បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកង្វះទិន្នន័យលម្អិតថ្នាក់មូលដ្ឋាន (Local Level) ស្តីពីបរិមាណនៃការបញ្ចេញ និងការស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ដែលបណ្តាលមកពីការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដើម្បីគាំទ្រដល់ការរៀបចំគោលនយោបាយកាត់បន្ថយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធព័ត៌មានភូមិសាស្ត្រ (GIS) រួមជាមួយគោលការណ៍ណែនាំរបស់ IPCC ឆ្នាំ 2006 ដើម្បីតាមដានការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី និងគណនាការប្រែប្រួលសន្និធិកាបូន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Statistical Data-based Approach (IPCC Approach 1) វិធីសាស្ត្រផ្អែកលើទិន្នន័យស្ថិតិថ្នាក់ជាតិ (IPCC Approach 1) |
ងាយស្រួលក្នុងការគណនាសម្រាប់របាយការណ៍កម្រិតថ្នាក់ជាតិ និងមិនតម្រូវឱ្យមានទិន្នន័យទីតាំងភូមិសាស្ត្រលម្អិត។ | មិនអាចបង្ហាញពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រច្បាស់លាស់នៃការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដី ធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការរៀបចំគោលនយោបាយនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន ឬថ្នាក់ក្រុង។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងរបាយការណ៍ជាតិ (INC និង SNC) របស់ប្រទេសថៃកាលពីមុន ប៉ុន្តែមិនគាំទ្រដល់ការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តកាត់បន្ថយកាបូនកម្រិតតំបន់។ |
| GIS-based Spatial Inventory (IPCC Approach 3) សារពើភណ្ឌលំហផ្អែកលើប្រព័ន្ធ GIS (IPCC Approach 3) |
អាចតាមដានការផ្លាស់ប្តូរការប្រើប្រាស់ដីបានយ៉ាងជាក់លាក់ (Spatially explicit) និងកំណត់ទីតាំងច្បាស់លាស់នៃប្រភពបញ្ចេញ និងកន្លែងស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិក។ | ទាមទារទិន្នន័យផែនទី (Spatial layers) ដែលមានភាពច្បាស់លាស់ខ្ពស់ និងកត្តាបំប្លែង (Emission Factors) ជាក់លាក់សម្រាប់តំបន់នីមួយៗ។ | បានគណនា និងបង្ហាញទីតាំងបញ្ចេញឧស្ម័នចម្បងនៅខេត្ត Nan (15.32 MtCO2) និងតំបន់ស្រូបយកកាបូនដ៏ធំនៅខេត្ត Suratthani (-5.94 MtCO2)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការប្រើប្រាស់កម្មវិធីផែនទី កម្លាំងកុំព្យូទ័រសម្រាប់ដំណើរការទិន្នន័យលំហទំហំធំ និងទិន្នន័យផ្កាយរណប/ស្ទាបស្ទង់ដីដែលមានភាពច្បាស់លាស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន 4 នៃប្រទេសថៃ (Nan, Udonthani, Suratthani, Bangkok) ដែលតំណាងឱ្យលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ និងការប្រើប្រាស់ដីខុសៗគ្នា។ ការប្រើប្រាស់មេគុណបំប្លែងលំនាំដើម (Tier 1 Default Emission Factors) របស់ IPCC សម្រាប់តំបន់មិនមែនព្រៃឈើ អាចនឹងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីបរិមាណកាបូនជាក់ស្តែងក្នុងតំបន់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានអាកាសធាតុ និងប្រភេទព្រៃឈើស្រដៀងប្រទេសថៃ ការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ការអនុវត្តតាម ប៉ុន្តែចាំបាច់ត្រូវអភិវឌ្ឍទិន្នន័យមេគុណកម្រិតថ្នាក់ជាតិ (Country-specific data) ផ្ទាល់ខ្លួនដើម្បីភាពសុក្រឹត។
វិធីសាស្ត្រសារពើភណ្ឌលំហដោយប្រើប្រព័ន្ធ GIS នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការរៀបចំផែនទីបំភាយ និងស្រូបកាបូននេះ នឹងផ្តល់ជាមូលដ្ឋានទិន្នន័យរឹងមាំសម្រាប់អ្នករៀបចំគោលនយោបាយកម្ពុជាក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចបៃតង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Geographic Information System (GIS) | ប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ប្រមូល ផ្ទុក វិភាគ និងបង្ហាញទិន្នន័យដែលមានទំនាក់ទំនងនឹងទីតាំងភូមិសាស្ត្រនៅលើផែនដី ដើម្បីតាមដានការផ្លាស់ប្តូរផ្ទៃដី និងបង្កើតផែនទី។ | ដូចជាផែនទីឆ្លាតវៃ (Google Maps កម្រិតខ្ពស់) ដែលមិនត្រឹមតែប្រាប់ផ្លូវ តែអាចប្រាប់យ៉ាងច្បាស់ថាដីត្រង់ណាជាព្រៃ ត្រង់ណាជាក្រុង និងមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងម៉េចខ្លះពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ |
| Carbon Sink | តំបន់ ឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី (ដូចជាព្រៃឈើ ឬមហាសមុទ្រ) ដែលស្រូបយកឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ពីបរិយាកាសច្រើនជាងបរិមាណដែលវាបញ្ចេញទៅវិញ ដែលជួយកាត់បន្ថយការឡើងកម្តៅផែនដី។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនបន្សុទ្ធខ្យល់ធម្មជាតិដ៏ធំមួយ ដែលជញ្ជក់យកផ្សែងពុលពីបរិយាកាសទៅទុកក្នុងគល់ ដើម និងស្លឹករបស់វា។ |
| Carbon Source | ទីតាំង ឬសកម្មភាព (ដូចជាការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ តំបន់ទីក្រុង ឬរោងចក្រ) ដែលបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ទៅក្នុងបរិយាកាសច្រើនជាងបរិមាណដែលវាអាចស្រូបយកបាន។ | ដូចជាបំពង់ផ្សែង ដែលផ្លុំផ្សែងពុលបញ្ចេញចូលទៅក្នុងខ្យល់អាកាសដែលយើងដកដង្ហើមជារៀងរាល់ថ្ងៃ។ |
| Carbon stock | បរិមាណសរុបនៃកាបូនដែលត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយ ដូចជានៅក្នុងជីវម៉ាសរុក្ខជាតិ (ដើម ស្លឹក ឫស) កម្ទេចកម្ទីសរីរាង្គ និងនៅក្នុងដី រយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាឃ្លាំងស្តុកទំនិញ តែនេះជាឃ្លាំងធម្មជាតិដែលរក្សាទុកកាបូនយ៉ាងសុវត្ថិភាពមិនឱ្យហោះចូលទៅក្នុងបរិយាកាស និងធ្វើឱ្យផែនដីឡើងកម្តៅ។ |
| Gain-Loss Method | វិធីសាស្ត្រគណនាការផ្លាស់ប្តូរសន្និធិកាបូនប្រចាំឆ្នាំ ដោយយកបរិមាណកាបូនដែលកើនឡើង (តាមរយៈការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ) ដកនឹងបរិមាណកាបូនដែលបាត់បង់ (តាមរយៈការកាប់ឈើ ភ្លើងឆេះព្រៃ ឬទឹកជំនន់)។ | ដូចជាការគណនាប្រាក់សន្សំក្នុងគណនីធនាគារ ដោយយកប្រាក់ចំណូលដែលរកបាន (ការលូតលាស់របស់ឈើ) ដកនឹងប្រាក់ចំណាយដែលបានចាយវាយ (ការកាប់ព្រៃ ឬឆេះព្រៃ)។ |
| Emission Factor | មេគុណតំណាងដែលប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលត្រូវបានបញ្ចេញ ឬស្រូបយក ធៀបនឹងឯកតានៃសកម្មភាពណាមួយ (ឧទាហរណ៍៖ បរិមាណកាបូនដែលនឹងភាយចេញនៅពេលកាប់ព្រៃឈើ ១ហិកតា)។ | ដូចជាអត្រាប្តូរប្រាក់ ដែលជួយយើងគណនាបំប្លែងថា បើបាត់បង់ព្រៃឈើ ១ហិកតា តើវានឹងស្មើនឹងការបញ្ចេញផ្សែងពុលប៉ុន្មានតោនទៅក្នុងបរិយាកាស។ |
| AFOLU (Agriculture, Forestry and Other Land Use) | វិស័យមួយតាមការកំណត់របស់ IPCC ដែលគ្របដណ្តប់លើសកម្មភាពទាក់ទងនឹងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងការប្រើប្រាស់ដីផ្សេងៗ ដែលចូលរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបញ្ចេញ ឬស្រូបយកឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ដូចជាសៀវភៅបញ្ជីកត់ត្រាគណនេយ្យសម្រាប់តាមដានរាល់សកម្មភាពរបស់មនុស្សនៅលើផ្ទៃដី (ការដាំដុះ ការកាប់ព្រៃ ការសង់ផ្ទះ) ដែលធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់អាកាសធាតុ។ |
| Above and below ground biomass | ម៉ាសសរុបនៃសារពាង្គកាយរស់ (ជាពិសេសរុក្ខជាតិ) ទាំងផ្នែកដែលនៅពីលើដី (ដើម មែក ស្លឹក) និងផ្នែកដែលនៅក្រោមដី (ឫស) ដែលជាកន្លែងផ្ទុកកាបូនយ៉ាងសំខាន់។ | ដូចជារូបរាងកាយរបស់ដើមឈើទាំងមូល ទាំងផ្នែកដែលយើងមើលឃើញនៅខាងលើ (ស្លឹក មែក) និងផ្នែកដែលកប់ក្នុងដី (ឫស) ដែលសុទ្ធតែជាកន្លែងលាក់ទុកកាបូន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
