បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការបណ្តុះលំអងផ្កា (Anther culture) នៃស្រូវកូនកាត់ BC1F1 (KDML105//IRBB5/KDML105) ដើម្បីផលិតពូជស្រូវទ្វេហាប់ប្លូអ៊ីត (Doubled haploid) ដែលមានលក្ខណៈប្រឆាំងនឹងជំងឺរលាកស្លឹកដោយសារបាក់តេរី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាដោយប្រើប្រាស់ប្រភពកាបូនខុសៗគ្នា រួមផ្សំជាមួយនឹងការវិភាគហ្សែនម៉ូលេគុលដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិដែលទទួលបាន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Maltose-supplemented Medium (+2,4-D) ការប្រើប្រាស់ស្ករ Maltose និងអរម៉ូន 2,4-D |
ផ្តល់អត្រាបង្កើតកាលុសខ្ពស់ជាង ដោយសារវាបំបែកខ្លួនយឺត និងជួយរក្សាស្ថិរភាពសម្ពាធអូស្មូសនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ។ | អរម៉ូន 2,4-D អាចមានឥទ្ធិពលទប់ស្កាត់ដល់ការលូតលាស់កូនរុក្ខជាតិដោយផ្ទាល់ (One-step regeneration) ប្រសិនបើកម្រិតខ្ពស់ពេក។ | ទទួលបានអត្រាបង្កើតកាលុសខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ១០,១៩% សម្រាប់កម្រិត Maltose 50 g/l ជាមួយ 2,4-D 2 mg/l។ |
| Sucrose-supplemented Medium ការប្រើប្រាស់ស្ករ Sucrose ធម្មតា |
ជាប្រភពកាបូនស្តង់ដារដែលងាយស្រួលរក មានតម្លៃថោក និងប្រើប្រាស់ទូទៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា។ | វាងាយនឹងបំបែកខ្លួនទៅជាគ្លុយកូសនិងហ្វ្រូកតូស ដែលធ្វើឱ្យសម្ពាធអូស្មូសកើនឡើងទ្វេដង និងប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់ការបង្កើតកាលុស។ | ទទួលបានអត្រាបង្កើតកាលុសទាបចន្លោះពី ៣,៣៣% ទៅ ៣,៤៣% ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Two-step Plantlet Regeneration (No 2,4-D to MS) ការបណ្តុះកូនរុក្ខជាតិជាពីរដំណាក់កាល (គ្មាន 2,4-D) |
ផ្តល់អត្រាលូតលាស់កូនរុក្ខជាតិពណ៌បៃតងខ្ពស់ជាង នៅពេលផ្ទេរកាលុសទៅកាន់មជ្ឈដ្ឋាន MS ថ្មីដែលមានអរម៉ូន BAP និង NAA។ | ចំណាយពេលយូរជាងការបណ្តុះដំណាក់កាលតែមួយ និងទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់នៅពេលផ្ទេរកាលុស។ | ទទួលបានអត្រាលូតលាស់កូនរុក្ខជាតិពណ៌បៃតងខ្ពស់បំផុតត្រឹម ១,២៩%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារឱ្យមានមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិដែលមានបរិក្ខារទំនើប និងសម្ភារៈសម្រាប់វិភាគហ្សែនកម្រិតម៉ូលេគុល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើពូជស្រូវ indica កូនកាត់រវាងពូជផ្កាម្លិះ (KDML105) និងពូជធន់នឹងជំងឺ (IRBB5)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះពូជស្រូវផ្កាម្លិះរបស់ថៃមានលក្ខណៈហ្សែននិងអាកប្បកិរិយាដាំដុះស្រដៀងគ្នាទៅនឹងពូជស្រូវក្រអូបប្រណីតរបស់កម្ពុជា (ឧទាហរណ៍៖ ពូជផ្ការំដួល) ដែលជារឿយៗពិបាកក្នុងការបណ្តុះជាលិកាដូចគ្នា។
បច្ចេកទេសបណ្តុះលំអងផ្កាដើម្បីបង្កើតពូជស្រូវថេរហ្សែននេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅកម្ពុជាដើម្បីពន្លឿនការបង្កាត់ពូជ។
ជារួម ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះអាចជួយអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាកាត់បន្ថយពេលវេលាបង្កាត់ពូជស្រូវពីជាច្រើនឆ្នាំមកត្រឹមតែមួយជំនាន់ ដែលជាជំហានដ៏ចាំបាច់សម្រាប់ពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀងនិងការនាំចេញ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Anther culture (ការបណ្តុះលំអងផ្កា) | គឺជាបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយយកថង់លំអងផ្កា (Anther) ដែលមិនទាន់ពេញវ័យរបស់រុក្ខជាតិទៅបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹម ដើម្បីបង្កើតជារុក្ខជាតិថ្មីដែលមានហ្សែនថេរ (ស្ទួនក្រូម៉ូសូម) ដោយមិនឆ្លងកាត់ការបង្កកំណើត។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជដែលមិនទាន់បង្កកំណើតពីឪពុកម្តាយ ទៅចិញ្ចឹមក្នុងទូកញ្ចក់រហូតដល់វាលូតលាស់ជាដើមឈើពេញលេញដោយខ្លួនឯង។ |
| Doubled haploid (ទ្វេហាប់ប្លូអ៊ីត / ឌីប្លូអ៊ីតស្ទួន) | ជារុក្ខជាតិដែលកើតចេញពីកោសិកាដែលមានក្រូម៉ូសូមពាក់កណ្តាល (Haploid) បន្ទាប់មកក្រូម៉ូសូមនោះបានកើនឡើងទ្វេដងដោយស្វ័យប្រវត្តិ ឬដោយការប្រើសារធាតុគីមី ដែលធ្វើឱ្យវាមានហ្សែនដូចគ្នាទាំងស្រុង (Homozygous) និងធ្វើឱ្យពូជមានភាពថេរមិនប្រែប្រួលនៅជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការថតចម្លង (Copy) សៀវភៅពាក់កណ្តាលក្បាលដែលយើងមាន ឱ្យទៅជាសៀវភៅមួយក្បាលពេញដែលមានខ្លឹមសារដូចគ្នាបេះបិទនៅសងខាងឆ្វេងនិងស្តាំ។ |
| Callus (កាលុស) | គឺជាដុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ (មិនទាន់ចេញជាស្លឹក ឬឫស) ដែលកកើតឡើងនៅពេលកោសិការុក្ខជាតិត្រូវបានជំរុញដោយអរម៉ូនក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ មុននឹងវាអាចលូតលាស់បន្តទៅជាកូនរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាដុំដីឥដ្ឋទន់ៗដែលមិនទាន់បានសូនជារូបរាងអ្វីមួយ តែត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ដើម្បីច្នៃជាកែវ ឬចាន។ |
| AFLP (Amplified Fragment Length Polymorphism) (បច្ចេកទេសវិភាគ AFLP) | គឺជាបច្ចេកទេសវិភាគ DNA ដានក្រាម (DNA Fingerprinting) ដ៏ជាក់លាក់មួយ ដែលប្រើសម្រាប់ពិនិត្យមើលភាពខុសគ្នានៃហ្សែន និងវាយតម្លៃថាតើកូនរុក្ខជាតិទទួលបានហ្សែនប៉ុន្មានភាគរយពីឪពុក ឬម្តាយរបស់វា។ | ដូចជាការស្កែនក្រវីមេដៃរបស់កូន ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើកូននោះមានទម្រង់ក្រឡាដៃស្រដៀងឪពុក ឬម្តាយកម្រិតណា។ |
| Bacterial blight (ជំងឺរលាកស្លឹកដោយសារបាក់តេរី) | គឺជាជំងឺដ៏កាចសាហាវមួយលើដំណាំស្រូវ ដែលបង្កឡើងដោយបាក់តេរី ធ្វើឱ្យស្លឹកស្រូវឡើងពណ៌លឿង ក្រៀមស្ងួត និងអាចបំផ្លាញទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ប្រសិនបើគ្មានហ្សែនធន់ដូចជាហ្សែន xa5 នោះទេ។ | ដូចជាជំងឺផ្តាសាយធំដែលឆ្លងរាលដាលយ៉ាងលឿនក្នុងចំណោមមនុស្ស ធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺអស់កម្លាំង និងស្លេកស្លាំង។ |
| BC1F1 / Backcross (ការបង្កាត់ត្រឡប់) | គឺជាការយកកូនកាត់ជំនាន់ទី១ ទៅបង្កាត់ត្រឡប់ជាមួយនឹងពូជឪពុក ឬម្តាយដើមរបស់វាវិញ ដើម្បីបញ្ចូលលក្ខណៈល្អណាមួយ (ដូចជាហ្សែនធន់ជំងឺ) ខណៈពេលដែលព្យាយាមរក្សាលក្ខណៈដើមភាគច្រើននៃពូជនោះឱ្យនៅដដែល។ | ដូចជាការយកទឹកស៊ុបថ្មីដែលទើបតែបន្ថែមគ្រឿងទេស ទៅចាក់លាយចូលក្នុងឆ្នាំងទឹកស៊ុបដើមវិញ ដើម្បីឱ្យរសជាតិដើមកាន់តែលេចធ្លោ តែមានក្លិនឈ្ងុយនៃគ្រឿងទេសថ្មី។ |
| Androgenesis (ការលូតលាស់ពីកោសិកាឈ្មោល) | គឺជាដំណើរការដែលកូនរុក្ខជាតិលូតលាស់ចេញពីកោសិកាភេទឈ្មោល (លំអងផ្កា) តែឯង ដោយមិនចាំបាច់មានការបង្កកំណើតជាមួយកោសិកាញី (ស៊ុត) នោះទេ។ | ដូចជាការបំបែកខ្លួនរបស់សត្វផ្កាយសមុទ្រ ដែលបំណែកដៃមួយរបស់វាអាចលូតលាស់ក្លាយជាសត្វផ្កាយសមុទ្រថ្មីមួយទៀតដោយមិនបាច់មានការបង្កកំណើត។ |
| PCR-based marker (សញ្ញាសម្គាល់ផ្អែកលើបច្ចេកទេស PCR) | គឺជាបំណែក DNA ជាក់លាក់មួយ (ឧទាហរណ៍ RG556) ដែលគេប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសផ្តិតចម្លង DNA (PCR) ដើម្បីស្វែងរក និងតាមដានមើលថាតើរុក្ខជាតិនោះពិតជាមានផ្ទុកហ្សែនគោលដៅ xa5 ដែរឬទេ។ | ដូចជាការប្រើឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា GPS ដើម្បីស្វែងរកទីតាំងរថយន្តជាក់លាក់ណាមួយនៅក្នុងចំណតដ៏ធំមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
