Original Title: น้ำหมักสมุนไพรมะขามป้อมสูตรต่างๆต่อองค์ประกอบเลือด การพัฒนาการเจริญพันธุ์ และความดกไข่ของพ่อแม่พันธุ์ปลานิลและปลานิลแดงลูกผสม
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ឥទ្ធិពលនៃរូបមន្តផ្សេងៗនៃទឹកបន្ទុំរុក្ខជាតិឱសថកន្ទួតព្រៃ (Phyllanthus emblica) ទៅលើសមាសភាពឈាម ការអភិវឌ្ឍការបន្តពូជ និងភាពសំបូរពងរបស់មេបាត្រីទីឡាព្យានិងត្រីទីឡាព្យាក្រហមកូនកាត់

ចំណងជើងដើម៖ น้ำหมักสมุนไพรมะขามป้อมสูตรต่างๆต่อองค์ประกอบเลือด การพัฒนาการเจริญพันธุ์ และความดกไข่ของพ่อแม่พันธุ์ปลานิลและปลานิลแดงลูกผสม

អ្នកនិពន្ធ៖ Sulaiman Madyod (Rajamangala University of Technology Srivijaya), Supinya Chuchai (Rajamangala University of Technology Srivijaya), Mariya Sewaka (Rajamangala University of Technology Srivijaya)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2020, Rajamangala University of Technology Srivijaya

វិស័យសិក្សា៖ Aquaculture

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្មត្រីទីឡាព្យា (Tilapia) តាមរយៈការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិឱសថធម្មជាតិ ដើម្បីជំរុញកំណើន សុខភាព និងការបន្តពូជដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមី។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានអនុវត្តការពិសោធន៍ចំនួន ៥ ដោយប្រើប្រាស់រូបមន្តចំណីត្រីដែលលាយជាមួយទឹកបន្ទុំកន្ទួតព្រៃរយៈពេល ៦០ ថ្ងៃ។

ការរៀបចំទឹកបន្ទុំកន្ទួតព្រៃជាមួយស្ករត្នោតនិងទឹកឃ្មុំ (Fermented Phyllanthus emblica preparation)
ការអភិវឌ្ឍរូបមន្តចំណីត្រី និងការចិញ្ចឹមសាកល្បងរយៈពេល ៦០ ថ្ងៃ (Feed formulation and 60-day feeding trial)
ការវិភាគសមាសភាពឈាម និងសន្ទស្សន៍ភាពពេញវ័យនៃផ្លូវភេទ (Hematological and Gonadosomatic index analysis)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ត្រីទីឡាព្យាដែលទទួលបានចំណីលាយទឹកបន្ទុំកន្ទួតព្រៃមានអត្រាកំណើន (ប្រវែងនិងទម្ងន់) ខ្ពស់ជាងក្រុមត្រួតពិនិត្យយ៉ាងមានអត្ថន័យតាមស្តង់ដារស្ថិតិ (p < 0.05)។
ការប្រើប្រាស់រូបមន្តចំណីលាយទឹកបន្ទុំកន្ទួតព្រៃ (ជាពិសេសរូបមន្តជាមួយស្ករត្នោត និងទឹកឃ្មុំ) បានធ្វើឲ្យប្រសើរឡើងនូវទម្រង់ឈាម និងមុខងារប្រព័ន្ធការពាររាងកាយ (Immunostimulant) របស់ត្រី។
សន្ទស្សន៍ភាពពេញវ័យ (G.S.I.) និងបរិមាណពងត្រី (Fecundity) មានការកើនឡើងខ្ពស់ជាងក្រុមត្រួតពិនិត្យ ដែលបង្ហាញពីសក្តានុពលដ៏អស្ចារ្យសម្រាប់ការអនុវត្តដើម្បីបង្កើនទិន្នផលវារីវប្បកម្ម។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
PFSM (Puree fermented sugar mixed feed) ចំណីលាយទឹកបន្ទុំកន្ទួតព្រៃជាមួយស្ករត្នោត	ចំណាយតិចលើវត្ថុធាតុដើម (ស្ករត្នោត) ងាយស្រួលលាយចូលចំណី និងផ្តល់លទ្ធផលល្អបំផុតក្នុងការអភិវឌ្ឍកោសិកាបន្តពូជ (GSI) ទាំងត្រីឈ្មោលនិងញី។	អត្រានៃការផ្តល់ពង (Fecundity) និងទម្ងន់ត្រីញីមានកម្រិតទាបជាងបន្តិច បើធៀបនឹងរូបមន្តប្រើទឹកឃ្មុំ។	សន្ទស្សន៍ភាពពេញវ័យ (G.S.I) ខ្ពស់បំផុត៖ ឈ្មោល ០.២៩ និង ញី ២.៧៦ រួមជាមួយបរិមាណពង ៥០៤ ពង។
PFHK / PESK (Puree fermented with honey kneaded feed) ចំណីស្រោបទឹកបន្ទុំកន្ទួតព្រៃជាមួយទឹកឃ្មុំ	ផ្តល់លទ្ធផលល្អបំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់ទម្ងន់ត្រីញី បរិមាណពង (Fecundity) ខ្ពស់បំផុត និងមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយ (Hematocrit) ល្អប្រសើរ។	ការប្រើប្រាស់ទឹកឃ្មុំមានតម្លៃថ្លៃជាងស្ករត្នោត ហើយបច្ចេកទេសស្រោបលើគ្រាប់ចំណី (Kneaded) អាចចំណាយពេលច្រើនជាងការលាយ។	បរិមាណពងខ្ពស់បំផុត ៨៤៩.៥០ ពង និងកម្រិតគ្រាប់ឈាមក្រហមអាប់ណែន (Hematocrit) ខ្ពស់បំផុត។
Control (Standard Feed without Herb) ចំណីស្តង់ដារធម្មតា (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ)	មិនត្រូវការចំណាយពេលវេលា ឬថវិកាបន្ថែមក្នុងការធ្វើទឹកបន្ទុំរុក្ខជាតិឱសថ។	អត្រាកំណើន សន្ទស្សន៍ភាពពេញវ័យផ្លូវភេទ និងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់ត្រីមានកម្រិតទាបបំផុត បើធៀបនឹងក្រុមដែលមានបន្ថែមទឹកបន្ទុំ។	សន្ទស្សន៍ G.S.I ទាបបំផុត៖ ឈ្មោល ០.១៨ និង ញី ១.៧៥ ហើយកម្រិតគ្រាប់ឈាមក្រហមអាប់ណែនទាបបំផុតត្រឹម ២២.១៦%។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានវារីវប្បកម្មជាមូលដ្ឋាន និងសម្ភារៈសម្រាប់ធ្វើទឹកបន្ទុំរុក្ខជាតិឱសថ ព្រមទាំងឧបករណ៍វិភាគឈាមនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងកម្រិតមធ្យម។

Materials: ផ្លែកន្ទួតព្រៃស្រស់ (Phyllanthus emblica) ១០គីឡូក្រាម ស្ករត្នោត ២គីឡូក្រាម ឬទឹកឃ្មុំ ៥គីឡូក្រាម និងវត្ថុធាតុដើមផលិតចំណី (ម្សៅត្រី កន្ទក់ សណ្តែកសៀង ពោត)។
Hardware: ធុងបន្ទុំចំណុះ ២០លីត្រ (រយៈពេលបន្ទុំ៦ខែ) សំណាញ់ចិញ្ចឹមត្រីទំហំ ១x១x២ ម៉ែត្រ ដាក់ក្នុងស្រះដី និងម៉ាស៊ីនកិន/អ៊ុតគ្រាប់ចំណី។
Lab Equipment: ម៉ាស៊ីនបង្វិលល្បឿនលឿន (Centrifuge 10,000 rpm) កែវពង្រីក (Microscope 100x) បំពង់តូចបូមឈាម (Micro-capillary tube) និងទឹកថ្នាំពណ៌ Wright-Giemsa Stain។
Expertise: អ្នកបច្ចេកទេសវារីវប្បកម្មជំនាញខាងការបង្កាត់ពូជត្រី របបអាហារសត្វ និងការវិភាគសមាសភាពឈាម (Hematology)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជត្រីទីឡាព្យា និងអាកាសធាតុត្រូពិចដែលស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនៅកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចអាស្រ័យលើគុណភាពទឹក សីតុណ្ហភាពជាក់ស្តែង និងពូជត្រីទីឡាព្យាដែលប្រើប្រាស់នៅតាមតំបន់នីមួយៗក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

បច្ចេកទេសនេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់សម្រាប់វិស័យវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជា ដោយសារកន្ទួតព្រៃជារុក្ខជាតិងាយស្រួលរក មានតម្លៃថោក និងអាចជំនួសសារធាតុគីមីបាន។

កសិដ្ឋានចិញ្ចឹម និងបង្កាត់ពូជត្រីទីឡាព្យា (ខេត្តពោធិ៍សាត់ កំពង់ឆ្នាំង និងកណ្តាល): កសិករអាចអនុវត្តការលាយចំណីនេះដើម្បីបង្កើនទិន្នផលពងត្រី កាត់បន្ថយអត្រាងាប់របស់កូនត្រី និងពង្រឹងភាពស៊ាំប្រឆាំងនឹងជំងឺតាមបែបធម្មជាតិ។
សហគ្រាសផលិតចំណីសត្វក្នុងស្រុក: អាចច្នៃប្រឌិតបន្ថែមរូបមន្តទឹកបន្ទុំកន្ទួតព្រៃចូលទៅក្នុងចំណីត្រីពាណិជ្ជកម្ម ដើម្បីបង្កើនតម្លៃបន្ថែម និងបង្កើតផលិតផលចំណីត្រីសរីរាង្គ (Organic Feed)។
វិទ្យាស្ថានជាតិស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍វារីវប្បកម្ម (សៀមរាប/ព្រះសីហនុ): អាចយកបច្ចេកទេសនេះទៅសិក្សាបន្ថែមលើប្រភេទត្រីក្នុងស្រុកផ្សេងទៀត (ដូចជាត្រីប្រា ឬត្រីពោ) និងផ្សព្វផ្សាយជាជម្រើសជំនួសថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច។

ការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិដែលមានស្រាប់ដូចជាកន្ទួតព្រៃ មិនត្រឹមតែជួយកសិករសន្សំសំចៃចំណាយលើថ្នាំសត្វប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងលើកកម្ពស់ផលិតកម្មវារីវប្បកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងសុវត្ថិភាពខ្ពស់នៅកម្ពុជា។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

រៀបចំផលិតទឹកបន្ទុំកន្ទួតព្រៃ (Fermentation Preparation): ចាប់ផ្តើមដោយការលាងសម្អាតកន្ទួតព្រៃ ១០គីឡូក្រាម រួចដាក់ចូលក្នុងធុងចំណុះ ២០លីត្រ។ ជ្រើសរើសរូបមន្តទឹកឃ្មុំ ៥គីឡូក្រាម (ប្រសិនបើចង់បានពងច្រើន) ឬ ស្ករត្នោត ២គីឡូក្រាម (ដើម្បីសន្សំសំចៃ) រួចបិទគម្របឱ្យជិត និងបន្ទុំទុកចោលរយៈពេល ៦ខែ។
អភិវឌ្ឍរូបមន្តចំណី និងការលាយបញ្ចូល (Feed Formulation): រៀបចំរូបមន្តចំណីត្រីដែលមានប្រូតេអ៊ីន ៣០% ដោយប្រើវត្ថុធាតុដើមដូចជា ម្សៅត្រី កន្ទក់ កាកសណ្តែកសៀង និងពោត ដោយប្រើវិធីសាស្ត្រ Pearson's Square។ បន្ទាប់មក យកទឹកបន្ទុំទៅកិនលាយជាមួយចំណី ឬស្រោបពីលើគ្រាប់ចំណីសិប្បនិម្មិត។
រៀបចំការចិញ្ចឹមសាកល្បង (Broodstock Feeding Trial): ជ្រើសរើសមេបាត្រីទីឡាព្យាដែលមានទម្ងន់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ដាក់ចិញ្ចឹមក្នុងសំណាញ់ (១x១x២ ម៉ែត្រ) ក្នុងអត្រាឈ្មោល ២ ញី ៤។ ផ្តល់ចំណីដែលបានលាយទឹកបន្ទុំចំនួន ៣% នៃទម្ងន់ខ្លួនរបស់វាក្នុងមួយថ្ងៃ រយៈពេលយ៉ាងតិច ៦០ថ្ងៃ។
វាយតម្លៃសុខភាព និងសមាសភាពឈាមត្រី (Hematology & Maturation Analysis): ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Micro-capillary centrifuge ល្បឿន 10,000 rpm រយៈពេល១-២នាទី ដើម្បីវាស់កម្រិត Hematocrit នៅក្នុងឈាមត្រី និងកត់ត្រាទម្ងន់ប្រវែង ព្រមទាំងពិនិត្យអូវែ (Ovary) ដើម្បីវាយតម្លៃសន្ទស្សន៍ភាពពេញវ័យ (G.S.I)។
ពង្រីកមាត្រដ្ឋាន និងការផ្សព្វផ្សាយ (Scaling Up & Extension): ផ្អែកលើលទ្ធផលទទួលបាន សូមចងក្រងទិន្នន័យ (អត្រាពង ទម្ងន់ និងសុខភាព) ហើយចែករំលែកបច្ចេកទេសផលិតចំណីនេះទៅកាន់បណ្តាញកសិករវារីវប្បកម្មតាមរយៈសៀវភៅណែនាំ ឬវគ្គបណ្តុះបណ្តាល ដើម្បីលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ថ្នាំធម្មជាតិ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Gonadosomatic index (GSI)	សន្ទស្សន៍វាយតម្លៃភាពពេញវ័យនៃប្រព័ន្ធបន្តពូជរបស់ត្រី ដែលគណនាដោយផ្អែកលើសមាមាត្ររវាងទម្ងន់នៃក្រពេញបន្តពូជ (អូវែ ឬពងស្វាស) និងទម្ងន់ខ្លួនសរុបរបស់ត្រី។ គេប្រើវាដើម្បីកំណត់ថាត្រីត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ក្នុងការបង្កាត់ពូជនិងពងហើយឬនៅ។	ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ផ្លែឈើធៀបនឹងទម្ងន់ដើមសរុប ដើម្បីដឹងថាដើមឈើនោះដល់រដូវផ្តល់ផលផ្លែផ្កាហើយឬនៅ។
Fecundity	សមត្ថភាពនៃការបង្កើតកូនចៅ ឬបរិមាណពងសរុបដែលមេត្រីមួយក្បាលអាចផលិតបានក្នុងមួយរដូវកាល ឬក្នុងមួយវដ្តនៃការបង្កាត់ពូជ។ វាជារង្វាស់នៃផលិតភាពរបស់មេត្រី។	ដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់ពូជសរុបដែលផ្លែឪឡឹកមួយផ្លែអាចផ្តល់ឱ្យសម្រាប់ការដាំដុះនៅរដូវក្រោយ។
Hematocrit	ភាគរយនៃបរិមាណកោសិកាឈាមក្រហមធៀបនឹងបរិមាណឈាមសរុបទាំងអស់។ កម្រិតនេះបង្ហាញពីសុខភាពទូទៅ ភាពស្លេកស្លាំង និងសមត្ថភាពរបស់ឈាមក្នុងការដឹកជញ្ជូនអុកស៊ីសែនទៅកាន់សរីរាង្គនានាក្នុងរាងកាយត្រី។	ដូចជាការវាស់បរិមាណសាច់ផ្លែឈើសុទ្ធនៅក្នុងកែវទឹកក្រឡុកមួយកែវ ធៀបនឹងបរិមាណទឹកសរុប។ បើមានសាច់ផ្លែឈើច្រើន ទឹកក្រឡុកនោះមានជីវជាតិកាន់តែខ្ពស់។
Immunostimulant	សារធាតុ ឬសមាសធាតុគីមីដែលអាចជំរុញ ឬពង្រឹងប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរបស់សត្វ ធ្វើឱ្យពួកវាមានសមត្ថភាពកាន់តែប្រសើរក្នុងការទប់ទល់នឹងជំងឺ ឬការបង្ករោគពីមេរោគ និងបាក់តេរីផ្សេងៗក្នុងបរិស្ថានទឹក។	ដូចជាការផ្តល់វគ្គហ្វឹកហ្វឺន និងចែកអាវក្រោះបន្ថែមដល់ទាហាន ដើម្បីឱ្យពួកគេមានកម្លាំងរឹងមាំក្នុងការការពារបន្ទាយពីសត្រូវ។
Polyphenols	សមាសធាតុគីមីធម្មជាតិដែលមានច្រើននៅក្នុងរុក្ខជាតិ (ដូចជាកន្ទួតព្រៃ) ដែលមានតួនាទីជាសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម (Antioxidant) ជួយការពារកោសិកាពីការខូចខាត កាត់បន្ថយការរលាក និងពង្រឹងប្រព័ន្ធភាពស៊ាំនៅក្នុងពោះវៀន។	ដូចជាថ្នាំលាបការពារច្រែះដែលយើងលាបលើដែក ដើម្បីការពារកុំឱ្យដែកពុកផុយនៅពេលត្រូវទឹកនិងខ្យល់អាកាស។
Lymphocyte	ប្រភេទកោសិកាឈាមសដែលដើរតួជាប្រព័ន្ធការពារដ៏សំខាន់ ក្នុងការបង្កើតអង្គបដិប្រាណដើម្បីវាយប្រហារមេរោគ ក៏ដូចជាចងចាំរូបរាងមេរោគទាំងនោះ ដើម្បីកម្ចាត់ពួកវាឲ្យបានលឿននៅពេលពួកវាចូលមកក្នុងរាងកាយម្តងទៀត។	ដូចជាប៉ូលីសស៊ើបអង្កេតដែលមានបញ្ជីមុខសញ្ញាឧក្រិដ្ឋជន នៅពេលឃើញមុខសញ្ញាចាស់លេចមុខភ្លាម គេអាចចាប់ខ្លួនបានយ៉ាងលឿនមុនពេលបង្កបញ្ហា។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖