បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងហានិភ័យសុខភាពសាធារណៈ ដែលបណ្តាលមកពីការអនុវត្តកសិកម្មខ្វះនិរន្តរភាព និងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីកសិកម្មហួសកម្រិតនៅក្នុងអាងបឹង Manyara ប្រទេសតង់ហ្សានី (Tanzania)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃការស្ទង់មតិសង្គមវិទ្យា និងការធ្វើតេស្តគុណភាពទឹកតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពជាក់ស្តែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sociological Surveys and Questionnaires ការស្ទង់មតិសង្គមវិទ្យា និងកម្រងសំណួរ |
ផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីឥរិយាបថរបស់កសិករ ប្រភេទថ្នាំដែលប្រើប្រាស់ និងចំណេះដឹងរបស់ពួកគេ។ វាជួយស្វែងយល់ពីឫសគល់នៃបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីហួសកម្រិត។ | ពឹងផ្អែកលើចម្លើយប្រាប់ដោយផ្ទាល់ពីកសិករ ដែលអាចមានភាពលម្អៀង ឬមិនត្រឹមត្រូវទាំងស្រុង ហើយមិនអាចវាស់វែងកម្រិតបំពុលជាក់ស្តែងក្នុងបរិស្ថានបានទេ។ | រកឃើញថាកសិករ ៨៥% ប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតរហូតដល់ ៤ដង ក្នុងមួយរដូវ ហើយ ៧៦% មិនយល់ដឹងពីផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃការបោះចោលសំបកថ្នាំ។ |
| Water Quality and Nutrient Analysis ការវិភាគគុណភាពទឹក និងសារធាតុចិញ្ចឹមតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ |
ផ្តល់ទិន្នន័យវិទ្យាសាស្ត្រច្បាស់លាស់អំពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹក និងបរិមាណសារធាតុគីមីដែលហូរចូលទៅក្នុងបឹង។ | មានការលំបាកក្នុងការកំណត់ប្រភពដើមនៃការបំពុលឲ្យបានច្បាស់លាស់ (Non-point sources) ហើយលទ្ធផលកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹមអាចប្រែប្រួលដោយសារវត្តមានរបស់សារាយបឺតស្រូបយក។ | កត់ត្រាកម្រិតនីត្រាត (1±0.8µg/L) និងអាម៉ូញ៉ូមទាប ប៉ុន្តែសង្កេតឃើញមានការរីកដុះដាលនៃសារាយពណ៌ខៀវបៃតង (cyanobacteria) យ៉ាងខ្លាំង ដែលបញ្ជាក់ពីការលើសសារធាតុចិញ្ចឹម (Eutrophication)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានធនធានកម្រិតមធ្យម ដោយរួមបញ្ចូលការចំណាយលើការចុះស្ទង់មតិផ្ទាល់ អមជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជំនាញសម្រាប់ការធ្វើតេស្តទឹក។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តោតលើតំបន់អាងបឹង Manyara ជិតជ្រលងភ្នំ Rift Valley ក្នុងប្រទេសតង់ហ្សានី ដោយផ្តោតលើកសិករខ្នាតតូចក្នុងតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួត (Semi-arid)។ លទ្ធផលអាចមានភាពលម្អៀងទៅនឹងស្ថានភាពភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅទីនោះ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាក៏មានតំបន់កសិកម្មប្រព័ន្ធស្រោចស្រពខ្នាតតូចនៅក្បែរប្រភពទឹកសំខាន់ៗ ដែលកំពុងប្រឈមមុខនឹងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីហួសកម្រិតដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រចម្រុះនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តិសមយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីតាមដានផលប៉ះពាល់នៃកសិកម្មទៅលើប្រភពទឹកធំៗ។
ការអនុវត្តតាមគំរូស្រាវជ្រាវនេះ នឹងជួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធរបស់កម្ពុជាក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយការបំពុលប្រភពទឹកប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agrochemicals (សារធាតុគីមីកសិកម្ម) | ជាពាក្យតំណាងឲ្យផលិតផលគីមីនានាដែលប្រើប្រាស់ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដូចជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ និងជីគីមីនានា ដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីបង្កើនទិន្នផល ប៉ុន្តែវាអាចបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់បរិស្ថានប្រសិនបើប្រើប្រាស់ហួសកម្រិត។ | ដូចជាថ្នាំពេទ្យ ឬវីតាមីនសម្រាប់រុក្ខជាតិដែលជួយឲ្យវាលូតលាស់លឿន តែបើប្រើខុសកម្រិតនឹងបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកប្រើប្រាស់ និងបរិស្ថានជុំវិញ។ |
| Eutrophication (ការកើនឡើងសារធាតុចិញ្ចឹមហួសកម្រិតក្នុងទឹក) | គឺជាដំណើរការដែលប្រភពទឹក (បឹង ឬទន្លេ) ទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមច្រើនជ្រុល (ដូចជានីត្រាត និងផូស្វាតពីជីគីមី) ដែលជំរុញឱ្យសារាយដុះលូតលាស់យ៉ាងគំហុក ដកហូតយកអុកស៊ីហ្សែនក្នុងទឹកអស់ និងធ្វើឲ្យមច្ឆជាតិងាប់។ | ដូចជាការចាក់ជីបំប៉នច្រើនពេកទៅក្នុងអាងចិញ្ចឹមត្រី ដែលធ្វើឲ្យសារាយដុះពេញអាង ដកហូតយកខ្យល់អុកស៊ីហ្សែន ហើយធ្វើឲ្យត្រីថប់ដង្ហើមងាប់។ |
| Endosulfan (អេនដូស៊ុលហ្វង់ / ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត) | គឺជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតម្យ៉ាង (Organochlorine) ដែលមានជាតិពុលខ្ពស់បំផុត និងសល់ជាប់ក្នុងបរិស្ថានបានយូរ ដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានហាមឃាត់នៅប្រទេសជាច្រើន ព្រោះវាបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពមនុស្ស និងសត្វព្រៃ។ | ដូចជាថ្នាំពុលដ៏សាហាវដែលបាញ់សម្លាប់សត្រូវពិតមែន ប៉ុន្តែវាក៏បន្សល់ទុកនូវជាតិពុលនៅលើចំណីអាហារដែលអាចធ្វើឲ្យអ្នកបរិភោគឈឺធ្ងន់ ឬស្លាប់បានដែរ។ |
| Cyanobacteria (បាក់តេរីស៊ីយ៉ាណូ ឬ សារាយពណ៌ខៀវបៃតង) | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលអាចរស្មីសំយោគបានដូចរុក្ខជាតិ ដែលច្រើនលេចឡើងជាទម្រង់សារាយពណ៌ខៀវបៃតងអណ្តែតលើទឹកនៅពេលមានសារធាតុចិញ្ចឹមហូរចូលទឹកច្រើន ហើយវាអាចបញ្ចេញជាតិពុលគ្រោះថ្នាក់ដល់មនុស្ស និងសត្វ។ | ដូចជាពពុះពណ៌បៃតងអាក្រក់ៗដែលអណ្តែតពេញផ្ទៃបឹង បញ្ចេញក្លិនស្អុយ និងជាតិពុលដែលអាចធ្វើឲ្យទឹកនោះលែងអាចប្រើប្រាស់បាន។ |
| Integrated Pest Management (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃដោយរួមបញ្ចូលវិធីសាស្ត្រច្រើនយ៉ាង (ដូចជាការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ ការផ្លាស់ប្តូរមុខដំណាំ និងការប្រើថ្នាំគីមីបន្តិចបន្តួចនៅពេលចាំបាច់បំផុត) ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមីតែមួយមុខ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កងទ័ពចម្រុះ (ទ័ពអាកាស ទ័ពជើងគោក និងការទូត) ដើម្បីទប់ទល់សត្រូវ ជាជាងការប្រើតែគ្រាប់បែកបរមាណូដែលបំផ្លាញទាំងសត្រូវ និងខ្លួនឯង។ |
| Bioaccumulate (ការកកកុញជីវសាស្រ្ត) | គឺជាដំណើរការដែលសារធាតុពុល (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត) ផ្តុំនិងកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសរីរាង្គរបស់ភាវៈរស់តាមរយៈខ្សែសង្វាក់អាហារ ដោយបញ្ជូនពីសត្វតូចទៅសត្វធំ និងរហូតដល់មនុស្ស។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់កាក់ប្រចាំថ្ងៃក្នុងកូនជ្រូកដែរ យូរៗទៅជាតិពុលតូចតាចដែលចូលក្នុងខ្លួនរាល់ថ្ងៃបានប្រមូលផ្តុំគ្នាទៅជាកម្រិតមួយដ៏គ្រោះថ្នាក់។ |
| Surface run-off (រំហូរទឹកលើផ្ទៃដី) | គឺជាទឹកភ្លៀងឬទឹកស្រោចស្រពដែលមិនបានជ្រាបចូលទៅក្នុងដី តែបែរជាហូរនៅកាត់ផ្ទៃដីដោយនាំយកសំណល់ជីគីមី និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតពីចម្ការហូរចូលទៅក្នុងទន្លេ ឬបឹង។ | ដូចជាពេលយើងលាងសម្អាតទីធ្លាមុខផ្ទះ ហើយទឹកសាប៊ូហូរប្រមូលផ្តុំគ្នាតាមចិញ្ចើមផ្លូវរួចហូរត្រង់ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធលូសាធារណៈ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
