Original Title: An implication of apple cider vinegar administration on the hematology, serum biochemistry, and liver histology of broiler chickens
Source: doi.org/10.1080/1828051X.2018.1424570
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ផលប៉ះពាល់នៃការផ្តល់ទឹកខ្មេះប៉ោមទៅលើប្រព័ន្ធឈាម ជីវគីមីសេរ៉ូម និងជាលិកាថ្លើមរបស់មាន់សាច់

ចំណងជើងដើម៖ An implication of apple cider vinegar administration on the hematology, serum biochemistry, and liver histology of broiler chickens

អ្នកនិពន្ធ៖ M.O. Abatan (Federal University of Agriculture, Abeokuta, Nigeria), O.O. Adeleye, A.J. Akamo, M.O. Abioja, L.T. Egbeyale, O.A. Dosumu

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2023 (Thai Journal of Agricultural Science)

វិស័យសិក្សា៖ Animal Science

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីការវាយតម្លៃឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់ទឹកខ្មេះប៉ោម (Apple cider vinegar) ជាសារធាតុធម្មជាតិជំរុញការលូតលាស់ជំនួសថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច ដើម្បីស្វែងយល់ពីផលប៉ះពាល់របស់វាទៅលើសុខភាពមាន់សាច់។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះជារបកគំហើញពីការពិសោធន៍រយៈពេល ៦ សប្តាហ៍ទៅលើកូនមាន់សាច់ប្រភេទ Arbor Acres ចំនួន ៣០០ ក្បាល ដោយបែងចែកជា ៦ ក្រុម និងផ្តល់កម្រិតទឹកខ្មេះប៉ោមខុសៗគ្នាធៀបនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច។

ការវិភាគប្រព័ន្ធឈាម (Hematological analysis)
ការវិភាគជីវគីមីសេរ៉ូម (Serum biochemical analysis)
ការពិនិត្យកោសិកាជាលិកាថ្លើម (Histopathological examination)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

កោសិកាឈាមស Heterophil មានការកើនឡើងខ្ពស់ (42.47%) ចំពោះមាន់ដែលទទួលបានទឹកខ្មេះប៉ោមកម្រិត 10 mL/L ធៀបនឹងមាន់ដែលទទួលបានកម្រិត 5 mL/L (37.10%)។
កម្រិតអង់ស៊ីមថ្លើម ALT មានការកើនឡើងខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ 37.40 U/L ចំពោះមាន់ដែលទទួលបានទឹកខ្មេះប៉ោម 10 mL/L ចំនួនពីរដងក្នុងមួយសប្តាហ៍។
ការពិនិត្យជាលិកាបង្ហាញថា មាន់ដែលទទួលបានទឹកខ្មេះប៉ោមកម្រិត 10 mL/L មានការខូចខាតកោសិកាថ្លើម (Slight necrosis) ដែលតម្រូវឱ្យកសិករប្រើប្រាស់សារធាតុនេះក្នុងកម្រិតទាប និងតាមកាលវិភាគមិនជាប់លាប់។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Antibiotic Administration (Control) ការផ្តល់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ)	រក្សាបាននូវសុខភាពថ្លើមល្អ (កម្រិតអង់ស៊ីម ALT ទាប) និងរក្សាកោសិកាថ្លើមឱ្យមានសភាពធម្មតា។	អាចបណ្តាលឱ្យមានសំណល់សារធាតុគីមីនៅក្នុងសាច់ និងហានិភ័យនៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច (Antimicrobial resistance)។	កម្រិត ALT ទាបបំផុត (១៤.៦០ ដល់ ១៥.១០ U/L) និងមិនមានការខូចខាតជាលិកាថ្លើម។
Low-dose Apple Cider Vinegar (5 mL/L) ការផ្តល់ទឹកខ្មេះប៉ោមកម្រិតទាប (5 mL/L)	ជួយជំរុញប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ (បង្កើនកោសិកា Heterophil) ដោយមិនបង្កការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរដល់ទម្រង់កោសិកាថ្លើម។	ការប្រើប្រាស់ញឹកញាប់ពេកនៅតែអាចជះឥទ្ធិពលខ្លះៗលើការកើនឡើងនៃអង់ស៊ីមថ្លើម បើធៀបនឹងក្រុមត្រួតពិនិត្យ។	កម្រិត ALT ស្ថិតនៅចន្លោះ ២៤.០០ ដល់ ៣៦.៩០ U/L ដោយមិនមានសញ្ញានៃការងាប់កោសិកាថ្លើម (Necrosis) ឡើយ។
High-dose Apple Cider Vinegar (10 mL/L) ការផ្តល់ទឹកខ្មេះប៉ោមកម្រិតខ្ពស់ (10 mL/L)	បង្កើនកោសិកាឈាមស Heterophil បានខ្ពស់បំផុត ដែលអាចជួយប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងមេរោគ និងការរលាកបានយ៉ាងសកម្ម។	បណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតជាលិកាថ្លើម (Slight necrosis) និងបង្កើនកម្រិតអង់ស៊ីម ALT ខ្ពស់ខុសប្រក្រតី ដែលបញ្ជាក់ពីការរងសម្ពាធរបស់ថ្លើម។	កម្រិត ALT ឡើងខ្ពស់បំផុត (៣៧.៤០ U/L) និងមានសញ្ញានៃការងាប់កោសិកាថ្លើមបន្តិចបន្តួច។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយជាសាច់ប្រាក់លម្អិតទេ ប៉ុន្តែទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍បសុពេទ្យ និងសារធាតុចិញ្ចឹមចាំបាច់មួយចំនួន។

Animals & Consumables: កូនមាន់សាច់ពូជ Arbor Acres ចំនួន ៣០០ក្បាល ទឹកខ្មេះប៉ោម (Apple cider vinegar) ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច (Enrofloxacin) និងចំណីមាន់ស្តង់ដារ។
Laboratory Equipment: ម៉ាស៊ីនវាស់កម្រិតអាស៊ីត (pH meter) ដបផ្ទុកឈាម (EDTA) និងឧបករណ៍វិភាគឈាម (Spectrophotometer សម្រាប់វាស់ ALT/AST)។
Histology Expertise: អ្នកជំនាញ និងឧបករណ៍សម្រាប់ពិនិត្យជាលិកាថ្លើម រួមមានសូលុយស្យុងរក្សាជាលិកា (Buffered formalin) ពណ៌យ้อม (H and E stain) និងមីក្រូទស្សន៍។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ទៅលើមាន់សាច់ពូជ Arbor Acres ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចក្តៅសើម (សីតុណ្ហភាពជាមធ្យម ៣១°C និងសំណើម ៨១%)។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមមាន់នៅទីនេះ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

របកគំហើញនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់វិស័យចិញ្ចឹមសត្វនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងបរិបទនៃការស្វែងរកជម្រើសធម្មជាតិដើម្បីជំនួសថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច។

កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមមាន់សាច់ (ខេត្តកណ្តាល និងកំពង់ស្ពឺ): អាចសាកល្បងប្រើប្រាស់ទឹកខ្មេះប៉ោមក្នុងកម្រិតទាប (< 5 mL/L) ជាសារធាតុធម្មជាតិជំរុញការលូតលាស់ និងពង្រឹងភាពស៊ាំសត្វ។
ការផ្សព្វផ្សាយបច្ចេកទេសកសិកម្ម (Agricultural Extension): ស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធអាចយកទិន្នន័យនេះទៅអប់រំកសិករឱ្យយល់ដឹងថា ការប្រើប្រាស់សារធាតុធម្មជាតិលើសកម្រិត (Overdosing) មិនមែនសុទ្ធតែល្អទេ តែវាអាចធ្វើឱ្យខូចថ្លើមសត្វ។
ការផលិតសាច់មាន់សរីរាង្គ (Organic Poultry Production): គាំទ្រដល់ស្តង់ដារចំណីអាហារមានសុវត្ថិភាព តាមរយៈការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់អង់ទីប៊ីយោទិច និងជួយឱ្យផលិតផលអាចប្រកួតប្រជែងតម្លៃបានខ្ពស់ជាងមុន។

ជារួម ការប្រើប្រាស់ទឹកខ្មេះប៉ោមគឺជាជម្រើសដ៏ល្អមួយ ប៉ុន្តែកសិករកម្ពុជាត្រូវតែអនុវត្តតាមកម្រិតកំណត់ និងមិនត្រូវផ្តល់ឱ្យសត្វផឹកជាប់លាប់រាល់ថ្ងៃនោះទេ ដើម្បីចៀសវាងផលប៉ះពាល់ដល់ថ្លើម។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

កំណត់កម្រិត និងកាលវិភាគនៃការផ្តល់ឱ្យសត្វផឹក: កសិករគួរលាយទឹកខ្មេះប៉ោមក្នុងកម្រិតអតិបរមា 5 mL ក្នុងទឹក 1 លីត្រ និងផ្តល់ឱ្យមាន់ផឹកត្រឹមតែ ២ ទៅ ៣ ថ្ងៃក្នុងមួយសប្តាហ៍ (មិនត្រូវប្រើជាប់រាល់ថ្ងៃទេ) ដោយអាចតាមដានកម្រិត pH ជាមួយឧបករណ៍ pH Meter។
អនុវត្តការសាកល្បងលើទ្រង់ទ្រាយតូចសិន: ចាប់ផ្តើមអនុវត្តការប្រើប្រាស់ទឹកខ្មេះប៉ោមជំនួសអង់ទីប៊ីយោទិចលើហ្វូងមាន់សាកល្បងតូចមួយសិន រួចកត់ត្រាពីអត្រាលូតលាស់ អត្រាងាប់ និងភាពរឹងមាំ ដោយប្រៀបធៀបជាមួយហ្វូងធម្មតា តាមរយៈកម្មវិធី Farm Management Software ឬបញ្ជីកត់ត្រាធម្មតា។
ការត្រួតពិនិត្យសុខភាពថ្លើមសត្វជាប្រចាំ: ប្រសិនបើមានការងាប់ខុសប្រក្រតី កសិករអាចសហការជាមួយមន្ទីរពិសោធន៍បសុពេទ្យ ដើម្បីពិនិត្យកម្រិតអង់ស៊ីម ALT/AST ដោយប្រើប្រាស់ Spectrophotometer ឬធ្វើការវះកាត់ពិនិត្យកោសិកាថ្លើម (Histology)។
ចងក្រងនិងផ្សព្វផ្សាយជាសៀវភៅណែនាំ: ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ និងសាកលវិទ្យាល័យ គួរចងក្រងទិន្នន័យពីការប្រើប្រាស់អាស៊ីតសរីរាង្គ (Organic acids) បង្កើតជាគោលការណ៍ណែនាំ (Guidelines) ចែកចាយដល់កសិករទូទាំងប្រទេស ដើម្បីលើកកម្ពស់ការចិញ្ចឹមសត្វតាមបែបធម្មជាតិ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Heterophil (កោសិកាឈាមសប្រភេទ ហ៊ីតេរ៉ូហ្វីល)	ប្រភេទកោសិកាឈាមសដែលមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់បក្សីក្នុងការលេបត្របាក់ និងបំផ្លាញមេរោគបាក់តេរី ឬការរលាកផ្សេងៗ។ ការកើនឡើងរបស់វាបង្ហាញពីការប្រឆាំងនឹងមេរោគ។	ប្រៀបដូចជាទាហានជួរមុខដែលតែងតែចេញទៅច្បាំងមុនគេ នៅពេលមានសត្រូវ (មេរោគ) ឈ្លានពានចូលក្នុងប្រទេស (រាងកាយ)។
Alanine aminotransferase (ALT) (អង់ស៊ីមថ្លើម ALT)	ជាប្រភេទអង់ស៊ីមដែលមានវត្តមានយ៉ាងច្រើននៅក្នុងកោសិកាថ្លើម។ នៅពេលដែលថ្លើមរងការខូចខាត ឬរងសម្ពាធខ្លាំង អង់ស៊ីមនេះនឹងជ្រាបចូលទៅក្នុងចរន្តឈាម ដែលធ្វើឱ្យកម្រិត ALT ក្នុងឈាមកើនឡើងខ្ពស់។	ដូចជាផ្សែងភ្លើងដែលហុយចេញពីផ្ទះបិទជិតមួយ ប្រសិនបើមានផ្សែងហុយចេញមកក្រៅកាន់តែច្រើន នោះបញ្ជាក់ថាភ្លើងកំពុងឆេះខ្លាំងនៅខាងក្នុង (បញ្ជាក់ថាថ្លើមខូចខាត)។
Necrosis (ការងាប់កោសិកាជាលិកា)	ស្ថានភាពដែលកោសិការបស់សរីរាង្គណាមួយ (ដូចជាថ្លើម) បានងាប់មុនអាយុកាលដោយសារកត្តាខាងក្រៅ ដូចជាការពុល ការរលាក ឬការខ្វះអុកស៊ីសែន ដែលមិនអាចបំប្លែង ឬជួសជុលត្រឡប់មកដូចដើមវិញបាន។	ប្រៀបដូចជាផ្លែឈើដែលរលួយខូចត្រង់កន្លែងណាមួយដោយសារការប៉ះទង្គិច ដែលយើងមិនអាចធ្វើឱ្យកន្លែងរលួយនោះត្រឡប់មកស្រស់ល្អវិញបានឡើយ ទោះព្យាយាមយ៉ាងណាក៏ដោយ។
Hepatocyte (កោសិកាថ្លើម)	ជាកោសិកាគោលដែលបង្កើតបានជាផ្ទៃរហូតដល់ ៧០ ទៅ ៨៥% នៃថ្លើមទាំងមូល។ វាមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបន្សាបជាតិពុល បំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹម និងផលិតប្រូតេអ៊ីនសម្រាប់រាងកាយសត្វ។	ដូចជាកម្មករនៅក្នុងរោងចក្រចម្រោះទឹកស្អាត ដែលមានតួនាទីត្រងយកកាកសំណល់និងជាតិពុលចេញពីទឹក មុននឹងបញ្ជូនទឹកនោះទៅឱ្យគេប្រើប្រាស់បន្ត។
Histopathology (រោគវិទ្យាជាលិកា)	ការសិក្សាអំពីជំងឺដោយការកាត់យកជាលិការបស់សរីរាង្គមកពិនិត្យមើលក្រោមមីក្រូទស្សន៍ ដើម្បីស្វែងរកការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់កោសិកា ឬរោគសញ្ញានៃការខូចខាតកោសិកាដែលបណ្តាលមកពីកត្តាណាមួយយ៉ាងលម្អិត។	ដូចជាការប្រើកែវពង្រីកដើម្បីពិនិត្យមើលស្នាមប្រេះតូចៗនៅលើគ្រឹះផ្ទះ ដើម្បីដឹងថាតើផ្ទះនោះមានបញ្ហារចនាសម្ព័ន្ធខាងក្នុងធ្ងន់ធ្ងរដែរឬទេ។
Serum biochemistry (ជីវគីមីសេរ៉ូមឈាម)	ការវិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ទៅលើទឹកសេរ៉ូម (ផ្នែករាវនៃឈាមដែលគេញែកកោសិកាឈាមក្រហមនិងកត្តាកកឈាមចេញ) ដើម្បីវាស់ស្ទង់បរិមាណសារធាតុគីមី អង់ស៊ីម និងកម្រិតជាតិពុល សំដៅវាយតម្លៃមុខងារសរីរាង្គក្នុងរាងកាយសត្វ។	ដូចជាការយកទឹកប្រេងម៉ាស៊ីនរថយន្តទៅវិភាគរកមើលកម្ទេចកម្ទីដែក ឬភាពកខ្វក់ ដើម្បីដឹងថាម៉ាស៊ីនកំពុងដំណើរការល្អ ឬមានបញ្ហាសឹករេចរឹល។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖