បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិភាក្សាអំពីការស្វែងរក និងណែនាំពូជកាហ្វេអារ៉ាប៊ីកា (Coffea arabica) ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ដាំដុះនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ដើម្បីជំនួសការដាំអាភៀន ព្រមទាំងដោះស្រាយបញ្ហាការបំផ្លាញដោយជំងឺច្រែះស្លឹកកាហ្វេ (Coffee leaf rust)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះរៀបរាប់ពីប្រវត្តិ និងលក្ខណៈនៃពូជកាហ្វេផ្សេងៗដែលត្រូវបាននាំចូលពីប្រទេសប្រេស៊ីល ឥណ្ឌា កេនយ៉ា និងព័រទុយហ្គាល់ ព្រមទាំងការធ្វើតេស្តវាយតម្លៃភាពធន់នឹងជំងឺនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងការដាំសាកល្បងនៅតំបន់ខ្ពង់រាប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Varieties (Typica, Bourbon, Caturra, Catuai) ពូជកាហ្វេប្រពៃណី (Typica, Bourbon, Caturra, Catuai) |
ជាពូជដែលមានប្រវត្តិដាំដុះយូរលង់ និងត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាមានគុណភាពរសជាតិល្អ (Cup quality) ក្នុងទីផ្សារ។ | ងាយរងគ្រោះ និងទទួលរងការបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីជំងឺច្រែះស្លឹកកាហ្វេ (Coffee leaf rust) ដែលបង្កដោយមេរោគផ្សិត Hemileia vastatrix។ | មិនអាចផ្តល់ទិន្នផលប្រកបដោយនិរន្តរភាពបាន ដោយសារអត្រាឆ្លងជំងឺខ្ពស់ ដែលទាមទារឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរពូជ។ |
| Rust-Resistant Hybrids (Catimor) ពូជកាត់ធន់នឹងជំងឺ (Catimor) |
មានភាពធន់ខ្ពស់ទៅនឹងមេរោគផ្សិត Hemileia vastatrix គ្រប់ប្រភេទ។ មានទម្រង់ដើមទាបងាយស្រួលប្រមូលផល អាចដាំបានញឹក (Compact growth) និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់។ | ទាមទារការសាកល្បងពូជជាន់ទី២ (F2) ឬបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីធានាបាននូវលំនឹងនៃគុណភាពរសជាតិ និងលក្ខណៈរូបរាងឱ្យស្របតាមស្តង់ដារ។ | ពូជ Catimor បានក្លាយជាពូជដែលពេញនិយម និងជោគជ័យបំផុតក្នុងការដាំដុះជំនួសនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគខាងជើងប្រទេសថៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្ម និងមន្ទីរពិសោធន៍ជំនាញ ជាពិសេសសម្រាប់ការនាំចូលគ្រាប់ពូជពីបរទេស និងការធ្វើតេស្តចម្លងរោគរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ខ្ពង់រាបភាគខាងជើងនៃប្រទេសថៃក្នុងចន្លោះទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 ដល់ 1980 ក្រោមគម្រោងថ្នាក់ជាតិដើម្បីជំនួសការដាំអាភៀន។ ទិន្នន័យនៃភាពធន់នឹងជំងឺគឺពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើប្រភេទអាកាសធាតុ និងប្រភេទមេរោគផ្សិត (Races of pathogen) ដែលមានវត្តមាននៅទីតាំង និងពេលវេលានោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព័ត៌មាននេះមានតម្លៃជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ ប៉ុន្តែយើងត្រូវធ្វើការសិក្សាប្រៀបធៀបដោយពិចារណាលើបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុបច្ចុប្បន្ន និងប្រភេទមេរោគផ្សិតដែលអាចមានភាពខុសគ្នានៅតំបន់ខ្ពង់រាបរបស់យើង។
វិធីសាស្ត្រនៃការស្វែងរកពូជកាត់ដែលធន់នឹងជំងឺនេះ គឺមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកាហ្វេនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រាស់ពូជកាហ្វេអារ៉ាប៊ីកាដែលធន់នឹងជំងឺ ជាពិសេសក្រុមពូជ Catimor គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រចាំបាច់ដើម្បីធានាបាននូវនិរន្តរភាពនៃការផលិតកាហ្វេពាណិជ្ជកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Coffea arabica (កាហ្វេអារ៉ាប៊ីកា) | ជាប្រភេទពូជកាហ្វេដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ជាងគេ និងមានគុណភាពរសជាតិឆ្ងាញ់ (Cup quality) ប៉ុន្តែវាមានភាពទន់ខ្សោយ និងងាយរងគ្រោះដោយសារជំងឺផ្សេងៗ ជាពិសេសជំងឺច្រែះស្លឹក បើប្រៀបធៀបទៅនឹងកាហ្វេរ៉ូប៊ូស្តា។ | ដូចជាអង្ករផ្កាម្លិះដែលមានរសជាតិឆ្ងាញ់និងមានតម្លៃថ្លៃ ប៉ុន្តែពិបាកថែទាំនិងងាយឈឺជាងស្រូវធម្មតា។ |
| Hemileia vastatrix (មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺច្រែះស្លឹកកាហ្វេ) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតដ៏កាចសាហាវដែលបង្កឱ្យមានជំងឺច្រែះស្លឹកកាហ្វេ (Coffee leaf rust) ដោយវាចូលទៅបំផ្លាញកោសិការុក្ខជាតិនៅលើស្លឹក ធ្វើឱ្យកាហ្វេជ្រុះស្លឹក អស់លទ្ធភាពធ្វើរស្មីសំយោគ និងធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាសត្វកណ្តៀរដែលស៊ីបំផ្លាញដំបូលនិងជញ្ជាំងផ្ទះ (ស្លឹក) ធ្វើឱ្យផ្ទះ (ដើមកាហ្វេ) ទ្រុឌទ្រោមនិងមិនអាចដំណើរការបាន។ |
| Tetraploid (តេត្រាផ្លូអ៊ីត ឬ កោសិកាមានក្រូម៉ូសូម៤ឈុត) | ជាលក្ខណៈជីវសាស្ត្ររបស់រុក្ខជាតិដែលមានក្រូម៉ូសូមចំនួន៤ឈុត (2n=44) ដូចជាកាហ្វេអារ៉ាប៊ីកា។ ការបង្កាត់ពូជរវាងរុក្ខជាតិ Tetraploid ជាមួយរុក្ខជាតិ Diploid (មានក្រូម៉ូសូម២ឈុត ដូចជារ៉ូប៊ូស្តា) តម្រូវឱ្យមានការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (Colchicine) ដើម្បីបង្កើនចំនួនក្រូម៉ូសូមជាមុនសិនទើបអាចបង្កាត់ជាប់។ | ដូចជាការយកកុំព្យូទ័រដែលប្រើប្រព័ន្ធ 64-bit ទៅភ្ជាប់ជាមួយម៉ាស៊ីន 32-bit ដែលទាមទារឱ្យមានកម្មវិធីបំប្លែងសិនទើបវាអាចស្គាល់គ្នាបាន។ |
| Backcross (ការបង្កាត់ត្រឡប់) | ជាបច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ ដោយយកកូនកាត់ជំនាន់ថ្មី (F1) ទៅបង្កាត់ជាមួយពូជដើមរបស់ឪពុក ឬម្តាយវិញ ដើម្បីទាញយក ឬរក្សានូវលក្ខណៈសម្បត្តិល្អៗរបស់ពូជដើម (ដូចជារសជាតិ) ព្រមទាំងរក្សាបាននូវភាពធន់នឹងជំងឺដែលទើបនឹងទទួលបាន។ | ដូចជាការបញ្ជូនកូនដែលរៀនចប់ពីបរទេសឱ្យមកហាត់ការជាមួយឪពុកម្តាយវិញ ដើម្បីធានាថាគេនៅតែចេះក្បួនខ្នាតរកស៊ីតាមបែបប្រពៃណីគ្រួសារ។ |
| Compact growth (ការលូតលាស់បែបស៊ុបទាប) | ជាលក្ខណៈរូបរាងរបស់ដើមកាហ្វេ (ដូចជាពូជ Catimor ឬ Caturra) ដែលមានដើមទាប ថ្នាំងខ្លីៗ និងមែកញឹក ដែលអំណោយផលដល់ការដាំដុះក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ (ដាំញឹក) និងងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលផល។ | ដូចជាការសាងសង់អគារខុនដូដែលមានបន្ទប់ច្រើនជិតៗគ្នា ដែលអាចដាក់មនុស្ស (ផ្លែកាហ្វេ) បានច្រើនលើផ្ទៃដីតូច និងងាយស្រួលគ្រប់គ្រងជាងផ្ទះវីឡាធំទូលាយ។ |
| Hibrido de Timor (កូនកាត់ទីម័រ) | ជាពូជកាហ្វេកូនកាត់ដែលកើតឡើងដោយធម្មជាតិរវាងពូជអារ៉ាប៊ីកា និងរ៉ូប៊ូស្តា ត្រូវបានរកឃើញនៅលើកោះទីម័រ។ វាដើរតួជាប្រភពហ្សែនដ៏សំខាន់បំផុតមួយក្នុងការផ្តល់នូវភាពធន់ទៅនឹងជំងឺច្រែះស្លឹក សម្រាប់យកទៅបង្កាត់បង្កើតពូជកាហ្វេថ្មីៗរាប់សិបប្រភេទទៀតនៅលើពិភពលោក។ | ដូចជាវ៉ាក់សាំងដើមដែលគេរកឃើញក្នុងធម្មជាតិ ហើយត្រូវបានអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រយកមកផ្សំបង្កើតជាថ្នាំការពារជំងឺដល់ពូជកាហ្វេផ្សេងៗទៀតជុំវិញពិភពលោក។ |
| Self-pollination (ការបង្កាត់ដោយស្វ័យប្រវត្តិ ឬការលំអងឯង) | ជាដំណើរការដែលលំអងឈ្មោលរបស់ផ្ការុក្ខជាតិអាចធ្លាក់ចូលទៅបង្កកំណើតជាមួយកេសរញីនៅលើផ្កាដដែល ឬដើមដដែល ដោយមិនត្រូវការលំអងពីដើមផ្សេង។ នេះជួយឱ្យគ្រាប់ពូជដែលបានមកមានលក្ខណៈហ្សែនដូចដើមមេបេះបិទ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនថតចម្លង (Photocopier) ដែលអាចផលិតឯកសារថ្មីដែលមានទម្រង់ដូចឯកសារដើមទាំងស្រុងដោយមិនពឹងផ្អែកលើប្រភពខាងក្រៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
