បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការអភិវឌ្ឍ និងជ្រើសរើសខ្សែស្រឡាយពូជពោតកូនកាត់ (Hybrid maize) ឱ្យទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ និងមានសមត្ថភាពបង្កាត់បញ្ចូលគ្នាបានល្អសម្រាប់ការដាំដុះក្នុងកម្រិតដង់ស៊ីតេខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការជ្រើសរើស S1 ឆ្លាស់ចំនួនពីរវដ្ត ក្នុងទម្រង់រចនាប្លង់សំបុកឃ្មុំ (Honeycomb design) រួមផ្សំជាមួយនឹងការបង្កាត់ខ្វែង Diallel (Diallel cross) នៅក្នុងគ្រួសារនីមួយៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Alternate S1 and Diallel Cross Selection ការជ្រើសរើសដោយប្រើ S1 ឆ្លាស់ និងការបង្កាត់ខ្វែង Diallel |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកំណត់រកពូជកូនកាត់ជំនាន់ដំបូងដែលមានទិន្នផលខ្ពស់។ ជួយកាត់បន្ថយសម្ពាធប្រកួតប្រជែងរវាងរុក្ខជាតិ និងរក្សាបាននូវភាពចម្រុះនៃហ្សែនបានល្អ។ | ទាមទារពេលវេលាយ៉ាងហោចណាស់ពីររដូវដាំដុះក្នុងមួយវដ្ត និងទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការធ្វើបង្កាត់ខ្វែងដោយដៃជាច្រើនគូ។ | ពូជកូនកាត់ Intra-family (S4L8 / F1 C0 Set2) ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៨.៣៨ តោន/ហិកតា ដែលខ្ពស់ជាងពូជត្រួតពិនិត្យ។ |
| Standard Pedigree Selection ការជ្រើសរើសតាមប្រវត្តិគ្រួសារស្តង់ដារ |
ជាវិធីសាស្ត្រដែលគេនិយមប្រើប្រាស់ទូទៅ ងាយស្រួលអនុវត្តក្នុងការតាមដានប្រវត្តិហ្សែន និងជ្រើសរើសពូជដែលមានលក្ខណៈបំពេញឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក។ | ប្រសិទ្ធភាពអាចមានកម្រិតដោយសារតែហ្សែនឆាប់ផ្តុំគ្នា (Fast fixation of genes) ដែលធ្វើឱ្យខ្វះភាពបត់បែននៅពេលជួបលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានមិនអំណោយផល។ | ខ្សែស្រឡាយ S4 ភាគច្រើនមានទិន្នផលខ្ពស់បង្គួរដែលអាចយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការផលិតគ្រាប់ពូជពាណិជ្ជកម្មបាន ប៉ុន្តែទិន្នផលនៅមានកម្រិតបើធៀបនឹងការបង្កាត់ថ្មី។ |
| Agron2029 (Common Check Hybrid) ពូជកូនកាត់ត្រួតពិនិត្យ Agron2029 |
ជាពូជកូនកាត់ទោល (Single cross hybrid) ស្តង់ដារដែលមានស្ថិរភាព និងងាយស្រួលយកមកធ្វើជាគោលសម្រាប់ប្រៀបធៀបទិន្នផល។ | ទិន្នផលរបស់វាមានកម្រិតថេរ និងមិនអាចឆ្លើយតបទៅនឹងសក្តានុពលខ្ពស់នៃវិធីសាស្ត្របង្កាត់ជំនាន់ថ្មីៗនោះទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផលជាមធ្យម ៦.៨០ តោន/ហិកតា ក្នុងការធ្វើតេស្ត ដែលទាបជាងពូជកូនកាត់ថ្មីដែលរកឃើញក្នុងការសិក្សា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនេះ ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគច្រើនលើផ្ទៃដីដាំដុះ ពេលវេលា និងអ្នកជំនាញក្សេត្រសាស្ត្រ ព្រមទាំងការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ក្នុងការបង្កាត់លម្អង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវពោតនិងសណ្តែកសៀងជាតិ (Suwan Farm) ក្នុងខេត្ត Nakhon Ratchasima ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវប្រាំង។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ពីព្រោះលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅតំបន់នោះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាតំបន់ដាំពោតដ៏ធំ។
វិធីសាស្ត្រនៃការបង្កាត់ និងជ្រើសរើសពូជនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដើម្បីអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះដោយជោគជ័យនៅកម្ពុជា នឹងជួយធានាសន្តិសុខគ្រាប់ពូជ បង្កើនទិន្នផលកសិកម្ម និងជំរុញឯករាជ្យភាពនៃផលិតកម្មចំណីសត្វក្នុងស្រុក។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Diallel cross (ការបង្កាត់ខ្វែង Diallel) | វាជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដែលគេយកពូជ ឬខ្សែស្រឡាយផ្សេងៗគ្នាមកបង្កាត់ខ្វែងគ្នាចាប់គូទាំងអស់ ដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពនៃការផ្តល់ទិន្នផល និងការបញ្ជូនលក្ខណៈល្អៗទៅកាន់កូនកាត់ជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតកីឡាដែលក្រុមនីមួយៗត្រូវប្រកួតជាមួយគ្រប់ក្រុមទាំងអស់ ដើម្បីរកមើលថាក្រុមណាដែលខ្លាំងជាងគេពេលចាប់គូជាមួយអ្នកណា។ |
| S1 selection (ការជ្រើសរើស S1) | ជាបច្ចេកទេសជ្រើសរើសពូជដោយយកគ្រាប់ដែលបានពីការបង្កាត់លម្អងលើសរសៃសូត្រពោតនៃដើមតែមួយ (Self-pollination ជំនាន់ទី១) មកដាំ និងជ្រើសរើសយកដើមដែលល្អបំផុត ដើម្បីចម្រាញ់យកហ្សែនសុទ្ធ។ | ដូចជាការឱ្យមនុស្សម្នាក់ប្រឡងសមត្ថភាពខ្លួនឯងសុទ្ធសាធ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើអ្នកដទៃ ដើម្បីវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពពិតប្រាកដរបស់គេ។ |
| Combining ability (សមត្ថភាពបង្កាត់បញ្ចូលគ្នា) | គឺជារង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ខ្សែស្រឡាយពូជមួយ ក្នុងការផ្តល់នូវកូនកាត់ដែលមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ ពេលវាត្រូវបានបង្កាត់ជាមួយខ្សែស្រឡាយផ្សេងទៀត។ វាចែកចេញជាសមត្ថភាពទូទៅ (GCA) និងសមត្ថភាពជាក់លាក់ (SCA)។ | ដូចជាកីឡាករម្នាក់ដែលអាចលេងសហការបានយ៉ាងល្អជាមួយមិត្តរួមក្រុមណាក៏បាន (សមត្ថភាពទូទៅ) ឬលេងត្រូវជើងគ្នាខ្លាំងតែជាមួយកីឡាករណាម្នាក់ជាក់លាក់ (សមត្ថភាពជាក់លាក់)។ |
| Inbred lines (ខ្សែស្រឡាយពូជសុទ្ធ) | ជាខ្សែស្រឡាយរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេបង្កាត់ជាមួយខ្លួនឯង (Selfing) ច្រើនជំនាន់ជាប់ៗគ្នា ដើម្បីឱ្យហ្សែនរបស់វាមានភាពស្មើគ្នា និងថេរ (Homozygous) ទាំងស្រុង ដែលគេប្រើសម្រាប់ធ្វើជាមេបាផលិតគ្រាប់ពូជកូនកាត់។ | ដូចជាការបន្សុទ្ធមាសឱ្យបាន ៩៩.៩៩% មុននឹងយកវាទៅលាយជាមួយលោហៈផ្សេងទៀតដើម្បីបង្កើតជាគ្រឿងអលង្ការដ៏រឹងមាំមួយ។ |
| Heterosis (កម្លាំងកូនកាត់) | ជាបាតុភូតជីវសាស្ត្រដែលកូនកាត់ជំនាន់ទី១ (F1) មានការលូតលាស់ ទិន្នផល ឬភាពធន់ខ្លាំងជាងមេបាទាំងសងខាងរបស់វា ដែលបណ្តាលមកពីការបញ្ចូលគ្នានៃហ្សែនល្អៗពីប្រភពខុសគ្នា។ | ដូចជាការយកកាបូន និងដែកទន់មកស្លបញ្ចូលគ្នា បង្កើតបានជាដែកថែបដែលមានភាពរឹងមាំជាងធាតុដើមទាំងពីរទៅទៀត។ |
| Honeycomb design (រចនាប្លង់សំបុកឃ្មុំ) | ជាការរៀបចំប្លង់ដាំដុះក្នុងស្រែពិសោធន៍ជារាងត្រីកោណស្មើ (ដូចក្រឡាសំបុកឃ្មុំ) ដើម្បីធានាថារុក្ខជាតិនីមួយៗមានគម្លាតស្មើគ្នា និងមិនដណ្តើមជីវជាតិគ្នា ដែលផ្តល់ភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រៀបធៀបសក្តានុពលពិតប្រាកដរបស់រុក្ខជាតិនីមួយៗ។ | ដូចជាការរៀបចំតុប្រឡងដែលបេក្ខជនម្នាក់ៗអង្គុយឆ្ងាយពីគ្នាស្មើៗគ្រប់ទិសទី ដើម្បីកុំឱ្យលួចចម្លងគ្នា និងវាស់ស្ទង់សមត្ថភាពពិតប្រាកដរៀងៗខ្លួន។ |
| Additive gene effect (សកម្មភាពហ្សែនបន្ថែម) | ជាទម្រង់នៃសកម្មភាពហ្សែនដែលឥទ្ធិពលនៃអាឡែល (Alleles) នីមួយៗបូកបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតបានជាលក្ខណៈរូបរាងកាយសរុប (Phenotype) ដូចជាទិន្នផល ឬកម្ពស់ដើម ដែលមានភាពងាយស្រួលក្នុងការជ្រើសរើសតាមរយៈការបង្កាត់ពូជធម្មតា។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់ ដោយប្រាក់បញ្ញើនីមួយៗបូកបញ្ចូលគ្នាធ្វើឱ្យគណនីរបស់អ្នកកាន់តែធំ ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌស្មុគស្មាញណាមួយកាត់កងនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
