បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទឹកស្រោចស្រព និងការបញ្ចេញធូលីពុល (PM2.5) ដែលបណ្តាលមកពីការដុតចំបើងចោលនៅតាមវាលស្រែ ដែលជាឧបសគ្គយ៉ាងធំសម្រាប់ការផលិតស្រូវប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការធ្វើពិសោធន៍នៅតាមវាលស្រែជាក់ស្តែង ដោយប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងទឹក ការបញ្ចូលចំបើង និងការប្រើប្រាស់ជីផ្សេងៗគ្នាចំនួន ៤ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Continuous Flooding (CF) with Chemical Fertilizer (Trt.1) ការបញ្ជូលទឹកជន់ជាប្រចាំ (CF) ជាមួយនឹងជីគីមី ដោយមិនបញ្ចូលចំបើង និងលាមកគោ |
ចំណាយថ្លៃដើមតិចក្នុងការរៀបចំដីដំបូង និងមិនសូវទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់កសិកម្ម។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់ទឹកច្រើន (ស្រោចស្រព១២ដង) ផ្តល់ទិន្នផលទាប និងអាស្រ័យខ្លាំងលើជីគីមីដែលធ្វើឱ្យខូចគុណភាពដីនៅថ្ងៃអនាគត។ | ទិន្នផល ៣,៣ តោន/ហិកតា, អត្រាផលធៀបចំណាយ (BCR) ០,២៥។ |
| AWD + Rice Straw + Manure + Half Chemical Fertilizer (Trt.2) ការគ្រប់គ្រងទឹកឆ្លាស់គ្នា (AWD) រួមជាមួយចំបើងពាក់កណ្តាល លាមកគោ និងជីគីមីពាក់កណ្តាល |
សន្សំសំចៃទឹកបានច្រើនកាត់បន្ថយការប្រើជីគីមីបានពាក់កណ្តាល និងផ្តល់នូវប្រាក់ចំណេញសេដ្ឋកិច្ច (BCR) ខ្ពស់បំផុត។ | ទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើការតាមដានកម្រិតទឹក និងត្រូវការកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមដើម្បីប្រមូល និងកប់ចំបើង/លាមកគោ។ | ទិន្នផល ៥,០ តោន/ហិកតា, អត្រាផលធៀបចំណាយ (BCR) ខ្ពស់ជាងគេគឺ ០,៣៩។ |
| AWD + Full Rice Straw + Manure + Full Chemical Fertilizer (Trt.3) ការគ្រប់គ្រងទឹកឆ្លាស់គ្នា (AWD) រួមជាមួយចំបើងពេញលេញ លាមកគោ និងជីគីមីពេញលេញ |
ជួយជំរុញការលូតលាស់ និងផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវខ្ពស់បំផុត (កើនឡើងរហូតដល់ ៦៤% ធៀបនឹងការធ្វើស្រែធម្មតា)។ | ចំណាយថ្លៃដើមខ្ពស់លើការប្រើប្រាស់ទាំងជីគីមីនិងចំបើងច្រើន ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណេញធៀបនឹងការវិនិយោគ (BCR) ទាបជាងវិធីទី២បន្តិច។ | ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ៥,៤ តោន/ហិកតា, អត្រាផលធៀបចំណាយ (BCR) ០,៣២។ |
| AWD + Full Rice Straw + Manure + Organic Fertilizer (Trt.4) ការគ្រប់គ្រងទឹកឆ្លាស់គ្នា (AWD) រួមជាមួយចំបើង លាមកគោ និងជីសរីរាង្គ (មិនប្រើគីមី) |
ជាវិធីសាស្ត្រសរីរាង្គពេញលេញ ដែលល្អបំផុតសម្រាប់បរិស្ថាន មិនប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ និងជួយស្តារគុណភាពដីបានយ៉ាងល្អ។ | ទិន្នផលមិនសូវខ្ពស់ និងមានការចំណាយថ្លៃដើមខ្ពស់បំផុត ជាពិសេសលើការទិញជីសរីរាង្គនិងកម្លាំងពលកម្មដកស្មៅដោយដៃ។ | ទិន្នផល ៣,៩ តោន/ហិកតា, អត្រាផលធៀបចំណាយ (BCR) ទាបជាងគេគឺ ០,២៦។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារការចំណាយបន្ថែមទៅលើធាតុចូលកសិកម្ម កម្លាំងពលកម្ម និងឧបករណ៍វាស់វែងមួយចំនួន ប៉ុន្តែអាចទូទាត់សងវិញយ៉ាងគាប់ប្រសើរតាមរយៈការកើនឡើងនៃទិន្នផល និងការសន្សំសំចៃទឹកចំណាយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Nakhon Pathom ភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ ក្នុងលក្ខខណ្ឌរដូវប្រាំង ដោយប្រើប្រាស់ប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy loam) ជាមួយពូជស្រូវ Pathum Thani 1 ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុនិងលក្ខខណ្ឌកសិកម្មមានភាពស្រដៀងគ្នាច្រើនទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ប្រសិទ្ធភាពនៃការបំប្លែងចំបើងនិងការទប់ទឹកអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើប្រភេទពូជស្រូវក្នុងស្រុក និងកម្រិតជីជាតិដីជាក់ស្តែង (ឧទាហរណ៍៖ ដីឥដ្ឋតំបន់បឹងទន្លេសាបអាចមានលទ្ធផលខុសពីដីខ្សាច់នៅតំបន់ខ្ពង់រាប)។
បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកបែប AWD រួមបញ្ចូលជាមួយការកប់ចំបើងនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់និងភាពចាំបាច់បំផុតក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះទឹកនៅរដូវប្រាំង និងបញ្ហាបរិស្ថាន។
ការសម្របបច្ចេកទេសនេះមកប្រើប្រាស់នៅកម្ពុជានឹងមិនត្រឹមតែជួយបង្កើនទិន្នផលនិងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយលើកកម្ពស់សន្តិសុខធនធានទឹក និងកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុដែលបង្កដោយការដុតកាកសំណល់កសិកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Alternate wetting and drying (AWD) (ការគ្រប់គ្រងទឹកដោយការបញ្ចេញបញ្ចូលឆ្លាស់គ្នា) | ជាបច្ចេកទេសសន្សំសំចៃទឹកកសិកម្ម ដែលកសិករទុកឱ្យទឹកស្រែស្រកចុះក្រោមផ្ទៃដីមួយរយៈសិន (រហូតដល់១៥សង់ទីម៉ែត្រក្រោមដី) ទើបបូមទឹកបញ្ចូលម្តងទៀតរហូតដល់កម្ពស់៥សង់ទីម៉ែត្រ ដោយធ្វើបែបនេះឆ្លាស់គ្នាដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ទឹក និងបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ | ដូចជាការឱ្យដីស្រែ "ដកដង្ហើម" ដោយទុកឱ្យវាស្ងួតបន្តិចសិនមុននឹងឱ្យទឹកផឹកម្តងទៀត ជាជាងឱ្យវាត្រាំក្នុងទឹកចោលរហូត។ |
| Rice straw incorporation (ការភ្ជួរលុបកប់ចំបើងចូលដី) | ជាវិធីសាស្ត្រកសិកម្មនៃការភ្ជួរកាកសំណល់ដើមស្រូវ (ចំបើង) បញ្ចូលទៅក្នុងដីវិញក្រោយពេលច្រូតកាត់ ដើម្បីឱ្យវាពុកផុយទៅជាជីសរីរាង្គ ជួយកែលម្អគុណភាពដី ជាជាងការដុតចោលដែលបង្កឱ្យមានផ្សែងពុល។ | ដូចជាការយកកាកសំណល់បន្លែទៅធ្វើជាជីកំប៉ុសសម្រាប់ដាក់រុក្ខជាតិវិញ ដើម្បីកុំឱ្យខាតបង់ជីវជាតិ និងជួយកាត់បន្ថយការដុតចោលដែលបំពុលបរិស្ថាន។ |
| Redox potential / Eh (សក្តានុពលអុកស៊ីតកម្ម-រេដុកកម្ម) | ជារង្វាស់ (គិតជាមីលីវ៉ុល mV) នៃស្ថានភាពអុកស៊ីតកម្មនិងរេដុកកម្មនៅក្នុងដី ឬទឹក។ នៅក្នុងស្រែ វាជួយបញ្ជាក់ថាបរិស្ថាននោះមានអុកស៊ីហ្សែនគ្រប់គ្រាន់ ឬខ្វះអុកស៊ីហ្សែន ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការរលាយសារធាតុចិញ្ចឹមនិងការលូតលាស់របស់ឫសស្រូវ។ | ដូចជាទែម៉ូម៉ែត្រដែលវាស់ "កម្រិតខ្យល់អុកស៊ីហ្សែន" នៅក្នុងដី ដើម្បីដឹងថាឫសស្រូវកំពុងដកដង្ហើមបានស្រួលឬអត់។ |
| Continuous Flooding / CF (ការបញ្ជូលទឹកជន់ជាប្រចាំ) | ជាវិធីសាស្ត្រធ្វើស្រែតាមបែបប្រពៃណី ដោយរក្សាទឹកឱ្យជន់លិចដីស្រែរហូតតាំងពីពេលស្ទូង រហូតដល់ជិតដល់ពេលច្រូតកាត់។ វាជួយទប់ស្កាត់ការដុះស្មៅ ប៉ុន្តែទាមទារការប្រើប្រាស់ទឹកច្រើន និងបញ្ចេញឧស្ម័នមេតានខ្ពស់។ | ដូចជាការត្រាំរុក្ខជាតិក្នុងអាងទឹកជារៀងរហូតដោយមិនឱ្យផ្ទៃដីលេចចេញមកក្រៅ ដើម្បីការពារកុំឱ្យស្មៅដុះ។ |
| Soil plant analysis development / SPAD value (តម្លៃ SPAD ឬកម្រិតពណ៌បៃតងស្លឹក) | ជាសន្ទស្សន៍ដែលវាស់ដោយឧបករណ៍ SPAD meter ដើម្បីវាយតម្លៃបរិមាណក្លរ៉ូហ្វីល (សារធាតុពណ៌បៃតង) និងស្ថានភាពជាតិអាសូតនៅក្នុងស្លឹករុក្ខជាតិដោយមិនចាំបាច់បេះស្លឹកនោះមកកិន។ វាជួយប្រាប់ថាតើស្រូវទទួលបានជីជាតិគ្រប់គ្រាន់ឬទេ។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តឈាមរកកម្រិតជាតិដែក ដើម្បីដឹងថាមនុស្សម្នាក់មានសុខភាពល្អ និងមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ឬអត់។ |
| Cost-benefit ratio (សមាមាត្រអត្ថប្រយោជន៍ធៀបនឹងថ្លៃដើម) | ជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ច ដែលគណនាដោយយកប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ (ប្រាក់ចំណូលដកចំណាយ) ទៅចែកនឹងថ្លៃដើមផលិតកម្មសរុប។ វាជួយកសិករឱ្យដឹងថា តើបច្ចេកទេសកសិកម្មមួយផ្តល់ផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចសមរម្យឬអត់។ | ដូចជាការគិតលេខមើលថា បើយើងវិនិយោគលុយ១រៀល តើយើងអាចចំណេញបានប៉ុន្មានរៀលមកវិញ។ |
| Anaerobic conditions (លក្ខខណ្ឌគ្មានអុកស៊ីហ្សែន) | ជាស្ថានភាពបរិស្ថានដែលខ្វះខ្យល់អុកស៊ីហ្សែនសេរី ដែលតែងតែកើតមាននៅពេលដីស្រែត្រូវទឹកលិចទាំងស្រុង។ ក្នុងស្ថានភាពនេះ ការពុកផុយនៃចំបើងអាចបង្កើតជាឧស្ម័នពុលដូចជា អ៊ីដ្រូសែនស៊ុលហ្វីត (H2S) ដែលធ្វើឱ្យរលួយឫសស្រូវ។ | ដូចជាការរស់នៅក្នុងបន្ទប់បិទជិតគ្មានខ្យល់ចេញចូល ដែលធ្វើឱ្យពិបាកដកដង្ហើម និងអាចបង្កើតឧស្ម័នពុល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
