូចៗដែលគេបានកាត់តនិងរចនាឡើងដោយមានផ្ទុកហ្សែនគោលដៅ ដើម្បីដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបាក់តេរី សម្រាប់យកទៅផ្ទេរបន្តចូលរុក្ខជាតិ។ | ប្រៀបដូចជាកុងតឺន័រផ្ទុកទំនិញ (ហ្សែន) ដែលត្រូវបានរៀបចំរួចរាល់សម្រាប់លើកដាក់លើឡានដឹកទំនិញ (បាក់តេរី) យកទៅកាន់គោលដៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
