បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃលើកម្រិតនៃការរួមចំណែករបស់វិស័យជលផល និងវារីវប្បកម្មដែលកំពុងពង្រីកខ្លួនយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស ទៅលើការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ (GHG) ដូចជា CO2, CH4 និង N2O។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រចម្រុះដោយប្រមូលទិន្នន័យបឋម និងទិន្នន័យមធ្យម ព្រមទាំងអនុវត្តការគណនាបរិមាណឧស្ម័នតាមរយៈអភិក្រមវដ្តជីវិតផ្អែកលើផលិតផល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional/Extensive Pond Aquaculture ការចិញ្ចឹមត្រីក្នុងស្រះតាមបែបប្រពៃណី ឬទូលំទូលាយ |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្ត ចំណាយដើមទុនតិច និងពឹងផ្អែកលើធនធានធម្មជាតិ និងប្រភពទឹកដែលមានស្រាប់។ | បញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ច្រើន (ជាពិសេសមេតាន) ដោយសារគុណភាពទឹកខ្សោយ និងការគ្រប់គ្រងចំណីឬកាកសំណល់មិនបានល្អ។ | ជាប្រភពបញ្ចេញឧស្ម័នធំជាងគេ ដោយរួមចំណែកប្រមាណ ១,៩៦ លានតោន (Mt CO2e) នៃការបញ្ចេញសរុប។ |
| Recirculating Aquaculture System (RAS) & Biofloc Technology (BFT) ប្រព័ន្ធវារីវប្បកម្មទឹកវិលជុំ និងបច្ចេកវិទ្យា Biofloc |
កាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់បានយ៉ាងច្រើន (រហូតដល់១០ដងសម្រាប់ RAS) ជួយសន្សំសំចៃទឹក និងបង្កើនផលិតភាពខ្ពស់ដោយប៉ះពាល់បរិស្ថានតិចតួច។ | តម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគដើមទុនខ្ពស់ ប្រើប្រាស់ថាមពលអគ្គិសនីជាប្រចាំ និងត្រូវការចំណេះដឹងបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រង។ | ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយឧស្ម័នកាបូនិក និងមេតាន តាមរយៈការប្រើប្រាស់ថាមពលកាបូនទាប និងការចាប់យកកាបូនដែលនៅសេសសល់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនតម្រូវឱ្យមានហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធកុំព្យូទ័រធំដុំនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារការចំណាយពេលវេលា និងធនធានច្រើនលើការប្រមូលទិន្នន័យពីមូលដ្ឋាន និងការរៀបចំសិក្ខាសាលា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែស ដោយផ្តោតលើទិន្នន័យផលិតកម្មចន្លោះឆ្នាំ ២០១៥-២០១៦ និងប្រើប្រាស់កត្តាបំប្លែងឧស្ម័នតាមលំនាំដើមរបស់ IPCC (IPCC default values) ដែលអាចនឹងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃតំបន់ផ្សេង។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះការអនុវត្តន៍កសិកម្ម អាកាសធាតុ និងប្រភេទចំណីត្រីនៅកម្ពុជាអាចមានភាពខុសប្លែកគ្នា ដែលតម្រូវឱ្យមានការវាស់វែងជាក់ស្តែងនៅមូលដ្ឋាន (Local emission factors)។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងវិស័យជលផល និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តអភិក្រមនេះនឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការទាក់ទាញហិរញ្ញប្បទានអាកាសធាតុ (Climate Finance) តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរទៅរកការចិញ្ចឹមត្រីបែបទំនើបនិងមាននិរន្តរភាពបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Product-based life cycle approach (LCA) | ជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃផលិតផលមួយតាំងពីដំណាក់កាលប្រមូលវត្ថុធាតុដើម រហូតដល់ការផលិត ការប្រើប្រាស់ និងការបោះចោលចុងក្រោយ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេប្រើវាដើម្បីគណនាការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សរុបសម្រាប់ផលិតផលត្រីមួយគីឡូក្រាម។ | ដូចជាការតាមដានប្រវត្តិរូបរបស់ទំនិញមួយតាំងពីរោងចក្ររហូតដល់កន្លែងចាក់សំរាម ដើម្បីមើលថាតើវាបានបំផ្លាញបរិស្ថានប៉ុណ្ណាតាមផ្លូវរបស់វា។ |
| Emission factor | ជាមេគុណដែលត្រូវបានប្រើដើម្បីគណនាបរិមាណឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដែលត្រូវបានបញ្ចេញទៅក្នុងបរិយាកាស ធៀបនឹងឯកតានៃសកម្មភាពជាក់លាក់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ការដុតប្រេងមួយលីត្រ ឬការចិញ្ចឹមត្រីលើផ្ទៃដីមួយហិកតា)។ | ដូចជាតារាងតម្លៃដែលប្រាប់យើងថា តើការធ្វើសកម្មភាពនេះមួយដង (ឧ. ជិះម៉ូតូ១គីឡូម៉ែត្រ) ត្រូវចំណាយខ្យល់ពុលចូលទៅក្នុងបរិយាកាសអស់ប៉ុន្មានកម្រិត។ |
| Global warming potential (GWP) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញថាតើឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ប្រភេទនីមួយៗ (ដូចជាមេតាន ឬនីត្រូសអុកស៊ីត) អាចស្រូបយកកម្តៅបានកម្រិតណាធៀបនឹងឧស្ម័នកាបូនិក (CO2) ក្នុងចន្លោះពេលកំណត់ណាមួយ (ជាទូទៅ១០០ឆ្នាំ)។ | ដូចជាការប្រៀបធៀបកម្លាំងរបស់កីឡាករ ដោយចាត់ទុកកីឡាករម្នាក់ជាខ្នាតគោល (CO2) ដើម្បីមើលថាអ្នកផ្សេងទៀតខ្លាំងជាងគាត់ប៉ុន្មានដងក្នុងការរក្សាកម្តៅ។ |
| Biofloc technology (BFT) | ជាបច្ចេកទេសវារីវប្បកម្មដែលប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណ (បាក់តេរី) ដើម្បីស៊ីកាកសំណល់ក្នុងទឹក និងបំលែងវាទៅជាកោសិកាប្រូតេអ៊ីនសម្រាប់ត្រី ឬបង្គាស៊ីវិញ ដែលជួយរក្សាគុណភាពទឹក និងកាត់បន្ថយការបញ្ចេញឧស្ម័នពុលចូលទៅក្នុងបរិយាកាស។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមអ្នកបោសសម្អាតតូចៗក្នុងអាងទឹក ដែលពួកគេមិនត្រឹមតែជួយសម្អាតអាងទេ តែថែមទាំងក្លាយជាចំណីដ៏ឆ្ងាញ់សម្រាប់ត្រីទៀតផង។ |
| Recirculating aquaculture system (RAS) | ជាប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមត្រីបិទជិតដែលបូមទឹកដែលប្រើរួចទៅច្រោះសំណល់ចេញ រួចបញ្ជូនទឹកស្អាតនោះត្រឡប់មកប្រើក្នុងអាងវិញ ដែលជួយសន្សំសំចៃទឹកបានយ៉ាងច្រើន និងគ្រប់គ្រងការបញ្ចេញកាកសំណល់បានល្អ។ | ដូចជាការប្រើម៉ាស៊ីនចម្រោះទឹកស្អាតក្នុងអាងហែលទឹក ដែលបូមទឹកកខ្វក់ទៅសម្អាត ហើយបង្ហូរចូលវិញរហូត ដោយមិនបាច់ប្តូរទឹកថ្មីញឹកញាប់។ |
| Integrated multi-trophic aquaculture (IMTA) | ជាការចិញ្ចឹមសត្វទឹក ឬរុក្ខជាតិទឹកច្រើនប្រភេទដែលមានតម្រូវការចំណីខុសគ្នារួមគ្នាក្នុងប្រព័ន្ធតែមួយ ដោយកាកសំណល់របស់ប្រភេទសត្វមួយ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចំណី ឬជីសម្រាប់ប្រភេទសត្វឬរុក្ខជាតិមួយទៀត។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមមាន់និងដាំបន្លែជិតគ្នា ដែលលាមកមាន់ក្លាយជាជីសម្រាប់បន្លែ ហើយយើងទទួលបានផលចំណេញពីទាំងពីរដោយមិនខ្ជះខ្ជាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
