បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះទិន្នន័យច្បាស់លាស់អំពីប្រភេទ ចំណាត់ថ្នាក់ និងសក្តានុពលនៃការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិមានក្លិនក្រអូបនៅក្នុងធម្មជាតិនៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះអង្កេតផ្ទាល់ និងការប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិពីជម្រកធម្មជាតិ និងសាលាបណ្ដុះរុក្ខជាតិនៅទូទាំងប្រទេស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Exploration and Collection ការចុះអង្កេត និងប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិនៅទីវាល |
ទទួលបានសំណាករស់ និងកត់ត្រាទិន្នន័យអំពីទីជម្រកធម្មជាតិ និងស្ថានភាពលូតលាស់ពិតប្រាកដ។ អនុញ្ញាតឱ្យមានការសាកសួរផ្ទាល់ជាមួយប្រជាជនមូលដ្ឋានអំពីការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ។ | ចំណាយពេលវេលាយូរ កម្លាំងពលកម្មច្រើន និងប្រឈមនឹងការលំបាក ឬហានิភ័យនៅតាមតំបន់ព្រៃភ្នំ។ | បានធ្វើការចុះប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិនៅតាមតំបន់ភូមិភាគផ្សេងៗទូទាំងប្រទេសថៃ រួមមាន ៩ ខេត្តភាគខាងជើង ១៧ ខេត្តភាគកណ្តាល ១៦ ខេត្តភាគឦសាន ៥ ខេត្តភាគខាងកើត និង ១៤ ខេត្តភាគខាងត្បូង។ |
| Laboratory Taxonomy and Herbarium Study ការកំណត់អត្តសញ្ញាណក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ និងការសិក្សាសំណាករុក្ខជាតិស្ងួត |
អាចកំណត់ឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្របានយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយប្រើប្រាស់មីក្រូទស្សន៍ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយឯកសារយោង និងសំណាកដើម។ | ទាមទារអ្នកជំនាញរុក្ខសាស្ត្រ (Taxonomist) ដែលមានបទពិសោធន៍ខ្ពស់ និងតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍បន្ទប់ពិសោធន៍ត្រឹមត្រូវ។ | បានកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិមានក្លិនក្រអូបចំនួន ៦៥០ ប្រភេទ ក្នុង ៧៦ អម្បូរ (ឧទាហរណ៍ Cananga odorata និង Aquilaria crassna) និងរកឃើញ ២៩៦ ប្រភេទមានសក្តានុពលសម្រាប់កសិកម្ម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាច្រើនសម្រាប់ការចុះស្រាវជ្រាវផ្ទាល់ និងការវិភាគកំណត់អត្តសញ្ញាណនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងផ្តាច់មុខនៅក្នុងប្រទេសថៃ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩១-១៩៩៨ ដោយប្រមូលទិន្នន័យពីរុក្ខជាតិព្រៃ និងរុក្ខជាតិដាំដុះក្នុងស្រុក។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ (ស្ថិតក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូចិនតែមួយ) ទិន្នន័យនៃប្រភេទរុក្ខជាតិ និងការប្រើប្រាស់ទាំងនេះមានតម្លៃជាឯកសារយោងយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ការសិក្សារុក្ខសាស្ត្រ និងកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការធ្វើជំរឿន ប្រមូលសំណាក និងចាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិនេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា។
ការចម្លងតាមទម្រង់នៃការសិក្សានេះ អាចជួយឱ្យកម្ពុជារកឃើញ និងទាញយកប្រយោជន៍ពីរុក្ខជាតិព្រៃក្នុងស្រុក ដើម្បីជំរុញសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម និងអភិរក្សធនធានជីវចម្រុះ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Aromatic plants (រុក្ខជាតិមានក្លិនក្រអូប) | រុក្ខជាតិដែលបញ្ចេញក្លិនក្រអូបតាមរយៈស្លឹក ផ្កា សំបក ឬឫសរបស់វា ដោយសារវាមានផ្ទុកនូវសមាសធាតុប្រេងសំខាន់ៗ (Essential oils) ដែលគេនិយមប្រើប្រាស់ក្នុងឱសថ គ្រឿងសម្អាង និងទាញយកប្រេង។ | ដូចជាដបទឹកអប់ធម្មជាតិដែលលាក់ទុកក្នុងស្លឹក ឬផ្កា ដែលភាយក្លិននៅពេលយើងញី ឬបំបែកវា។ |
| Herbaria (សារមន្ទីរសំណាករុក្ខជាតិ) | ជាបណ្ណសារ ឬទីតាំងផ្ទុកសំណាករុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេសម្ងួត សង្កត់ឱ្យសំប៉ែត និងបិទលើក្រដាសដោយមានភ្ជាប់ព័ត៌មានលម្អិត ដើម្បីទុកជាឯកសារយោងសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងផ្ទៀងផ្ទាត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខសាស្ត្រនៅថ្ងៃក្រោយ។ | ដូចជាបណ្ណាល័យមួយដែលមិនមែនរក្សាទុកសៀវភៅ តែរក្សាទុកសន្លឹករុក្ខជាតិស្ងួតទុកជាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងភស្តុតាងសម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ។ |
| Families (អម្បូររុក្ខជាតិ) | ជាកម្រិតនៃការចាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិ (Taxonomic rank) ដែលប្រមូលផ្តុំរុក្ខជាតិជាច្រើនប្រភេទ (Species) ដែលមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ ទម្រង់ផ្កា ឬហ្សែនទាក់ទងគ្នា ឱ្យស្ថិតនៅក្នុងក្រុមធំតែមួយ។ | ដូចជានាមត្រកូលនៃគ្រួសារធំមួយ ដែលសមាជិកម្នាក់ៗអាចមានមុខមាត់ខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ប៉ុន្តែមានខ្សែស្រឡាយ ឬលក្ខណៈរួមពីដូនតាតែមួយ។ |
| Species (ប្រភេទពូជ) | ជាកម្រិតមូលដ្ឋានបំផុតនៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ជីវសាស្ត្រ ដែលសំដៅលើក្រុមរុក្ខជាតិមានលក្ខណៈដូចគ្នាជាក់លាក់ ហើយអាចបន្តពូជជាមួយគ្នាបានតាមធម្មជាតិ។ | បើ "សត្វឆ្កែ" គឺជាសត្វទូទៅ នោះ "ឆ្កែពូជអាល្លឺម៉ង់" គឺជា "Species" ជាក់លាក់មួយដែលមានលក្ខណៈសម្បត្តិ និងទម្រង់រាងកាយផ្ទាល់ខ្លួន។ |
| Natural habitat (ទីជម្រកធម្មជាតិ) | ជាមជ្ឈដ្ឋាន ឬបរិស្ថានជុំវិញតាមបែបធម្មជាតិ (ដូចជាព្រៃភ្នំ វាលស្មៅ ឬតំបន់ដីសើម) ដែលរុក្ខជាតិរស់នៅ ដុះលូតលាស់ និងបន្តពូជដោយគ្មានការអន្តរាគមន៍ ឬការដាំដុះពីមនុស្ស។ | ដូចជាផ្ទះកំណើតរបស់រុក្ខជាតិ ដែលវាអាចរស់នៅបានយ៉ាងសុខស្រួលដោយខ្លួនឯង មិនត្រូវការឱ្យនរណាម្នាក់មកស្រោចទឹក ឬដាក់ជីឡើយ។ |
| Indigenous people (ប្រជាជនមូលដ្ឋាន) | ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងតំបន់មូលដ្ឋានណាមួយតាំងពីយូរលង់ណាស់មកហើយ ដែលមានចំណេះដឹង និងបទពិសោធន៍ទូលំទូលាយតាមបែបប្រពៃណី ក្នុងការប្រើប្រាស់ធនធានធម្មជាតិ ជាពិសេសរុក្ខជាតិ ដើម្បីបម្រើដល់តម្រូវការប្រចាំថ្ងៃ។ | ដូចជាអ្នកភូមិចាស់ទុំដែលស្គាល់គ្រប់ច្រកល្ហកនៃព្រៃ និងដឹងថាស្លឹកឈើមួយណាអាចហូបបាន ឬមួយណាអាចយកមកធ្វើជាថ្នាំព្យាបាលជំងឺ។ |
| Pest control (ការកំចាត់សត្វល្អិត) | ក្នុងបរិបទនៃការសិក្សានេះ គឺការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិដែលមានផ្ទុកសារធាតុគីមីធម្មជាតិ (ដូចជាក្លិន ឬជាតិពុលស្រាល) ដើម្បីបណ្តេញ ឬសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃមិនឱ្យបំផ្លាញដំណាំ ដោយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការដុតធូបមូសដើម្បីបណ្តេញមូសចេញពីផ្ទះ តែនេះគឺជាការដាំ ឬប្រើរុក្ខជាតិដើម្បីការពារដំណាំពីសត្វល្អិតចង្រៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
