បញ្ហា (The Problem)៖ ផ្លែទំពាំងបាយជូរងាយនឹងរងការខូចខាតយ៉ាងឆាប់រហ័សក្រោយពេលប្រមូលផលដោយសារការវាយប្រហារពីមេរោគផ្សិត ដែលទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកប្រភពធម្មជាតិដើម្បីជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃប្រេងកានំ្ពូនិងប្រេងសំបកអប់ចែ ទៅលើមេរោគផ្សិតបង្កជំងឺចំនួន ៦ ប្រភេទ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ Inverted Petriplate នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cinnamon Essential Oil Treatment ការប្រើប្រាស់ប្រេងសំបកអប់ចែតែមួយមុខ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកម្ចាត់ផ្សិតភាគច្រើនរហូតដល់ ១០០% ដោយប្រើកំហាប់ទាបបំផុត (MIC ៥០ mg/ml លើ A. niger)។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះ (០%) ក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិត Rhizopus stolonifer។ | MIC ចន្លោះពី ៥០ ទៅ ៨០០ mg/ml លើមេរោគផ្សិតចំនួន ៥ ប្រភេទ។ |
| Clove Essential Oil Treatment ការប្រើប្រាស់ប្រេងកានំ្ពូតែមួយមុខ |
អាចទប់ស្កាត់មេរោគផ្សិតទាំង ៦ ប្រភេទបាន ជាពិសេសមានប្រសិទ្ធភាព ១០០% លើ Rhizopus stolonifer ដែលប្រេងអប់ចែមិនអាចធ្វើបាន។ | មានប្រសិទ្ធភាពទាបជាងបន្តិចទៅលើផ្សិត Colletotrichum gloeosporioides (៥៩.១២%) និង Lasiodiplodia theobromae (៧៤.០៧%)។ | MIC ចន្លោះពី ២០០ ទៅ ៨០០ mg/ml សម្រាប់មេរោគផ្សិតទាំង ៦ ប្រភេទ។ |
| Synergistic Combination (Clove & Cinnamon Oil) ការប្រើប្រាស់ប្រេងទាំងពីររួមបញ្ចូលគ្នា (សមាមាត្រ ៣:៧, ២:៨, ១:៩) |
បង្កើតបានជាសកម្មភាពរួមបញ្ចូលគ្នា (Synergistic effect) ដែលអាចទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺទាំង ៦ ប្រភេទបានយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ។ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងជាងការប្រើប្រេងតែមួយមុខដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ទាមទារការវាស់វែងសមាមាត្រឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងត្រូវប្រើបរិមាណប្រេងសំបកអប់ចែច្រើនជាងប្រេងកានំ្ពូ។ | MIC រួមគឺ ៤០០ mg/ml សម្រាប់ទប់ស្កាត់មេរោគផ្សិតទាំង ៦ ប្រភេទនៅគ្រប់សមាមាត្រដ៏ល្អបំផុតទាំងបី។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្ម និងអតិសុខុមជីវសាស្រ្តកម្រិតមធ្យមសម្រាប់ការចម្រាញ់ប្រេង ការបណ្តុះផ្សិត និងការធ្វើតេស្តសកម្មភាពប្រឆាំងផ្សិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយធ្វើការញែកមេរោគផ្សិតចេញពីផ្លែទំពាំងបាយជូរ (White Malaga) ដែលបានទិញពីទីផ្សារបោះដុំ Talaad Thai។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជានាំចូលផ្លែឈើភាគច្រើនពីប្រទេសជិតខាងតាមច្រកព្រំដែន ដែលប្រឈមនឹងបញ្ហារលួយ និងមេរោគផ្សិតស្រដៀងគ្នានេះយ៉ាងខ្លាំងដោយសារកង្វះប្រព័ន្ធរក្សាភាពត្រជាក់ (Cold chain)។
វិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់ប្រេងធម្មជាតិជំនួសថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមីនេះ គឺពិតជាមានសក្តានុពល និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងការអភិរក្សចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ការធ្វើសមាហរណកម្មប្រេងធម្មជាតិទាំងនេះទៅក្នុងខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់កសិផល នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយការខាតបង់ក្រោយពេលប្រមូលផល និងកាត់បន្ថយហានិភ័យសុខភាពពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីលើសកម្រិត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Minimal inhibitory concentration (MIC) (កំហាប់ទប់ស្កាត់អប្បបរមា) | ជាកម្រិតបរិមាណតិចបំផុតនៃសារធាតុប្រឆាំងអតិសុខុមប្រាណ (ដូចជាប្រេងកានំ្ពូ ឬសំបកអប់ចែ) ដែលមានសមត្ថភាពអាចរារាំង ឬបញ្ឈប់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតបានដោយជោគជ័យនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាបរិមាណថ្នាំពុលតិចបំផុតដែលអាចសម្លាប់សត្វល្អិតក្នុងចម្ការបាន ដោយមិនបាច់ខ្ជះខ្ជាយប្រើថ្នាំលើសកម្រិត។ |
| Fractional inhibitory concentration (FIC) (សន្ទស្សន៍កំហាប់ទប់ស្កាត់ប្រភាគ) | ជារូបមន្តគណនាដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់វាស់ស្ទង់អន្តរកម្មរវាងសារធាតុពីរ (ឧ. ប្រេងពីរប្រភេទ) ថាតើពេលលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងសមាមាត្រណាមួយ វាមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងជាងមុន ស្មើដើម ឬខ្សោយជាងមុន។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុឲ្យកីឡាករពីរនាក់ ថាតើពេលពួកគេសហការគ្នាលេងក្នុងក្រុម ពួកគេអាចធ្វើបានល្អជាងការលេងម្នាក់ឯងឬអត់។ |
| Synergistic effect (សកម្មភាពរួមបញ្ចូលគ្នា / ស៊ីនែហ្ស៊ី) | ជាបាតុភូតដែលសារធាតុពីរ ឬច្រើនផ្សំចូលគ្នា (FIC index < 1) ហើយបង្កើតបានជាប្រសិទ្ធភាពសរុបមួយដែលខ្លាំងជាងការយកប្រសិទ្ធភាពរបស់សារធាតុនីមួយៗមកបូកបញ្ចូលគ្នាដាច់ដោយឡែក។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់រុញរទេះ ដែលកម្លាំងរួមគ្នារបស់ពួកគេអាចរុញរបស់បានធ្ងន់ជាងកម្លាំងរបស់ពួកគេម្នាក់ៗបូកបញ្ចូលគ្នា (១បូក១ បានលទ្ធផលធំជាង ២)។ |
| Inverted petriplate method (វិធីសាស្ត្រផ្កាប់ចានប៉េទ្រី) | ជាបច្ចេកទេសសាកល្បងដោយទម្លាក់ប្រេងនៅលើក្រដាសចម្រោះជាប់គម្របចានប៉េទ្រី រួចផ្កាប់ចានបាតដែលមានបណ្តុះផ្សិតពីលើ ដើម្បីសិក្សាពីប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់ផ្សិតតាមរយៈចំហាយប្រេង (Vapour phase) ដោយមិនឱ្យវាប៉ះផ្ទាល់។ | ដូចជាការដុតធូបមូសក្នុងបន្ទប់បិទជិត ដែលផ្សែងនិងចំហាយរបស់វាហើរទៅសម្លាប់មូសគ្រប់កន្លែង ដោយមិនបាច់យកធូបទៅចាក់ប៉ះមូសផ្ទាល់។ |
| Hydrodistillation (ការចម្រាញ់ដោយប្រើចំហាយទឹក) | ជាដំណើរការទាញយកប្រេងខាប់ពីរុក្ខជាតិ ដោយប្រើប្រាស់កម្តៅដាំទឹកឱ្យពុះ ដើម្បីឱ្យចំហាយទឹកពាំនាំម៉ូលេគុលប្រេងចេញពីកោសិការុក្ខជាតិ រួចឆ្លងកាត់បំពង់ត្រជាក់ដើម្បីកកក្លាយជាវត្ថុរាវវិញ។ | ដូចជាការចំហុយម្ហូប ដែលចំហាយទឹកក្តៅហើរឡើងលើ រួចតោងជាប់ជាដំណក់ទឹកនៅលើគម្របឆ្នាំង ប៉ុន្តែនេះជាការទាញយកក្លិននិងប្រេងពីរុក្ខជាតិ។ |
| Postharvest decay (ការរលួយក្រោយពេលប្រមូលផល) | ជាការខូចខាត ទន់ជ្រាយ ឬរលួយនៃកសិផល (ដូចជាទំពាំងបាយជូរ) បន្ទាប់ពីបានបេះចេញពីដើមរួច ដែលភាគច្រើនបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត ឬបាក់តេរីក្នុងកំឡុងពេលដឹកជញ្ជូន ឬរក្សាទុកក្នុងឃ្លាំង។ | ដូចជាផ្លែប៉ោមដែលយើងទិញយកមកទុកចោលក្នុងទូទឹកកកយូរ ហើយចាប់ផ្តើមឡើងផ្សិត និងរលួយទន់ញ៉ាំលែងកើត។ |
| Phytopathogenic micro-organisms (អតិសុខុមប្រាណបង្កជំងឺលើរុក្ខជាតិ) | ភាវៈរស់តូចៗបំផុត (ដូចជាផ្សិត បាក់តេរី ឬវីរុស) ដែលរស់នៅដោយការតោងផ្ញើប្រាណ និងបង្កជាជំងឺផ្សេងៗដល់រុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិខូចខាត ងាប់ ឬធ្លាក់ចុះគុណភាពទិន្នផល។ | ដូចជាមេរោគផ្តាសាយដែលធ្វើឱ្យមនុស្សឈឺ តែនេះជាមេរោគដែលធ្វើឱ្យដើមឈើនិងផ្លែឈើឈឺនិងរលួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
