បញ្ហា (The Problem)៖ ការចម្លងរោគសារធាតុពុល Aflatoxin B1 នៅក្នុងផលិតផលកសិកម្ម ជាពិសេសដំណាំពោត បង្កហានិភ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាពអ្នកបរិភោគ និងសេដ្ឋកិច្ច ដែលទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងបែបជីវសាស្ត្រ (Biocontrol) ប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការប្រមូលសំណាកដី និងផលិតផលកសិកម្មពី ២៥ ខេត្ត ដើម្បីបំបែករកពូជផ្សិតដែលមិនបង្កើតជាតិពុល សម្រាប់យកមកធ្វើតេស្តសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពទប់ស្កាត់ពូជផ្សិតដែលបង្កើតសារធាតុពុល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Biocontrol / Natural Infection (Baseline) ការទុកឱ្យឆ្លងមេរោគតាមធម្មជាតិ (Baseline) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយលើការទិញថ្នាំ ឬភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តបន្ថែមនោះទេ។ | កម្រិតសារធាតុពុល Aflatoxin B1 កើនឡើងខ្ពស់ខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យកសិផលខូចគុណភាព និងបង្កគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាព។ | កម្រិតសារធាតុពុល Aflatoxin B1 កើនឡើងដល់ 246.70 μg/kg បន្ទាប់ពីរយៈពេល ១៤ ថ្ងៃនៃការបណ្តុះ។ |
| Biocontrol using Non-toxigenic A. flavus (Isolate 400) ការគ្រប់គ្រងដោយប្រើពូជផ្សិត A. flavus ដែលមិនមានជាតិពុល (លេខ 400) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយការចម្លងរោគ Aflatoxin តាមធម្មជាតិ និងមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់បរិស្ថាន។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការទប់ស្កាត់មានការថយចុះនៅពេលទុកកសិផលយូរ (ធ្លាក់ចុះនៅថ្ងៃទី១៤)។ | អាចកាត់បន្ថយបរិមាណសារធាតុពុល Aflatoxin B1 ដែលកើតមានតាមធម្មជាតិបាន ៨៣.៩២% ក្នុងរយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ |
| Biocontrol using Non-toxigenic A. flavus (Isolate 561) ការគ្រប់គ្រងដោយប្រើពូជផ្សិត A. flavus ដែលមិនមានជាតិពុល (លេខ 561) |
បង្ហាញប្រសិទ្ធភាពទប់ស្កាត់សារធាតុពុលបានខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមពូជដែលបានធ្វើតេស្ត ជាពិសេសក្នុងសប្តាហ៍ដំបូង។ | ស្រដៀងនឹងពូជ 400 ដែរ វាទាមទារការស្រាវជ្រាវបន្ថែមដើម្បីរក្សាប្រសិទ្ធភាពឱ្យបានយូរអង្វែងក្នុងការស្តុកទុក។ | អាចកាត់បន្ថយបរិមាណសារធាតុពុល Aflatoxin B1 ដែលកើតមានតាមធម្មជាតិបានរហូតដល់ ៩៧.៤៣% ក្នុងរយៈពេល ៧ ថ្ងៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឱ្យមានបន្ទប់ពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្រ្តស្តង់ដារ និងឧបករណ៍វិភាគកម្រិតម៉ូលេគុល ដែលអាចមានការចំណាយខ្ពស់សម្រាប់ការរៀបចំដំបូង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រមូលសំណាកដី និងផលិតផលកសិកម្ម (ភាគច្រើនជាពោត) ពី ២៥ ខេត្ត ទូទាំងប្រទេសថៃ។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុត្រូពិច ប្រព័ន្ធកសិកម្ម និងលក្ខខណ្ឌដីស្រដៀងគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យពូជផ្សិតទាំងនេះអាចមានប្រសិទ្ធភាពដូចគ្នានៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងបែបជីវសាស្រ្ត (Biocontrol) នេះ មានសក្តានុពលយ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាសារធាតុពុលក្នុងកសិផល។
ការអភិវឌ្ឍថ្នាំជីវសាស្ត្រពីពូជផ្សិត Aspergillus flavus ដែលមិនបង្កើតជាតិពុល គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងសុវត្ថិភាពខ្ពស់ ដែលអាចជំនួសការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីក្នុងការការពារកសិផលនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Aspergillus flavus (ផ្សិតអាស្ពែហ្ស៊ីលឡឹសផ្លាវឹស) | ជាប្រភេទមេផ្សិតដែលតែងតែដុះនៅលើគ្រាប់ធញ្ញជាតិ (ដូចជាពោត និងសណ្តែកដី) នៅក្នុងតំបន់ត្រូពិច ហើយពូជខ្លះរបស់វាមានសមត្ថភាពបង្កើតសារធាតុពុល Aflatoxin ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ថ្លើម។ | ដូចជាមេតំបែរដែលដុះលើនំប៉័ងផ្អូម ប៉ុន្តែប្រភេទនេះចូលចិត្តដុះលើគ្រាប់ពោត ឬសណ្តែកដី ហើយអាចបញ្ចេញជាតិពុលដែលអាចសម្លាប់មនុស្ស ឬសត្វបាន។ |
| Aflatoxin B1 (សារធាតុពុលអាផ្លាតុកស៊ីន B1) | ជាប្រភេទសារធាតុពុលបន្ទាប់បន្សំ (Secondary metabolite) ដែលបញ្ចេញដោយមេផ្សិត Aspergillus វាមានកម្រិតជាតិពុលខ្លាំងបំផុត និងត្រូវបានចាត់ទុកជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺមហារីកថ្លើមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់មនុស្ស និងសត្វ។ | ដូចជាថ្នាំបំពុលលាក់មុខដែលមានជាប់នៅក្នុងគ្រាប់សណ្តែកដី ឬពោតដែលខូចគុណភាព បើហូបចូលទៅនឹងធ្វើឱ្យខូចថ្លើម។ |
| Biocontrol (ការគ្រប់គ្រងបែបជីវសាស្ត្រ) | ជាវិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ពពួកមីក្រូសរីរាង្គមានប្រយោជន៍ ឬអន្តរាគមន៍តាមធម្មជាតិ (ដូចជាផ្សិតដែលគ្មានជាតិពុល) ដើម្បីទៅប្រកួតប្រជែង កាត់បន្ថយ ឬសម្លាប់មីក្រូសរីរាង្គចង្រៃ ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាឱ្យចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ដើម្បីកុំឱ្យកណ្តុរមកស៊ីចំណីអាហារ ជាជាងការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរដែលមានគ្រោះថ្នាក់។ |
| Non-toxigenic strains (ពូជដែលមិនបង្កើតជាតិពុល) | ជាប្រភេទរងនៃពពួកមេរោគ ឬផ្សិត ដែលមានលក្ខណៈរូបរាងសណ្ឋានដូចគ្នាទៅនឹងពូជធម្មតាដែរ ប៉ុន្តែវាបានបាត់បង់សមត្ថភាព ឬខ្វះហ្សែនក្នុងការផលិតសារធាតុពុល (Toxins)។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេយកវាទៅដណ្តើមចំណីពីផ្សិតមានជាតិពុល។ | ដូចជាសត្វពស់ដែលត្រូវបានគេដកចង្កូមពិសចេញ វាមានរូបរាងដូចពស់មានពិស តែវាមិនអាចខាំបញ្ចេញពិសបង្កគ្រោះថ្នាក់បានទេ។ |
| Competition plate method (វិធីសាស្ត្របណ្តុះប្រកួតប្រជែងលើចាន) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេយកមេផ្សិតពីរប្រភេទ (ផ្សិតមានជាតិពុល និងផ្សិតគ្មានជាតិពុល) មកបណ្តុះទន្ទឹមគ្នានៅលើចានចិញ្ចឹមមេរោគតែមួយ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើផ្សិតមួយណាអាចលូតលាស់លឿនជាង និងអាចរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិតមួយទៀតបាន។ | ដូចជាការដាក់សត្វមាន់ពីរប្រភេទក្នុងទ្រុងតែមួយ ដើម្បីមើលថាតើមាន់មួយណាអាចដណ្តើមចំណីស៊ី និងរស់រានមានកម្លាំងខ្លាំងជាងគេ។ |
| Polymerase Chain Reaction (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស ឬ PCR) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុល សម្រាប់ថតចម្លង និងបង្កើនចំនួនសេនេទិច (DNA) របស់មេរោគពីចំនួនតិចតួចបំផុត ឱ្យទៅជាចំនួនរាប់លានច្បាប់ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការវិភាគរកអត្តសញ្ញាណពិតប្រាកដរបស់វា។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនថតចម្លង (Photocopy) ដែលផ្តិតយកស្នាមក្រសួងម្រាមដៃមួយ ឱ្យចេញជាឯកសាររាប់ពាន់សន្លឹក ដើម្បីងាយស្រួលយកទៅផ្ទៀងផ្ទាត់រកមុខសញ្ញាជនសង្ស័យ។ |
| ITSrDNA (តំបន់វាស់ស្ទង់ហ្សែន ITS) | ជាតំបន់ ឬផ្នែកមួយនៃលំដាប់ DNA (Internal transcribed spacer) របស់មេផ្សិត ដែលមានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាដាច់ខាតតាមប្រភេទផ្សិតនីមួយៗ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់វាជាម៉ាកសម្គាល់កម្រិតម៉ូលេគុល សម្រាប់វែកញែករកអត្តសញ្ញាណ (Identification) ប្រភេទផ្សិត។ | ដូចជាលេខកូដបាកូដ (Barcode) ដែលបិទលើទំនិញនីមួយៗក្នុងផ្សារទំនើប ដែលគ្រាន់តែយកម៉ាស៊ីនមកស្កេនមើល គឺដឹងភ្លាមថាវាជាទំនិញអ្វី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
