បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយពីស្ថានភាពនៃការស្រាវជ្រាវលើអម្បូររុក្ខជាតិ Anthemideae ដោយគូសបញ្ជាក់ពីគម្លាតរវាងតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចនិងវេជ្ជសាស្រ្តដ៏ធំធេងរបស់វា និងការសិក្សាពីការបំប្លែងហ្សែនកម្រិតខ្ពស់ដែលនៅមានកម្រិត បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការបណ្តុះជាលិកាជាមូលដ្ឋាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការពិនិត្យឡើងវិញនូវអក្សរសិល្ប៍យ៉ាងទូលំទូលាយនៃការស្រាវជ្រាវដែលមានស្រាប់លើការបណ្តុះកោសិកា ជាលិកា និងសរីរាង្គ in vitro ការបន្តពូជខ្នាតតូច និងការបំប្លែងហ្សែននៃប្រភេទរុក្ខជាតិអម្បូរ Anthemideae។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Thin Cell Layer (TCL) Micropropagation ការបន្តពូជខ្នាតតូចតាមប្រព័ន្ធស្រទាប់កោសិកាស្តើង (TCL) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្លូវលូតលាស់នៃសរីរាង្គរុក្ខជាតិគោលដៅឱ្យបានច្បាស់លាស់។ វិធីនេះអនុញ្ញាតឱ្យមានការបន្តពូជរុក្ខជាតិក្នុងបរិមាណច្រើននិងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ការលូតលាស់អាចទទួលរងឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាន ឬការពុល (Phytotoxicity) ប្រសិនបើមានការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចមិនបានត្រឹមត្រូវ។ ត្រូវការការតម្រូវបរិមាណអ័រម៉ូន (PGRs) ឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិច្រើនប្រភេទក្នុងអម្បូរ Anthemideae ដោយមានអត្រាលូតលាស់ខ្ពស់នៅពេលប្រើអ័រម៉ូនសមស្រប។ |
| Hairy Root Culture via Agrobacterium rhizogenes ការបណ្តុះឫសរោមដោយប្រើបាក់តេរី Agrobacterium rhizogenes |
អាចផលិតសារធាតុមេតាបូលីតបន្ទាប់បន្សំដូចជា artemisinin និងប្រេងសំខាន់ៗបានច្រើនតាមរយៈប្រព័ន្ធ Bioreactor ។ ជាវិធីសាស្ត្រដ៏ល្អសម្រាប់ផលិតកម្មឱសថដោយមិនពឹងផ្អែកលើការដាំដុះក្រៅ។ | ទិន្នផលនៃសារធាតុសកម្មជារឿយៗនៅមានកម្រិតទាបនៅឡើយ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការរំពឹងទុក។ ទាមទារការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានដ៏តឹងរ៉ឹងនិងស្មុគស្មាញ។ | បង្កើតឫសរោមដើម្បីបំប្លែងសារធាតុ terpenes និងផលិតប្រេងសំខាន់ៗ ប៉ុន្តែអត្រានៃការលូតលាស់ឡើងវិញក្រោយការព្យាបាលត្រជាក់មានប្រមាណ ៦៥% ក្នុងរុក្ខជាតិ Artemisia annua។ |
| Agrobacterium tumefaciens-mediated Genetic Transformation ការបំប្លែងហ្សែនដោយប្រើបាក់តេរី Agrobacterium tumefaciens |
អាចបញ្ចូលហ្សែនថ្មីៗដើម្បីកែប្រែលក្ខណៈរុក្ខជាតិ ដូចជាបង្កើនទិន្នផលសារធាតុសកម្ម ភាពធន់នឹងជំងឺ និងសត្វល្អិត។ ជួយបង្កើតពូជរុក្ខជាតិដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។ | ប្រឈមនឹងការលំបាកដោយសារការពុលរុក្ខជាតិ ដែលបណ្តាលមកពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច (ដូចជា cefotaxime) ដើម្បីសម្លាប់បាក់តេរី។ អត្រានៃការបំប្លែងហ្សែននៅមានកម្រិត។ | អត្រាជោគជ័យនៃការបំប្លែងហ្សែនប្រែប្រួលពី ០ ទៅ ១០០% អាស្រ័យលើប្រភេទរុក្ខជាតិ ដោយមានការបញ្ជាក់ពីវត្តមានហ្សែនតាមរយៈការធ្វើតេស្ត PCR និង Southern blot។ |
| Cryopreservation ការរក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំង (Cryopreservation) |
អាចរក្សាទុកធនធានហ្សែនរុក្ខជាតិបានយូរអង្វែងនៅក្នុងអាសូតរាវដោយមិនប៉ះពាល់ដល់សមត្ថភាពជីវសំយោគ និងលក្ខណៈហ្សែនដើមឡើយ។ | ត្រូវការសារធាតុការពារការកក (Cryoprotectants ដូចជា DMSO និង Sucrose) និងពិបាកក្នុងការធ្វើឱ្យកោសិការស់ឡើងវិញ (Regeneration) សម្រាប់ប្រភេទរុក្ខជាតិមួយចំនួន។ | សម្រេចបានអត្រារស់រានមានជីវិតជាមធ្យម ៦២% សម្រាប់រុក្ខជាតិ Chrysanthemum cinerariaefolium ក្រោយពេលរក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសទាំងនេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍ជីវបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតខ្ពស់ និងការចំណាយលើបរិក្ខារទំនើបៗ និងសារធាតុគីមី។
ការសិក្សានេះគឺជាការពិនិត្យឡើងវិញ (Review Article) នូវអក្សរសិល្ប៍ស្រាវជ្រាវដែលភាគច្រើនធ្វើឡើងនៅប្រទេសជប៉ុន អឺរ៉ុប និងចិន ទៅលើអម្បូររុក្ខជាតិ Anthemideae។ ដោយសារការពិសោធន៍ទាំងនេះធ្វើឡើងក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍បរទេស វត្ថុធាតុដើម និងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាបន្សាំបន្ថែមនៅប្រទេសកម្ពុជាមុននឹងអនុវត្តផ្ទាល់។
ទោះបីជាទាមទារបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់ក្តី បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា និងវិស្វកម្មហ្សែននេះមានសក្តានុពលយ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងឱសថបុរាណនៅកម្ពុជា។
ការវិនិយោគលើការស្រាវជ្រាវជីវបច្ចេកវិទ្យារុក្ខជាតិនេះ នឹងជួយកម្ពុជាឱ្យផ្លាស់ប្តូរពីការនាំចេញវត្ថុធាតុដើមកសិកម្មតម្លៃទាប ទៅជាការផលិតឱសថនិងប្រេងសំខាន់ៗដែលមានតម្លៃខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Thin Cell Layer (TCL) (ស្រទាប់កោសិកាស្តើង) | ជាបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាដោយកាត់យកស្រទាប់កោសិការុក្ខជាតិស្តើងៗបំផុត (ជួនកាលមានកម្រាស់ត្រឹមតែកោសិកាមួយ ឬពីរបីស្រទាប់) យកទៅបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត ដើម្បីគ្រប់គ្រងការលូតលាស់សរីរាង្គថ្មីៗគោលដៅបានយ៉ាងជាក់លាក់និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ដូចជាការចិតយកស្បែករុក្ខជាតិមួយបន្ទះស្តើងៗទៅបណ្តុះ ឱ្យដុះចេញជារាងកាយរុក្ខជាតិថ្មីទាំងមូលនៅក្នុងកែវសាកល្បង។ |
| Hairy root cultures (ការបណ្តុះឫសរោម) | ជាការបណ្តុះឫសរុក្ខជាតិនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ក្រោយពីបានចម្លងមេរោគបាក់តេរី Agrobacterium rhizogenes ដែលជំរុញឱ្យឫសដុះលូតលាស់យ៉ាងលឿន មានរោមច្រើន និងអាចផលិតសារធាតុគីមី ឬឱសថកម្រិតខ្ពស់បានច្រើនដោយមិនបាច់ដាំរុក្ខជាតិទាំងមូល។ | ដូចជាការចាក់ថ្នាំបញ្ជូលទៅក្នុងរុក្ខជាតិដើម្បីបញ្ឆោតឱ្យវាដុះឫសច្រើនខុសធម្មតា ដើម្បីងាយស្រួលទាញយកសារធាតុថ្នាំពីឫសនោះ។ |
| Secondary metabolites (សារធាតុមេតាបូលីតបន្ទាប់បន្សំ) | ជាសមាសធាតុគីមីដែលរុក្ខជាតិបញ្ចេញមក មិនមែនសម្រាប់បម្រើដល់ការលូតលាស់ផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែសម្រាប់ការពារខ្លួនពីសត្រូវ ជំងឺ ឬអាកាសធាតុអាក្រក់ (ឧទាហរណ៍ artemisinin ឬ pyrethrins) ដែលមនុស្សអាចចម្រាញ់យកមកធ្វើជាឱសថ និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។ | ដូចជាអាវក្រោះ ឬអាវុធគីមីដែលរុក្ខជាតិបង្កើតឡើងដើម្បីការពារខ្លួនពីសត្រូវ ដែលយើងអាចយកវាមកធ្វើជាថ្នាំពេទ្យបាន។ |
| Cryopreservation (ការរក្សាទុកក្នុងសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំង) | ជាបច្ចេកទេសរក្សាទុកកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិក្នុងអាសូតរាវ (Liquid Nitrogen) នៅសីតុណ្ហភាពប្រមាណ -១៩៦ អង្សាសេ ដើម្បីបញ្ឈប់សកម្មភាពមេតាប៉ូលីសទាំងស្រុង និងរក្សាទុកពូជរុក្ខជាតិកម្រឱ្យបានយូរអង្វែងដោយមិនខូចគុណភាពហ្សែនដើម។ | ដូចជាការក្លាសេសាច់ក្នុងទូរទឹកកកដែលមានសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ខ្លាំងមែនទែន ដើម្បីរក្សាទុកឱ្យនៅស្រស់បានរាប់សិបឆ្នាំរួចទើបអាចយកមកបណ្តុះឱ្យរស់ឡើងវិញ។ |
| Agrobacterium tumefaciens (បាក់តេរី Agrobacterium tumefaciens) | ជាប្រភេទបាក់តេរីរស់ក្នុងដី ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើប្រាស់ជាយានសម្រាប់ដឹកជញ្ជូន និងបញ្ចូលហ្សែនថ្មីៗ (DNA) ទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិ ដើម្បីកែប្រែលក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់វា ដូចជាឱ្យមានភាពធន់នឹងជំងឺ ឬផលិតសារធាតុសកម្មបានកាន់តែច្រើន។ | ដូចជាអ្នករត់សំបុត្រដែលយកសារ (ហ្សែនថ្មី) ទៅបញ្ជូលក្នុងរោងចក្រ (កោសិការុក្ខជាតិ) ដើម្បីបញ្ជាឱ្យរោងចក្រនោះផលិតរបស់ថ្មីៗ។ |
| Micropropagation (ការបន្តពូជខ្នាតតូច) | ជាបច្ចេកទេសបន្តពូជរុក្ខជាតិក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (in vitro) តាមរយៈការយកកោសិកា ឬជាលិកាតិចតួចទៅបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹមនិងអ័រម៉ូនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីទទួលបានកូនរុក្ខជាតិថ្មីរាប់ពាន់ដើមក្នុងរយៈពេលខ្លីពីកោសិកាដើមតែមួយ។ | ដូចជាការថតចម្លង (Copy) រុក្ខជាតិមួយដើមឱ្យក្លាយទៅជារាប់ពាន់ដើមដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នាេះ នៅក្នុងដបកែវ។ |
| Bioreactor (ប្រព័ន្ធបំពង់ប្រតិកម្មជីវសាស្ត្រ) | ជាឧបករណ៍ ឬធុងបិទជិតដែលមានការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានយ៉ាងតឹងរ៉ឹង (ដូចជាសីតុណ្ហភាព អុកស៊ីហ្សែន ពន្លឺ និងសារធាតុចិញ្ចឹម) សម្រាប់បណ្តុះកោសិកា ឬឫសរុក្ខជាតិក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ដើម្បីផលិតសារធាតុឱសថក្នុងកម្រិតឧស្សាហកម្ម។ | ដូចជាធុងស្ងោរខ្នាតធំនៅក្នុងរោងចក្រ ដែលគេបង្កើតបរិយាកាសល្អឥតខ្ចោះដើម្បីឱ្យកោសិការុក្ខជាតិលូតលាស់និងផលិតថ្នាំបានច្រើនបំផុត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
