បញ្ហា (The Problem)៖ ការបំពុលដោយផ្សិត Aspergillus section Flavi ដែលផលិតសារធាតុពុលអាហ្វ្លាតុកស៊ីន (aflatoxins) កំឡុងពេលធ្វើចំណីសត្វផ្អាប់ គឺជាបញ្ហាចម្បងដែលបណ្តាលឱ្យខូចគុណភាពចំណីសត្វផ្អាប់ពីពោត (corn silage)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងផ្សិតនៃមេដំបែ និងបាក់តេរីអាស៊ីតឡាក់ទិក ទាំងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (in vitro) និងនៅក្នុងការធ្វើចំណីសត្វផ្អាប់ពីពោតជាក់ស្តែង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Individual Yeast/LAB Culture (In vitro) ការប្រើប្រាស់វប្បធម៌មេដំបែ ឬបាក់តេរីអាស៊ីតឡាក់ទិកទោល (សាកល្បងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍) |
ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់ការវាយតម្លៃបឋម ដើម្បីស្វែងរកសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងផ្សិត។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបក្នុងការរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិត បើប្រៀបធៀបនឹងការប្រើប្រាស់វប្បធម៌ចម្រុះ។ | កាត់បន្ថយការផលិតអាហ្វ្លាតុកស៊ីនបានចន្លោះពី 5.20% ដល់ 35.64% និងរារាំងការលូតលាស់ផ្សិតបានត្រឹម 14% ទៅ 17% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Mixed yeasts and LAB at 10^6:10^8 CFU/g (Non-sterile silage) ការប្រើវប្បធម៌ចម្រុះអត្រា 10^6:10^8 CFU/g ក្នុងចំណីផ្អាប់ធម្មតា (មិនបានសម្លាប់មេរោគ) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកម្ចាត់ផ្សិត និងកាត់បន្ថយជាតិពុល ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់គុណភាពអាហារូបត្ថម្ភរបស់ចំណីសត្វ។ | ទាមទារការថ្លឹងថ្លែង និងកែតម្រូវកំហាប់អតិសុខុមប្រាណឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុតមុនពេលយកទៅផ្អាប់។ | រារាំងផ្សិត Aspergillus flavus បានទាំងស្រុងនៅថ្ងៃទី ៥ និងកាត់បន្ថយអាហ្វ្លាតុកស៊ីនបានរហូតដល់ 63.94% នៅថ្ងៃទី ៧។ |
| Mixed yeasts and LAB at 10^8:10^6 CFU/g (Non-sterile silage) ការប្រើវប្បធម៌ចម្រុះអត្រា 10^8:10^6 CFU/g ក្នុងចំណីផ្អាប់ធម្មតា |
អាចទប់ស្កាត់ចំនួនផ្សិតបានលឿននៅថ្ងៃដំបូងនៃការផ្អាប់ដោយសារកំហាប់មេដំបែខ្ពស់។ | កំហាប់បាក់តេរីអាស៊ីតឡាក់ទិកទាបពេក មិនអាចទប់ស្កាត់ផ្សិតបានទាំងស្រុង ធ្វើឱ្យផ្សិតអាចកើនឡើងវិញនៅដំណាក់កាលបន្ទាប់។ | មិនអាចរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិត A. flavus បានទាំងស្រុងនោះទេ កំឡុងពេលផ្អាប់ ២១ ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារការចំណាយលើឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍អតិសុខុមជីវសាស្ត្រជាមូលដ្ឋាន ព្រមទាំងឧបករណ៍គីមីសម្រាប់វិភាគរកជាតិពុលអាហ្វ្លាតុកស៊ីន។
ការសិក្សានេះប្រមូលគំរូពោត និងធ្វើការពិសោធន៍នៅខេត្ត Nakhon Pathom ប្រទេសថៃ។ ដោយសារប្រទេសថៃ និងកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រជាក់ក្ដៅសើមដូចគ្នា ដែលអំណោយផលដល់ការលូតលាស់របស់ផ្សិតពុល ការរកឃើញនេះគឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងបរិបទកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យជីវសាស្រ្ត (Biocontrol) ដោយប្រើប្រាស់មេដំបែ និងបាក់តេរីនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងការចិញ្ចឹមសត្វនៅកម្ពុជា។
ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណជាភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រ គឺជាដំណោះស្រាយចំណាយតិច មានសុវត្ថិភាព និងមាននិរន្តរភាពសម្រាប់លើកកម្ពស់គុណភាពចំណីសត្វ និងទិន្នផលបសុសត្វនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Aflatoxins (អាហ្វ្លាតុកស៊ីន) | ជាប្រភេទសារធាតុពុលម្យ៉ាងផលិតឡើងដោយផ្សិត (ជាពិសេស Aspergillus flavus) នៅពេលវាដុះលើគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ឬចំណីសត្វ ដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ថ្លើម និងបង្កជាជំងឺមហារីកដល់មនុស្សនិងសត្វ។ | វាដូចជាថ្នាំបំពុលលាក់មុខដែលផ្សិតបញ្ចេញចោលទៅក្នុងចំណីអាហារ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកហូបឈឺធ្ងន់ទោះបីជាមើលមិនឃើញផ្សិតក៏ដោយ។ |
| Ensiling (ការធ្វើចំណីសត្វផ្អាប់) | ដំណើរការរក្សាទុកចំណីសត្វ (ដូចជាដើមពោតស្រស់) តាមរយៈការផ្អាប់ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានខ្យល់អុកស៊ីហ្សែន ដើម្បីឱ្យបាក់តេរីបង្កើតជាតិអាស៊ីតឡាក់ទិក ដែលជួយការពារចំណីកុំឱ្យស្អុយរលួយ។ | វាប្រៀបដូចជាការធ្វើជ្រក់ស្ពៃរបស់មនុស្សដែរ គឺយើងផ្អាប់ដើមពោតស្រស់ទុកឱ្យសត្វស៊ីបានយូរខែដោយមិនខូចគុណភាព។ |
| Biocontrol agent (ភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្រ្ត) | ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ (ដូចជាមេដំបែ ឬបាក់តេរី) ដើម្បីទៅទប់ស្កាត់ ឬសម្លាប់មេរោគ និងផ្សិតចង្រៃផ្សេងៗ ជាជាងការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីសម្លាប់មេរោគ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាឱ្យចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះអញ្ចឹង គឺយើងចិញ្ចឹមមេរោគល្អឱ្យទៅស៊ីឬកម្ចាត់មេរោគអាក្រក់ចេញពីចំណី។ |
| Lactic acid bacteria / LAB (បាក់តេរីអាស៊ីតឡាក់ទិក) | ក្រុមបាក់តេរីល្អដែលអាចបំប្លែងជាតិស្ករឱ្យទៅជាអាស៊ីតឡាក់ទិក ដែលជួយបញ្ចុះកម្រិត pH (ធ្វើឱ្យជូរ) និងការពារការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតចង្រៃក្នុងដំណើរការផ្អាប់ចំណី។ | ពួកវាជាក្រុមទាហានល្អដែលបញ្ចេញជាតិជូរ (អាស៊ីត) ដើម្បីដេញមេរោគអាក្រក់មិនឱ្យមករស់នៅជិតពួកវាបាន។ |
| Dual culture technique (បច្ចេកទេសបណ្តុះវប្បធម៌ទ្វេរដង) | វិធីសាស្រ្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេបណ្តុះអតិសុខុមប្រាណពីរប្រភេទខុសគ្នានៅលើចានចិញ្ចឹមមេរោគតែមួយ ដើម្បីសង្កេតមើលថាតើពួកវាមានអន្តរកម្ម ឬអាចរារាំងការលូតលាស់គ្នាយ៉ាងដូចម្តេច។ | ដូចជាការចាប់សត្វពីរប្រភេទដាក់ក្នុងទ្រុងតែមួយ ដើម្បីមើលថាតើពួកវានឹងវាយគ្នា ឬអាចរស់នៅជាមួយគ្នាបាន។ |
| Enzyme-linked immunosorbent assay / ELISA (ការវិភាគបរិមាណសារធាតុដោយប្រើអង់ស៊ីមស៊ាំ) | បច្ចេកទេសគីមីវិភាគយ៉ាងជាក់លាក់មួយដែលប្រើប្រាស់អង់ទីករ (Antibodies) ដើម្បីចាប់យក និងវាស់កំហាប់នៃសារធាតុណាមួយ ដូចជាការវាស់បរិមាណជាតិពុលអាហ្វ្លាតុកស៊ីននៅក្នុងគំរូចំណី។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើសត្វឆ្កែហិតក្លិនដែលត្រូវបានហ្វឹកហាត់យ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ ដើម្បីស្វែងរកគ្រឿងញៀនដែលលាក់ទុកក្នុងវ៉ាលីរាប់ពាន់។ |
| Facultative anaerobic (អតិសុខុមប្រាណអាចរស់ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីហ្សែន) | លក្ខណៈរបស់អតិសុខុមប្រាណ (ដូចជាមេដំបែខ្លះ និង LAB) ដែលអាចរស់រានមានជីវិត លូតលាស់ និងបន្តពូជបានទាំងនៅក្នុងបរិស្ថានដែលមានខ្យល់អុកស៊ីហ្សែន និងគ្មានខ្យល់អុកស៊ីហ្សែន។ | ដូចជាឡានកូនកាត់ (Hybrid) ដែលអាចរត់បានទាំងម៉ាស៊ីនចាក់សាំងធម្មតា និងម៉ាស៊ីនប្រើថាមពលអគ្គិសនីពេលអស់សាំង។ |
| Mycotoxigenic fungi (ផ្សិតផលិតសារធាតុពុល) | ប្រភេទផ្សិតដែលមិនត្រឹមតែដុះធ្វើឱ្យចំណីអាហារខូចគុណភាពប៉ុណ្ណោះទេ តែថែមទាំងបញ្ចេញនូវសារធាតុគីមីពុល (Mycotoxins) ចូលទៅក្នុងចំណីនោះ ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់កោសិកាសត្វនិងមនុស្ស។ | ដូចជារោងចក្រដែលមិនត្រឹមតែមកសាងសង់ស៊ីទំហំដីទេ ថែមទាំងបង្ហូរទឹកស្អុយពុលចូលក្នុងទន្លេទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
