បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងសិក្សាពីអត្រារស់រានមានជីវិត និងការលូតលាស់របស់កូនត្រីរ៉ស់ (Channa striatus) ដែលត្រូវបានផ្តល់ចំណីសិប្បនិម្មិតប្រៀបធៀបជាមួយសាច់ត្រីដែលមាន និងគ្មានវីតាមីនបន្ថែម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងរយៈពេល ៤៥ថ្ងៃ លើកូនត្រីរ៉ស់អាយុ ១០ថ្ងៃ ដោយបែងចែកការផ្តល់ចំណីជា ៤ប្រភេទខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ground fish flesh ការផ្តល់ចំណីជាសាច់ត្រីកិនតែមួយមុខ |
ជាប្រភេទចំណីធម្មជាតិដែលងាយស្រួលរកបាន និងមានតម្លៃថោកនៅក្នុងតំបន់កសិដ្ឋានចិញ្ចឹមត្រី។ | កូនត្រីមានអត្រាងាប់ខ្ពស់បំផុត និងលូតលាស់យឺតដោយសារខ្វះវីតាមីនចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់។ | នៅថ្ងៃទី៤៥ អត្រារស់រានមានជីវិតមានត្រឹមតែ ៣.៥១% និងទម្ងន់មធ្យម ០.៥២២ ក្រាម។ |
| Ground fish flesh + vitamins premix ការផ្តល់ចំណីជាសាច់ត្រីកិនលាយជាមួយវីតាមីន |
ជួយឱ្យកូនត្រីលូតលាស់បានល្អ ទំហំខ្លួនធំ និងមានអត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់ជាងគេបំផុតក្នុងការពិសោធន៍។ | ទាមទារការចំណាយបន្ថែមលើការទិញវីតាមីន និងត្រូវចំណាយពេលលាយឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមបរិមាណកំណត់។ | នៅថ្ងៃទី៤៥ អត្រារស់រានមានជីវិតកើនដល់ ៣៧.៥៤% និងទម្ងន់មធ្យម ១.២៤៩ ក្រាម។ |
| Artificial diet (0211-85 SNF) ការផ្តល់ចំណីសិប្បនិម្មិតតែមួយមុខ |
ផ្តល់អត្រារស់រានមានជីវិតខ្ពស់នៅក្នុងសប្តាហ៍ទី២ ដំបូង (៦០.៦៩%) និងអាចជួយដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះចំណីធម្មជាតិ។ | កូនត្រីពិបាករំលាយ និងមិនសូវស៊ីចំណីនេះ ដែលធ្វើឱ្យអត្រាងាប់កើនឡើងខ្លាំងនៅចុងបញ្ចប់នៃការពិសោធន៍។ | នៅថ្ងៃទី៤៥ អត្រារស់រានមានជីវិតធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ១០.១៧% និងទម្ងន់មធ្យម ០.៣៩៦ ក្រាម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធវារីវប្បកម្មមូលដ្ឋាន និងវត្ថុធាតុដើមសម្រាប់ផ្សំចំណី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart) ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ ដោយប្រើប្រាស់ពូជត្រីរ៉ស់ក្នុងស្រុក និងរូបមន្តចំណីជាក់លាក់មួយ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទពូជត្រីមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ប៉ុន្តែគុណភាពប្រភពទឹក និងគុណភាពវត្ថុធាតុដើមផ្សំចំណីក្នុងស្រុកអាចមានភាពខុសគ្នាដែលទាមទារការបន្សាំ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងអំពីការប្រើប្រាស់វីតាមីនបន្ថែមក្នុងចំណីធម្មជាតិ គឺជាដំណោះស្រាយជាក់ស្តែង និងចំណាយតិចដែលអាចជួយបង្កើនទិន្នផលកូនត្រីរ៉ស់នៅកម្ពុជាបានយ៉ាងប្រសើរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Artificial diet (ចំណីសិប្បនិម្មិត) | ចំណីដែលត្រូវបានផ្សំឡើងដោយមនុស្សតាមរយៈការលាយបញ្ចូលគ្នានូវវត្ថុធាតុដើមផ្សេងៗ (ដូចជាម្សៅត្រី ម្សៅសណ្តែកសៀង វីតាមីន) ទៅជាគ្រាប់ ឬម្សៅ ដើម្បីផ្តល់ជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ដល់សត្វចិញ្ចឹម ជំនួសឱ្យការពឹងផ្អែកលើចំណីធម្មជាតិទាំងស្រុង។ | ដូចជាទឹកដោះគោម្សៅកូនក្មេង ដែលគេលាយវីតាមីននិងរ៉ែផ្សេងៗដើម្បីជំនួសទឹកដោះម្តាយ។ |
| Vitamin premix (វីតាមីនលាយកែច្នៃ / វីតាមីនចម្រុះ) | ល្បាយនៃវីតាមីនជាច្រើនប្រភេទដែលត្រូវបានថ្លឹងថ្លែង និងលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងបរិមាណប្រមូលផ្តុំជាក់លាក់មួយ សម្រាប់យកទៅលាយបន្ថែមក្នុងចំណីសត្វ ដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺកង្វះអាហារូបត្ថម្ភនិងជំរុញការលូតលាស់ពេញលេញ។ | ដូចជាការលេបថ្នាំវីតាមីនគ្រាប់ចម្រុះ (Multivitamins) បន្ថែម ដើម្បីបំពេញជីវជាតិដែលខ្វះខាតពីការញ៉ាំបាយប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Fry (កូនត្រី) | ដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូងរបស់ត្រី បន្ទាប់ពីវាញាស់ចេញពីស៊ុត និងស្រូបយកថង់អាហារដែលជាប់នឹងពោះវា (Yolk sac) អស់ ដែលជាពេលវាត្រូវចាប់ផ្តើមស្វែងរកចំណីពីខាងក្រៅដោយខ្លួនឯង។ | ដូចជាទារកទើបនឹងកើតដែលត្រូវការការថែទាំពិសេស និងអាហារដែលងាយរំលាយបំផុត។ |
| Randomized Complete Block Design (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍មួយ ដែលសំណាកសាកល្បងត្រូវបានបែងចែកជាក្រុម (ប្លុក) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា (ឧទាហរណ៍ ទីតាំងត្រូវពន្លឺ និងមិនត្រូវពន្លឺ) រួចទើបចាត់ចែងការព្យាបាលទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលរំខានពីកត្តាខាងក្រៅផ្សេងៗ។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមតាមកម្រិតពូកែនិងខ្សោយ រួចចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសវិធីសាស្ត្របង្រៀនខុសៗគ្នា ដើម្បីធានាថាការសាកល្បងនោះមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Palatability (ភាពទាក់ទាញចំណី / រសជាតិឆ្ងាញ់) | លក្ខណៈនៃចំណីដែលមានក្លិន រសជាតិ និងទម្រង់ដែលទាក់ទាញសត្វឱ្យចង់ស៊ី។ នៅក្នុងវារីវប្បកម្ម បើចំណីមានភាពទាក់ទាញទាប សត្វនឹងបដិសេធមិនស៊ី ទោះបីជាចំណីនោះមានជីវជាតិខ្ពស់កម្រិតណាក៏ដោយ។ | ដូចជាបន្លែដែលមានប្រយោជន៍ចំពោះសុខភាព ប៉ុន្តែក្មេងៗមិនចូលចិត្តញ៉ាំដោយសារតែរសជាតិនិងក្លិនរបស់វាមិនឆ្ងាញ់។ |
| Digestibility (លទ្ធភាពរំលាយអាហារ) | កម្រិតដែលប្រព័ន្ធរំលាយអាហាររបស់សត្វអាចបំបែក និងស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីចំណីដែលវាបានស៊ីចូលទៅក្នុងរាងកាយ។ កូនត្រីតូចៗតែងមានប្រព័ន្ធរំលាយអាហារមិនទាន់លូតលាស់ពេញលេញ ដែលធ្វើឱ្យវាពិបាករំលាយចំណីសិប្បនិម្មិត។ | ដូចជាមនុស្សចាស់ឬក្មេងតូច ដែលពិបាករំលាយសាច់គោស្វិតៗ ទាមទារឱ្យញ៉ាំអាហារទន់ៗដូចជាបបរទើបរាងកាយអាចស្រូបយកបានល្អ។ |
| Moina sp. (ចៃទឹក / មីក្រូសត្វល្អិតទឹក) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតរស់ក្នុងទឹកមានទំហំតូចល្អិត (Zooplankton) ដែលមានចលនារស់រវើក និងសម្បូរទៅដោយប្រូតេអ៊ីន ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅធ្វើជាចំណីរស់ (Live food) ដំបូងបង្អស់សម្រាប់កូនត្រីទើបញាស់។ | ដូចជាអាហារបំប៉នធម្មជាតិដ៏ល្អឥតខ្ចោះ ដែលមានទំហំតូចល្មមមាត់កូនត្រី និងមានជីវជាតិខ្ពស់ងាយស្រួលរំលាយ។ |
| Piperazine (ថ្នាំទម្លាក់សត្វល្អិត ពីភេរ៉ាហ្ស៊ីន) | ជាប្រភេទថ្នាំប្រឆាំងនឹងប៉ារ៉ាស៊ីត (Anthelmintic) ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ក្នុងវារីវប្បកម្ម និងពេទ្យសត្វ ដើម្បីសម្លាប់ ឬទម្លាក់សត្វល្អិត និងដង្កូវព្រូនដែលរស់នៅក្នុងពោះវៀនត្រី ដើម្បីកុំឱ្យវាយកជីវជាតិពីត្រី។ | ដូចជាថ្នាំទម្លាក់ព្រូនដែលយើងឱ្យក្មេងៗ ឬសត្វឆ្កែឆ្មាលេប ដើម្បីកម្ចាត់ដង្កូវព្រូនចេញពីក្នុងពោះកុំឱ្យស៊ីរូងរាងកាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
