បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ 2,4-D ទៅលើការលូតលាស់ និងទិន្នផលរបស់កប្បាស ព្រមទាំងកំណត់ពេលវេលាងើបឡើងវិញ (Recovery time) របស់ដំណាំបន្ទាប់ពីរងការខូចខាត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ក្នុងផើងត្រូវបានអនុវត្តដោយធ្វើការបាញ់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ 2,4-D ក្នុងកម្រិតកំហាប់ផ្សេងៗគ្នាទៅលើកប្បាសនៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់ខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 2,4-D Application at Juvenile Stage ការបាញ់ថ្នាំ 2,4-D នៅដំណាក់កាលកូនដាំថ្មី |
មិនមានគុណសម្បត្តិទេ ដោយសារវាជាដំណាក់កាលដែលដំណាំងាយរងគ្រោះបំផុត។ | កប្បាសមិនអាចធន់នឹងកំហាប់ត្រឹមតែ 10 ppm ឡើយ ដោយបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះលើសពី ២០% និងខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ត្រូវការពេលវេលាងើបឡើងវិញ (Recovery time) ចំនួន 33 ថ្ងៃ សម្រាប់កំហាប់ 10 ppm ប៉ុន្តែទិន្នផលនៅតែរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំង។ |
| 2,4-D Application at Squaring Stage ការបាញ់ថ្នាំ 2,4-D នៅដំណាក់កាលចេញក្រពុំ |
ដំណាំមានភាពធន់ជាងដំណាក់កាលកូនដាំថ្មីបន្តិចបន្តួច។ | ទិន្នផលនឹងធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ប្រសិនបើកំហាប់ថ្នាំលើសពី 10 ppm។ ដំណាំចេញរោគសញ្ញាខុសប្រក្រតីដូចជាជ្រុះក្រពុំ។ | អាចធន់នឹងកំហាប់អតិបរមា 10 ppm ដោយត្រូវការពេលវេលាងើបឡើងវិញចំនួន 43 ថ្ងៃ។ |
| 2,4-D Application at Flowering/Boll Development Stage ការបាញ់ថ្នាំ 2,4-D នៅដំណាក់កាលចេញផ្កា និងផ្លែ |
ជាដំណាក់កាលដែលកប្បាសមានភាពធន់ខ្ពស់បំផុតចំពោះសារធាតុ 2,4-D បើធៀបនឹងដំណាក់កាលផ្សេងទៀត។ | ទោះជាមានភាពធន់ខ្ពស់ ក៏ដំណាំនៅតែរងការខូចខាតទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរប្រសិនបើកំហាប់ថ្នាំកើនឡើងដល់ 200 ppm ឬខ្ពស់ជាងនេះ។ | អាចធន់នឹងកំហាប់ចាប់ពី 10 ដល់ 100 ppm ដោយមានពេលវេលាងើបឡើងវិញចំនួន 34 ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះទាមទារធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋាន និងទីតាំងពិសោធន៍ក្នុងផើង (Pot trials) ព្រមទាំងសារធាតុគីមីសម្រាប់សាកល្បង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការ Nakhon Sawan) ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៩២-១៩៩៣ ដោយប្រើប្រាស់ពូជកប្បាស Nakhon Sawan 1 និងធ្វើការពិសោធន៍ក្នុងផើងដោយប្រើដីមានកម្រិត។ ទោះបីជាអាកាសធាតុស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែលទ្ធផលអាចមានការប្រែប្រួលប្រសិនបើអនុវត្តលើដីចម្ការផ្ទាល់ (Field conditions) ឬប្រើប្រាស់ពូជកប្បាសក្នុងស្រុកផ្សេងទៀត។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។
ជារួម ការយល់ដឹងពីដំណាក់កាលលូតលាស់ដែលដំណាំងាយរងគ្រោះបំផុត នឹងជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយការខាតបង់ទិន្នផល និងលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ថ្នាំកសិកម្មប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| 2,4-D (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ 2,4-D) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅស្លឹកទូលាយដែលធ្វើការដោយត្រាប់តាមអ័រម៉ូនលូតលាស់ (Auxin) របស់រុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យកោសិការុក្ខជាតិលូតលាស់លឿនខុសប្រក្រតីរហូតដល់ងាប់។ វាងាយហើររាលដាលតាមខ្យល់ (Drift) ប៉ះពាល់ដល់ដំណាំផ្សេងៗដែលនៅក្បែរនោះ។ | ដូចជាការបញ្ចូលវីតាមីនលូតលាស់លើសកម្រិតទៅក្នុងខ្លួនរុក្ខជាតិ ដែលធ្វើឱ្យវាលូតលាស់ខុសទម្រង់ និងប្រេះបែករហូតដល់ស្លាប់។ |
| Juvenile stage (ដំណាក់កាលកូនដាំថ្មី / ដំណាក់កាលសាបព្រួស) | ជាដំណាក់កាលដំបូងនៃការលូតលាស់របស់កប្បាស បន្ទាប់ពីគ្រាប់ពូជដុះពន្លកចេញស្លឹកដំបូងៗ ដែលជារយៈពេលដំណាំងាយរងគ្រោះបំផុតពីមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅនិងសារធាតុគីមី ព្រោះប្រព័ន្ធការពារនៅខ្សោយនៅឡើយ។ | ប្រៀបបាននឹងទារកទើបនឹងកើត ដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយខ្សោយ និងងាយឈឺដោយសារមេរោគ ឬជាតិពុលផ្សេងៗបំផុត។ |
| Squaring stage (ដំណាក់កាលចេញក្រពុំ) | ជាដំណាក់កាលដែលដើមកប្បាសចាប់ផ្តើមបង្កើតក្រពុំផ្កាដំបូង ដែលជាការចាប់ផ្តើមនៃវគ្គបន្តពូជរបស់វា។ ការរងផលប៉ះពាល់ពីថ្នាំគីមីនៅវគ្គនេះ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិងាយជ្រុះក្រពុំចោល ដែលកាត់បន្ថយទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាវ័យជំទង់របស់មនុស្ស ដែលរាងកាយចាប់ផ្តើមមានការប្រែប្រួលអ័រម៉ូន និងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ភាពពេញវ័យ។ |
| Boll development stage (ដំណាក់កាលចេញផ្លែ / ក្តិបកប្បាស) | វគ្គដែលផ្កាកប្បាសបានរុះរោយ ហើយផ្លែកប្បាស (Boll) កំពុងលូតលាស់ធំធាត់នៅជាប់នឹងទង មុនពេលប្រេះចេញជាសរសៃកប្បាស។ នៅដំណាក់កាលនេះ កប្បាសមានភាពធន់នឹងថ្នាំ 2,4-D ច្រើនជាងវគ្គមុនៗ។ | ប្រៀបដូចជាម្តាយកំពុងពពោះ ដែលត្រូវការរក្សាសុវត្ថិភាពនិងបំប៉នអាហារ ដើម្បីកុំឱ្យរលូតកូនអញ្ចឹងដែរ។ |
| Parts per million / ppm (ភាគរយក្នុងមួយលាន) | ជាខ្នាតរង្វាស់កំហាប់នៃសារធាតុណាមួយក្នុងបរិមាណតិចតួចបំផុតនៃសូលុយស្យុង។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ 10 ppm នៃ 2,4-D មានន័យថាមានសារធាតុ 2,4-D ចំនួន 10 ផ្នែក ក្នុងចំណោមទឹក 1 លានផ្នែក ដែលបង្ហាញថាទោះជាតិពុលតិចតួចក៏នៅតែអាចសម្លាប់កប្បាសបាន។ | ស្រមៃថាមានទឹកមួយលានតំណក់ ហើយក្នុងនោះមានថ្នាំពុលតែ ១០ តំណក់ប៉ុណ្ណោះ នោះហើយគឺកំហាប់ 10 ppm។ |
| Recovery time (ពេលវេលាងើបឡើងវិញ) | រយៈពេលដែលរុក្ខជាតិត្រូវការដើម្បីជួសជុលកោសិការបស់វា និងត្រលប់មកលូតលាស់ចេញស្លឹក ឬផ្កាជាប្រក្រតីវិញ បន្ទាប់ពីរងការខូចខាត (ពុល) ដោយសារធាតុគីមី។ | ដូចជារយៈពេលដែលអ្នកជំងឺត្រូវការសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ រហូតដល់អាចក្រោកដើរ និងធ្វើការងារបានធម្មតាវិញ។ |
| Duncan's Multiple Range Test / DMRT (វិធីសាស្ត្រស្ថិតិ DMRT) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលគេប្រើប្រាស់ដើម្បីប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមសាកល្បងជាច្រើនទន្ទឹមគ្នា (ឧ. ទិន្នផលកប្បាសតាមកំហាប់ថ្នាំនីមួយៗ) ដើម្បីរកមើលថាតើក្រុមណាខ្លះដែលមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងពិតប្រាកដ ឬខុសគ្នាដោយគ្រាន់តែចៃដន្យ។ | ដូចជាការប្រកួតកីឡាដែលមានក្រុមច្រើន ហើយយើងប្រើច្បាប់កាត់សេចក្តីពិសេសមួយដើម្បីវិភាគថាក្រុមណាខ្លាំងជាងក្រុមណាពិតប្រាកដដោយមិនលំអៀង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
