បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមក្នុងការបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ ដូចជាការខ្វះខាតភាពធន់នឹងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានមិនអំណោយផល និងតម្រូវការបង្កើតបម្រែបម្រួលហ្សែនថ្មីៗ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើការពិនិត្យនិងវាយតម្លៃលើកម្មវិធីនៃបច្ចេកទេសបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្ត្រផ្សេងៗក្នុងការបង្កាត់ពូជ ដោយផ្តោតលើការបណ្តុះកោសិកានិងការចម្រាញ់ហ្សែន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Plant Breeding ការបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិតាមបែបប្រពៃណី |
ងាយស្រួលអនុវត្តតាមបែបធម្មជាតិ និងមិនទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ស្មុគស្មាញ។ | ចំណាយពេលវេលាយូរ (ច្រើនឆ្នាំ) និងមានកម្រិតក្នុងការជ្រើសរើសហ្សែនព្រោះពឹងផ្អែកលើបម្រែបម្រួលដែលមានស្រាប់តាមធម្មជាតិ។ | ជាវិធីសាស្ត្រគោលដែលទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តមកជំនួសដើម្បីកាត់បន្ថយពេលវេលា និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាព។ |
| Anther Culture ការបណ្តុះលំអងផ្កា |
អាចបង្កើតរុក្ខជាតិដែលមានក្រូម៉ូសូមឯកកា (haploid) បានលឿន និងជួយសម្រួលដល់ការជ្រើសរើសលក្ខណៈធន់នឹងស្ត្រេសបរិស្ថាន (ភាពត្រជាក់ ជាតិប្រៃ)។ | ជួបបញ្ហាពិបាកក្នុងការលូតលាស់ចេញជាដើមពេញលេញក្នុងពូជមួយចំនួន និងមានបញ្ហាចេញជា "ដើមស" ឬដើមគ្មានក្លរ៉ូហ្វីល (Albinism) ច្រើនលើដំណាំស្រូវ។ | ទទួលបានស្រូវ ៣ពូជ ដែលធន់នឹងភាពត្រជាក់ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់នៅសីតុណ្ហភាព ១០°C ព្រមទាំងអាចធ្វើតេស្តភាពធន់នឹងជាតិប្រៃដោយប្រើ NaCl។ |
| Protoplast Fusion ការបញ្ចូលគ្នានៃប្រូតូប្លាស (កោសិកាគ្មានជញ្ជាំង) |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការបង្កាត់កាត់អំបូរ ឬឆ្លងប្រភេទ (Cross-species/genus hybridization) ដែលមិនអាចធ្វើបានតាមការបង្កាត់ធម្មជាតិ។ | ពិបាកខ្លាំងក្នុងការបណ្តុះកោសិកាដែលបញ្ចូលគ្នារួចឱ្យលូតលាស់ត្រលប់ទៅជាដើមរុក្ខជាតិពេញលេញវិញ និងមានបញ្ហាមិនប្រក្រតីនៃក្រូម៉ូសូម។ | បច្ចេកទេសនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ ប៉ុន្តែទាមទារការស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍បន្ថែមទៀតដើម្បីឱ្យកោសិកាអាចលូតលាស់ជាដើមរុក្ខជាតិបានជោគជ័យ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តទាំងនេះ ទាមទារការរៀបចំមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកាដែលមានការគ្រប់គ្រងបរិស្ថានបានល្អ និងសារធាតុគីមីជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានបោះពុម្ពតាំងពីឆ្នាំ១៩៨៥ ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យស្រាវជ្រាវនៅប្រទេសថៃ ចិន កូរ៉េ និងវិទ្យាស្ថាន IRRI ដោយផ្តោតជាចម្បងលើដំណាំស្រូវ (Oryza sativa) និងស្រូវសាលី។ ទោះបីជាឯកសារនេះមានវ័យចំណាស់ក្តី ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងប្រព័ន្ធកសិកម្មដំណាំស្រូវស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យមូលដ្ឋានទ្រឹស្តីនេះនៅតែអាចអនុវត្តបានរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។
បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកានិងបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តទាំងនេះ មានសារៈប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការប្រឈមមុខនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ការវិនិយោគលើមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកា និងការបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សផ្នែកនេះ នឹងជួយកម្ពុជាឱ្យមានឯករាជ្យភាពក្នុងការផលិតពូជដំណាំ និងធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀងប្រកបដោយចីរភាពយូរអង្វែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Protoplast fusion (ការបញ្ចូលគ្នានៃប្រូតូប្លាស) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងបច្ចេកវិទ្យាជីវសាស្រ្តដែលជញ្ជាំងកោសិការុក្ខជាតិត្រូវបានកំចាត់ចេញ ហើយកោសិកាដែលគ្មានជញ្ជាំង (ហៅថាប្រូតូប្លាស) នៃរុក្ខជាតិពីរប្រភេទផ្សេងគ្នាត្រូវបានរុញបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជាកោសិកាកូនកាត់តែមួយ។ នេះអនុញ្ញាតឱ្យគេបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដែលមិនអាចបង្កាត់កាត់អំបូរតាមធម្មជាតិបាន។ | ដូចជាការយកពពុះសាប៊ូពីរពណ៌ផ្សេងគ្នា មកបំប៉ោងបញ្ចូលគ្នាបង្កើតជាពពុះសាប៊ូធំមួយដែលមានលាយពណ៌ទាំងពីរ។ |
| Anther culture (ការបណ្តុះលំអងផ្កា) | ជាការយកកោសិកាបង្កកំណើតឈ្មោល (លំអង ឬប្លោកលំអង) របស់រុក្ខជាតិមកបណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីបង្កើតជារុក្ខជាតិថ្មីដែលមានក្រូម៉ូសូមតែមួយឈុត (Haploid) រួចគេធ្វើទ្វេគុណក្រូម៉ូសូមឱ្យទៅជាធម្មតាវិញ (Diploid) ដើម្បីទទួលបានពូជសុទ្ធ ១០០% ក្នុងរយៈពេលខ្លីបំផុត។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារមួយច្បាប់ឱ្យចេញជាពីរច្បាប់បេះបិទ ដើម្បីធានាថាវាគ្មានការលាយឡំពីប្រភពឯកសារផ្សេង។ |
| Somaclonal variation (បម្រែបម្រួលសូម៉ាខ្លូន) | គឺជាបម្រែបម្រួលនៃលក្ខណៈហ្សែនដែលកើតឡើងដោយចៃដន្យនៅពេលកោសិការុក្ខជាតិធម្មតា (កោសិកាសូម៉ា) ត្រូវបានយកមកបណ្តុះជាលិកា។ ការបណ្តុះក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍អាចធ្វើឱ្យមានការប្រែប្រួលហ្សែន ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាចជ្រើសរើសយកលក្ខណៈល្អៗ ឬប្លែកៗមកប្រើប្រាស់ក្នុងការបង្កាត់ពូជ។ | ដូចជាការសរសេរចម្លងអត្ថបទមួយដោយដៃម្តងហើយម្តងទៀត យូរៗទៅអាចមានការសរសេរខុសពាក្យខ្លះ ដែលកំហុសខ្លះបែរជាធ្វើឱ្យអត្ថបទនោះមានន័យល្អជាងមុន។ |
| In-vitro selection (ការជ្រើសរើសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍) | ជាការដាក់កោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមដែលមានលាយសារធាតុគីមី ឬលក្ខខណ្ឌតឹងរ៉ឹង (ដូចជា អំបិល NaCl សម្រាប់ជាតិប្រៃ ឬ PEG សម្រាប់ភាពរាំងស្ងួត) ដើម្បីស្វែងរកកោសិកាណាដែលធន់និងអាចរស់រានមានជីវិតបាន សម្រាប់យកទៅបណ្តុះជាដើមរុក្ខជាតិធន់ទ្រាំ។ | ដូចជាការដាក់វិញ្ញាសាប្រឡងដ៏លំបាកមួយ ដើម្បីចម្រាញ់យកតែសិស្សដែលពូកែ និងអត់ធ្មត់បំផុត។ |
| Albino plants (រុក្ខជាតិអាល់ប៊ីណូ ឬ ដើមស) | គឺជាបាតុភូតមិនប្រក្រតីមួយដែលជួបប្រទះញឹកញាប់ក្នុងការបណ្តុះលំអងផ្កា (ជាពិសេសលើដំណាំស្រូវ) ដែលកោសិកាលូតលាស់ទៅជាដើមរុក្ខជាតិគ្មានពណ៌បៃតង (ខ្វះក្លរ៉ូហ្វីល) ធ្វើឱ្យវាមិនអាចធ្វើរស្មីសំយោគនិងរស់រានបាននៅពេលយកទៅដាំក្រៅដី។ | ដូចជាការផលិតរថយន្តមួយគ្រឿងដែលមានគ្រឿងបន្លាស់គ្រប់យ៉ាង តែភ្លេចដាក់ម៉ាស៊ីន ធ្វើឱ្យវាមិនអាចបញ្ឆេះនិងបើកបរបាន។ |
| Conventional method (វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជតាមបែបប្រពៃណី) | ជាការបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដោយយកលំអងឈ្មោលទៅផ្ទេរដាក់លើកេសរញីនៃផ្កាមួយទៀតតាមបែបធម្មជាតិ ដែលទាមទារពេលវេលាយូរឆ្នាំក្នុងការចម្រាញ់ ដាំសាកល្បង និងជ្រើសរើសយកពូជដែលល្អ និងមានលក្ខណៈហ្សែននឹងនរ។ | ដូចជាការផ្សំផ្គុំគូស្រករតាមបែបចាស់ទុំរៀបចំ ដែលទាមទារពេលវេលាយូរឆ្នាំដើម្បីមើលចិត្តថ្លើមគ្នាមុននឹងសម្រេចថាជាគូស្រករដ៏ស័ក្តិសម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
