បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺរលួយកប្បាស (Cotton ramulosis) ដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត Colletotrichum gossypii បណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលតម្រូវឱ្យមានការស្វែងរកថ្នាំកម្ចាត់ផ្សិតជីវសាស្រ្ត (Biopesticides) ជំនួសថ្នាំគីមីដែលមានតម្លៃថ្លៃ និងប៉ះពាល់បរិស្ថាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃកម្រិតពុល និងសកម្មភាពទប់ស្កាត់មេរោគផ្សិតនៃប្រេងធម្មជាតិ (Essential oils) ចំនួន ១១ ប្រភេទ ទាំងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) និងផ្ទះកញ្ចក់ (In vivo)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Clove Oil at 750-1000 ppm (Preventive 1 & 2) ការប្រើប្រាស់ប្រេងក្លាំពូក្នុងកំហាប់ ៧៥០-១០០០ ppm |
ជាជម្រើសធម្មជាតិដែលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ មិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការកកើតមេរោគស៊ាំនឹងថ្នាំ (Resistant genotypes)។ | ទាមទារឱ្យប្រើប្រាស់ជាមុន (Preventive) និងមានប្រសិទ្ធភាពទាបជាងការប្រើថ្នាំគីមីបន្តិចនៅក្នុងការធ្វើតេស្តជាក់ស្តែង។ | កាត់បន្ថយភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺបានប្រមាណ ៦៦% ទៅ ៦៨% នៅរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃក្រោយការឆ្លង។ |
| Commercial Fungicide (Tebuconazole/Trifloxystrobin) ថ្នាំសម្លាប់មេរោគផ្សិតគីមីលក់លើទីផ្សារ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត និងលឿនក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតលើដំណាំកប្បាស។ | មានតម្លៃថ្លៃ ប៉ះពាល់ដល់សុខភាពមនុស្សនិងបរិស្ថាន និងអាចធ្វើឱ្យមេរោគផ្សិតស៊ាំនឹងថ្នាំនៅពេលអនាគត។ | គ្រប់គ្រងជំងឺរលួយកប្បាសបានស្ទើរតែទាំងស្រុង (អត្រាគ្រប់គ្រង ៩៩%)។ |
| Pure Eugenol Treatment ការព្យាបាលដោយសារធាតុអឺហ្សេណុលសុទ្ធ (Eugenol) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងក្លាបំផុតសូម្បីតែក្នុងកំហាប់ទាប ដែលអាចជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម។ | ត្រូវការការទិញសារធាតុចម្រាញ់សុទ្ធពីទីផ្សារ ដែលអាចពិបាករកសម្រាប់កសិករខ្នាតតូច។ | រារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិត Colletotrichum gossypii បាន ១០០% នៅក្នុងកំហាប់ត្រឹមតែ ៣០០ ppm ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានរៀបរាប់ពីតម្លៃសរុប ប៉ុន្តែបានបញ្ជាក់ថាតម្លៃប្រេងធម្មជាតិជាមធ្យមនៅទីផ្សារប្រេស៊ីលគឺប្រហែល ៤១ ដុល្លារក្នុង ១០០ មីលីលីត្រ ហើយទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ការធ្វើតេស្ត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសប្រេស៊ីល ដោយប្រើប្រាស់មេរោគផ្សិតដែលប្រមូលបានពីតំបន់ដាំដុះកប្បាសក្នុងរដ្ឋ Mato Grosso និង São Paulo។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចនិងសំណើមស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យជំងឺរលួយបង្កដោយមេរោគផ្សិតតែងតែកើតមាន និងអាចអនុវត្តលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះបាន។
វិធីសាស្រ្តនៃការប្រើប្រាស់ប្រេងធម្មជាតិជាថ្នាំជីវសាស្រ្ត គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់និងស័ក្តិសមណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការជំរុញការប្រើប្រាស់ថ្នាំកម្ចាត់មេរោគផ្សិតតាមបែបជីវសាស្រ្ត (Biopesticides) នឹងជួយលើកកម្ពស់និរន្តរភាពបរិស្ថាន និងសេដ្ឋកិច្ចកសិករនៅកម្ពុជាយ៉ាងរឹងមាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| in vitro (ការធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍) | ជាវិធីសាស្ត្រធ្វើការពិសោធន៍ទៅលើមេរោគ ឬកោសិកា នៅក្នុងចាន Petri dish (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមមេរោគសិប្បនិម្មិត) ក្រៅពីរាងកាយរស់ ឬរុក្ខជាតិពិត ដើម្បីតាមដានពីប្រតិកម្មបឋមក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន។ | ដូចជាការសាកល្បងបើកឡានប្រណាំងនៅក្នុងហ្គេមកុំព្យូទ័រ (Simulator) មុននឹងយកទៅបើកលើផ្លូវពិត។ |
| in vivo (ការធ្វើតេស្តលើរុក្ខជាតិរស់) | ជាការធ្វើតេស្តដោយអនុវត្តផ្ទាល់ទៅលើសារពាង្គកាយរស់ (ដូចជាដើមកប្បាសដែលដាំក្នុងផ្ទះកញ្ចក់) ដើម្បីមើលពីប្រសិទ្ធភាព និងប្រតិកម្មជាក់ស្តែងនៃថ្នាំសម្លាប់មេរោគក្នុងបរិស្ថានធម្មជាតិ។ | ដូចជាការយកឡានប្រណាំងទៅសាកល្បងបើកបរផ្ទាល់នៅលើទីលានប្រណាំងពិតប្រាកដ។ |
| Mycelial growth (ការលូតលាស់នៃសរសៃមេរោគផ្សិត) | ដំណើរការដែលមេរោគផ្សិតលូតលាស់ដោយការពង្រីកបណ្តាញសរសៃតូចៗ (Mycelium) របស់វា ដើម្បីស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងរាលដាលពាសពេញផ្ទៃមជ្ឈដ្ឋាន ឬជាលិការុក្ខជាតិដែលវាទុំ។ | ដូចជាឫសដើមឈើដែលចាក់ស្រេះចូលទៅក្នុងដីកាន់តែជ្រៅដើម្បីស្រូបទឹក និងលូតលាស់រាលដាលកាន់តែធំ។ |
| Biopesticides (ថ្នាំកម្ចាត់សត្វល្អិត ឬមេរោគជីវសាស្ត្រ) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ ឬទប់ស្កាត់សត្វល្អិត មេរោគផ្សិត និងស្មៅ ដែលចម្រាញ់ចេញពីប្រភពធម្មជាតិដូចជា រុក្ខជាតិ (ប្រេងធម្មជាតិ) បាក់តេរី ឬសារធាតុរ៉ែ ដោយមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីសំយោគដែលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ទឹកខ្ទឹមស ឬទឹកស្លឹកស្តៅ ដើម្បីបណ្ដេញសត្វល្អិតពីចម្ការជំនួសឱ្យការទិញថ្នាំពុលគីមី។ |
| Eugenol (អឺហ្សេណុល) | ជាសមាសធាតុគីមីសកម្មចម្បងដែលរកឃើញមានច្រើននៅក្នុងប្រេងក្លាំពូ (Clove oil) ដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការជ្រាបចូល និងបំផ្លាញភ្នាសកោសិការបស់មេរោគផ្សិត និងបាក់តេរី។ | ដូចជាអាវុធពិសេសមួយប្រភេទដែលអាចចោះទម្លុះជញ្ជាំងការពាររបស់សត្រូវ (មេរោគផ្សិត) ធ្វើឱ្យសត្រូវចុះខ្សោយ និងស្លាប់។ |
| Appressoria (សរីរាង្គតោងរបស់មេរោគផ្សិត) | ជាកោសិកាពិសេសរបស់មេរោគផ្សិត ដែលវាបង្កើតឡើងដើម្បីតោងជាប់ទៅនឹងផ្ទៃស្លឹក ឬដើមរុក្ខជាតិ មុននឹងប្រើកម្លាំងមេកានិកទម្លុះចូលទៅក្នុងជាលិការុក្ខជាតិដើម្បីបង្កជំងឺ។ | ដូចជាឧបករណ៍បូមកញ្ចក់របស់ចោរ ដែលប្រើសម្រាប់តោងជាប់នឹងកញ្ចក់បង្អួចយ៉ាងណែន មុននឹងវាយបំបែកចូលទៅក្នុងផ្ទះ។ |
| Disease severity (កម្រិតភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីទំហំនៃការខូចខាត ឬរោគសញ្ញាដែលកើតមានលើរុក្ខជាតិ ដោយសារការវាយប្រហាររបស់មេរោគ (ឧទាហរណ៍៖ ការបែងចែកជាកម្រិតពី ១ ដល់ ៥ ផ្អែកលើទំហំស្លឹកដែលរលួយ ឬការក្រិនរបស់ដើម)។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់មើលថាតើភ្លើងបានឆេះរាលដាលអស់ប៉ុន្មានបន្ទប់នៅក្នុងផ្ទះមួយខ្នង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
