បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺប្លាសស្រូវ (Rice blast disease) ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Pyricularia oryzae ដែលតែងតែបំផ្លាញទិន្នផលស្រូវ ជាពិសេសនៅតាមតំបន់ដាំដុះស្រូវចម្ការ។ ការសិក្សានេះស្វែងរកភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្រ្តដើម្បីជំនួស ឬកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីក្នុងការកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការធ្វើតេស្តទាំងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ផ្សិតប្រឆាំង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Spore suspension of C. globosum ការស្រោបគ្រាប់ពូជដោយសូលុយស្យុងស្ព័រផ្សិត C. globosum |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយជំងឺប្លាស និងជួយជំរុញការលូតលាស់របស់ដើមនិងឫស ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ | ប្រសិទ្ធភាពអាចថយចុះ ឬបាត់បង់នៅពេលអនុវត្តក្នុងដីធម្មជាតិដែលមានអតិសុខុមប្រាណផ្សេងៗប្រជែង (អស្ថិរភាពជីវសាស្រ្ត)។ | អត្រាកើតជំងឺបានធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ១៧,៥% នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដីដែលបានសម្លាប់មេរោគ។ |
| Culture filtrate of C. globosum ការស្រោបគ្រាប់ពូជដោយចម្រាញ់វប្បធម៌ផ្សិត C. globosum |
មានប្រសិទ្ធភាពប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើប្រាស់ស្ព័រផ្ទាល់ ក្នុងការការពារគ្រាប់ពូជពីការឆ្លងមេរោគនៅដំណាក់កាលដំបូង។ | តម្រូវឱ្យមានដំណើរការទាញយកសារធាតុចម្រាញ់ចេញពីផ្សិត ដែលទាមទារបច្ចេកទេស និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍បន្ថែម។ | អត្រាកើតជំងឺមានកម្រិត ២០,០% ដែលប្រសើរជាងការមិនប្រើប្រាស់អ្វីសោះ។ |
| Captan (Chemical Fungicide) ការស្រោបគ្រាប់ពូជដោយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី Captan |
ផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងមានស្ថិរភាពក្នុងការទប់ស្កាត់មេរោគ ទោះបីជានៅក្នុងដីដែលមិនបានសម្លាប់មេរោគក៏ដោយ។ | ជាសារធាតុគីមីដែលអាចបន្សល់ទុកផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់បរិស្ថាន អតិសុខុមប្រាណល្អៗក្នុងដី និងសុខភាពមនុស្ស។ | អត្រាកើតជំងឺទាបបំផុតត្រឹម ១៥,០% នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដីដែលបានសម្លាប់មេរោគ។ |
| Non-treated seeds (Control) គ្រាប់ពូជមិនបានព្យាបាល (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកា កម្លាំងពលកម្ម ឬពេលវេលាក្នុងការព្យាបាលគ្រាប់ពូជមុនពេលដាំដុះឡើយ។ | ងាយរងការវាយប្រហារយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីជំងឺប្លាស ដែលបណ្តាលឱ្យគ្រាប់ពូជដុះខ្សោយ និងខូចខាតទិន្នផល។ | អត្រាកើតជំងឺខ្ពស់រហូតដល់ ៤២,៥% ដែលបង្ហាញពីភាពងាយរងគ្រោះនៃគ្រាប់ពូជ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានផ្នែកមីក្រូជីវសាស្ត្រ និងរុក្ខរោគវិទ្យា សម្រាប់ការបំបែក បណ្តុះ និងធ្វើតេស្តមេរោគ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រមូលសំណាកដីពីស្រែចម្ការក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន និងធ្វើតេស្តលើពូជស្រូវជាក់លាក់ (IR442-2-58) ក្នុងបរិយាកាសផ្ទះកញ្ចក់។ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែប្រសិទ្ធភាពអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើប្រភេទពូជស្រូវក្នុងស្រុក និងសីតុណ្ហភាពជាក់ស្តែងនៅតាមវាលស្រែ។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រ (Biological Control) នេះ ពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ផ្សិតប្រឆាំងនេះ ជាជំហានដ៏ប្រសើរឆ្ពោះទៅរកការគ្រប់គ្រងជំងឺរុក្ខជាតិប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា ទោះបីជាត្រូវការការសិក្សាបន្ថែមក្នុងលក្ខខណ្ឌវាលស្រែផ្ទាល់ក៏ដោយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Antagonism (ភាពជាសត្រូវ / សកម្មភាពប្រឆាំង) | នៅក្នុងអតិសុខុមជីវវិទ្យា គឺជាសកម្មភាពដែលសារពាង្គកាយមួយ (ដូចជាផ្សិតល្អ) រារាំង បំផ្លាញ ឬប្រកួតប្រជែងទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់សារពាង្គកាយមួយទៀត (ដូចជាផ្សិតបង្កជំងឺ) ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការឆ្លងជំងឺ។ | ដូចជាប៉ូលិសដែលចាំរារាំង និងចាប់ចោរ មិនឱ្យធ្វើសកម្មភាពបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកដទៃនៅក្នុងសហគមន៍។ |
| In vitro (ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍) | ជាការធ្វើពិសោធន៍ ឬការសិក្សាស្រាវជ្រាវដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងកែវ ចាន Petri ឬបំពង់សាកល្បងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងបរិយាកាស ជាជាងធ្វើនៅលើសត្វ ឬរុក្ខជាតិរស់នៅតាមធម្មជាតិ។ | ដូចជាការហ្វឹកហាត់ទាត់បាល់នៅក្នុងសាលបិទជិត ឬការលេងហ្គេមសាកល្បង មុននឹងចេញទៅប្រកួតនៅទីលានផ្ទាល់។ |
| Spore suspension (សូលុយស្យុងស្ព័រ / ទឹកស្ព័រផ្សិត) | គឺជាល្បាយនៃស្ព័ររបស់ផ្សិត (ប្រៀបបាននឹងគ្រាប់ពូជតូចៗរបស់ផ្សិត) ដែលត្រូវបានរំលាយ ឬលាយបញ្ចូលជាមួយនឹងទឹក ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការយកទៅបាញ់ ឬស្រោបលើគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិទៅលាយចូលក្នុងទឹក រួចយកទៅស្រោចលើដីដើម្បីឱ្យវាដុះលូតលាស់។ |
| Culture filtrate (ចម្រាញ់វប្បធម៌ផ្សិត) | ជាសារធាតុរាវដែលទទួលបានបន្ទាប់ពីច្រោះយកកោសិកា ឬស្ព័ររបស់ផ្សិតចេញ ដោយបន្សល់ទុកតែសារធាតុគីមី ឬអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលផ្សិតនោះបានផលិតនិងបញ្ចេញអំឡុងពេលវាលូតលាស់។ | ដូចជាទឹកតែដែលយើងទទួលបានបន្ទាប់ពីស្រង់កាកតែចេញ ដែលទឹកនោះមានផ្ទុករសជាតិនិងសារធាតុរបស់ស្លឹកតែ។ |
| Zone of inhibition / ZI (តំបន់រារាំង) | គឺជាគម្លាត ឬចន្លោះទំនេរដែលកើតមានរវាងផ្សិតពីរប្រភេទនៅលើចានពិសោធន៍ ដែលបង្ហាញថាផ្សិតមួយបានបញ្ចេញសារធាតុគីមីដើម្បីទប់ស្កាត់មិនឱ្យផ្សិតមួយទៀតដុះរាលដាលមកជិតវាបាន។ | ដូចជាការគូសបន្ទាត់ព្រំដែនការពារ ដែលមិនអនុញ្ញាតឱ្យសត្រូវដើរឆ្លងកាត់ចូលមកក្បែរបាន។ |
| Percent inhibition of radial growth / PIRG (ភាគរយនៃការរារាំងការលូតលាស់រ៉ាឌីកាល់) | ជារង្វាស់គណនាជាភាគរយ ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃសមត្ថភាពរបស់ភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រ ក្នុងការបញ្ឈប់ការលូតលាស់ពង្រីកផ្ទៃ (មុខកាត់) របស់មេរោគផ្សិត ធៀបនឹងពេលដែលគ្មានភ្នាក់ងារទប់ស្កាត់។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើរបាំងការពារអាចកាត់បន្ថយការហូរចូលនៃទឹកជំនន់បានប៉ុន្មានភាគរយបើធៀបនឹងពេលអត់មានរបាំង។ |
| Seed coating (ការស្រោបគ្រាប់ពូជ) | គឺជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដែលយកគ្រាប់ពូជទៅប្រឡាក់ ឬស្រោបជាមួយនឹងសារធាតុការពារ (ដូចជាថ្នាំគីមី ជី ឬអតិសុខុមប្រាណល្អ) មុនពេលយកទៅដាំ ដើម្បីការពារវាពីជំងឺនិងសត្វល្អិតនៅដំណាក់កាលដំបូង។ | ដូចជាការលាបឡេការពារកម្តៅថ្ងៃនៅលើស្បែកមុនពេលចេញទៅក្រៅ ដើម្បីកុំឱ្យរលាកស្បែកដោយសារពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ |
| Dual culture test (ការធ្វើតេស្តវប្បធម៌ទ្វេ) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេយកផ្សិតពីរប្រភេទ (ផ្សិតប្រឆាំង និងផ្សិតបង្កជំងឺ) មកបណ្តុះនៅលើចាន Petri តែមួយ ដើម្បីសង្កេតមើលថាតើពួកវាធ្វើអន្តរកម្ម ឬប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច។ | ដូចជាការចាប់សត្វពីរក្បាលដាក់ចូលក្នុងទ្រុងតែមួយ ដើម្បីមើលថាតើមួយណាខ្លាំងជាង ឬពួកវាប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
